Մեկ առողջություն, մեկ ապագա

Մեր առողջությունն ու բարեկեցությունը սկսվում են մեզ շրջապատող միջավայրից՝ օդից, որը շնչում ենք, ջրից, որը խմում ենք, սննդից, որն ուտում ենք, և այն միջավայրից, որտեղ ապրում ենք։ Այս պարզ գաղափարն ընկած է «Մեկ առողջություն» մոտեցման հիմքում։ Այն ընդունում է, որ մարդկանց, կենդանիների և շրջակա միջավայրի առողջությունը սերտորեն փոխկապակցված են, և կոչ է անում համատեղ ջանքերով պաշտպանել դրանցից յուրաքանչյուրը։

Երբ աշխարհը նշում է «Մեկ առողջության» օրը, դա կոչ է հանրային առողջապահության, կենդանիների առողջության, գյուղատնտեսության և շրջակա միջավայրի ոլորտների փորձագետներին՝ քաղաքականություն մշակողների և տեղական համայնքների հետ միասին համախմբել ջանքերը՝ մշակելու համալիր լուծումներ այնպիսի առողջապահական մարտահրավերների համար, որոնք վերաբերում են բոլորին։

Այս տեսլականն ընկած է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ), ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (ՊԳԿ), ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագրի (ՄԱԿՇՄԾ) և Կենդանիների առողջության համաշխարհային կազմակերպության (ԿԱՀԿ) միջև քառակողմ գլոբալ համագործակցության հիմքում։ Միավորելով իրենց համապատասխան ​​փորձն ու մանդատները՝ այս չորս կազմակերպություններն աջակցում են երկրներին՝ կյանքի կոչելու «Մեկ առողջություն» մոտեցումը՝ ամրապնդելով կանխարգելումը, համաճարակաբանական դիտարկումը ու պատրաստվածությունը՝ միաժամանակ անդրադառնալով առողջության վրա ազդող էկոլոգիական և հասարակական գործոններին։

Հայաստանում «Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP17) ավարտին՝ հնարավորություն ունենք իմաստավորելու այդ փոխադարձ կապը և դրա նշանակությունը թե՛ ողջ աշխարհի, թե՛ Հայաստանի ապագայի համար։ Բնության և կենսաբազմազանության պաշտպանությունը ոչ միայն բնապահպանական պատասխանատվություն է, այլև ներդրում՝ ավելի առողջ, ավելի անվտանգ և ավելի դիմակայուն համայնքների ստեղծման գործում։

Հայաստանը պարզ օրինակ է այն բանի, թե ինչու է «Մեկ առողջություն» մոտեցումն արժեքավոր։ 2005 թվականին մալարիայի վերացման գործում երկրի արձանագրած հաջողությունը ցույց է տալիս, թե ինչ արդյունքների կարելի է հասնել համակարգված հանրային առողջապահական գործողությունների միջոցով։ Սակայն կլիմայական և շրջակա միջավայրի պայմանների փոփոխությանը զուգընթաց ի հայտ են գալիս օտարածին (ինվազիվ) մոծակների հետ կապված նոր մարտահրավերներ։ Արևմտյան Նեղոսի վիրուսով հիվանդության վերջին դեպքերը, ինչպես նաև լեյշմանիոզի և տզերի միջոցով փոխանցվող հիվանդությունների (ինչպիսիք են Լայմի հիվանդությունը և Ղրիմ-Կոնգո հեմոռագիկ տենդը) հետ կապված չնահանջող ռիսկերն ընդգծում են մարդու, կենդանիների և շրջակա միջավայրի առողջության միջև սերտ կապը։ Այս ռիսկերը վկայում են առողջության վրա կենսաբազմազանության ազդեցության մասին։ Մոծակները, մլակները և տզերը կախված են շրջակա միջավայրի որոշակի պայմաններից և փոխազդում են վայրի բնության, ընտանի կենդանիների և մարդկանց հետ։ Ջերմաստիճանի, հողօգտագործման բնույթի, բուսականության, ջրային համակարգերի կամ կենդանիների բնակավայրերի փոփոխությունները կարող են ազդել դրանց տարածվածության և ակտիվության վրա։ Մարդկանց վարքագիծը, քաղաքայնացումը (ուրբանացումը) և մարդկանց ու կենդանիների միջև փոխազդեցության աճը նույնպես կարող են ազդել հիվանդությունների փոխանցման ռիսկերի վրա։

«Մեկ առողջությունը» այլևս ընտրության հարց չէ և պետք է գաղափարից անցնի գործնական քայլերի։ Հայաստանի համար «Մեկ առողջությունը» նշանակում է համատեղ աշխատանք՝ պարենի և ջրի աղբյուրները պաշտպանելու, հիվանդությունների բռնկումների դեմ պատրաստվածությունն ուժեղացնելու և ավելի առողջ համայնքներ կառուցելու համար։ Գիտական ​​հետազոտությունների, համայնքների ներգրավվածության և քաղաքական կայուն հանձնառության հետ միասին այն կարող է նպաստել թե՛ մարդկանց, թե՛ շրջակա միջավայրի համար ավելի դիմակայուն ապագայի կերտմանը։

Հայաստանը կարող է «Մեկ առողջությունը» դարձնել երկարաժամկետ ​​ազգային առաջնահերթություն, քանի որ առողջ շրջակա միջավայրը պարզապես ժառանգություն չէ գալիք սերունդների համար. այն կարևոր է այսօրվա մարդկանց առողջության և անվտանգության համար, և երբ բնությունը ծաղկում է, ծաղկում է նաև Հայաստանը։

armenpress