Խմելու ջրի սակագների բարձրացում՝ սպառողներին ջրի մատակարարման ընթացքում կորուստների ֆոնին

Հաջորդ տարվա հունվարի 1-ից խմելու ջրի սակագինը կբարձրանա։ Թանկացումն անխուսափելի է։ Կարգավորողը լավագույն դեպքում մի փոքր կնվազեցնի ցանցի օպերատորի՝ «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ-ի հայտարարած սակագինը։ Նկատենք, որ այս թանկացումը տեղի է ունենում նկատելի ինֆլյացիայի եւ բնակչության կենսամակարդակի անկման ֆոնին։ Այնպես որ ժամանակը, թեեւ մենաշնորհատերերի հետ պայմանագրի ժամանակացույցի համաձայն է ընտրվել, բացարձակապես հարմար չէ։

Այս առումով դիտարկենք վաղեմի եւ սպառողներին մատակարարելիս խմելու ջրի կորուստների բավական բարդ խնդիրը։ Այդ կորուստների պատճառներն են ցանցին տեխնոլոգիական եւ ոչ լեգալ (այսինքն՝ անօրինական) միացումները։

Հայաստանում ցանցին մատակարարվող ջուրը գրեթե ամբողջությամբ վերցվում է ստորգետնյա աղբյուրներից։ Այսինքն՝ կորչում է ջուրը, որն ավելի որակյալ է (հատկապես հազվագյուտ՝ աղբյուրի), քան բաց ջրամբարների ջուրը։ Աշխարհում խմելու ջրի դեֆիցիտի մեր դարաշրջանում նման փաստը կարելի է պարզապես վատնում համարել։

Հայաստանի բնակավայրերից Երեւանը հանրապետության խմելու ջրի խոշորագույն սպառողն է (ընդհանուր ծավալի 46%-ը՝ ներառյալ կորուստները)։ Հետեւաբար, դիտարկենք դրա ցուցանիշները: Այսպիսով, 2020 թվականին մայրաքաղաքի փողոցների ջրամատակարարման ցանցի երկարությունը կազմել է մոտ 918 կիլոմետր, որից 775 կիլոմետրը ենթակա է փոխարինման (կամ ընդհանուր երկարության 84%-ը):

Դրանից հետո անցել է տասը տարի, եւ ի՞նչ ձեռքբերումներ են գրանցվել մինչեւ 2020 թվականը։ Գործնականում՝ ոչ մի: Փողոցային ցանցի փոխարինման ենթակա խողովակների տոկոսը մնացել է գրեթե նույն մակարդակի՝ 82%։ Ծիծաղելի է, բայց փաստ՝ պարզվում է, որ Երեւանում երկու տարի առաջ մի տարածք են գտել, որտեղ մեկդարյա վաղեմության խողովակներ էին օգտագործում։

Այն ժամանակ «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ-ի ղեկավարը հայտարարեց, որ ընկերությունը պարտավորվել է 15 տարվա ընթացքում (սկսած 2017 թվականից) 37 մլրդ դրամի ներդրում կատարել ջրամատակարարման ցանցի արդիականացման համար (ներկայիս փոխարժեքով՝ գրեթե 78 մլն դոլար)։ Բայց, ըստ նրա, պետությունը չի կատարել պարտավորությունների իր մասը, թեեւ պարտավորվել է 200 մլն դոլար հատկացնել այդ նպատակով, եւ, ըստ երեւույթին, դժվար թե առաջիկա տարիներին այն հատկացնի։ Այնուամենայնիվ, որտե՞ղ է տեսանելի իր՝ մոնոպոլիստի ներդրումների արդյունքը։

Հիշեցնենք, որ հեռավոր 2010 թվականին ցանցում ջրի կորուստը, ընդհանուր առմամբ, երկրում կազմել է 466 մլն խ/մ կամ մատակարարման 83%-ը։ Այս կորուստների մասշտաբները պատկերացնելու համար ներկայացնենք տարիներ առաջ կատարված մեր հաշվարկներից մեկի արդյունքները։ Միայն Երեւանում 10 տարվա ընթացքում ջրի կորուստների ընդհանուր ծավալը բավարար կլիներ Սեւանա լճի մակարդակը ուղղահայաց 1 մետրով բարձրացնելու համար։

Արդարության համար նշենք, որ անցած տարիների ընթացքում կորուստները «մի փոքր» նվազել են՝ ինչպես բացարձակ թվով, այնպես էլ ցանցին խմելու ջրի մատակարարման ընդհանուր ծավալի տոկոսով։ Անցյալ տարի կորուստները նվազել են մինչեւ 416 մլն խ/մ կամ մինչեւ 75% (տես գրաֆիկը, Երեւանի եւ մարզերի համար): Չնայած այս «առաջընթացին», կորուստների մակարդակը, այնուամենայնիվ, չափազանց բարձր է մնում։ Միգուցե նույն իրավիճակն է նաեւ այլ երկրներո՞ւմ։

Մեր մոնոպոլիստի հայրենիքում՝ Ֆրանսիայում, բաշխիչ ցանցում ջրի կորուստները գնահատվել են 26%: Սա տասը տարի առաջվա տվյալներ են, որոնք, ինչպես պետք է ենթադրել, մնացել են նույն մակարդակում։ Կամ գուցե նույնիսկ նվազել են։ Նույն ժամանակահատվածում այս ցուցանիշը Գերմանիայում կազմել է 7%:

Ռուսաստանում քաղաքային ջրամատակարարման մեջ ջրի կորուստների արժեքը երկրում միջինը կազմել է 18–27%, թեեւ որոշ քաղաքներում այն հասել է 40%-ի։ Ինչպես տեսնում ենք, մեր ցուցանիշը նկատելիորեն գերազանցում է նույնիսկ Ռուսաստանի առավելագույն մակարդակը։ Բայց ցանցում ջրի կորուստը դրա մաքրման եւ ախտահանման, տեղափոխման, պոմպակայանների շահագործման եւ այլնի ծախսերի կորուստ է։ Այս ամենի համար, ի վերջո, վճարում է սպառողը։

Հասկանալի է, որ փողոցների ջրամատակարարման ցանցի ամբողջական փոխարինումը, թեկուզ միայն մայրաքաղաքի համար, հեռավոր հեռանկար է։

Բայց, բացի տեխնոլոգիական պատճառներից, ջրի կորուստներ կան ցանցին ապօրինի միացումների պատճառով։ Այսինքն, կա «ձախ» խողովակի օգտագործում՝ շրջանցելով ջրաչափը:

Ռիսկի խմբում են այն օբյեկտները, որոնցում ջուրը լայնորեն օգտագործվում է ուղղակի գործունեության ընթացքում: Դրանց թվում մեքենաների լվացման բազմաթիվ կետերն են։ Ավտոմեքենաների քանակը մեզ մոտ հասել է հսկայական չափերի, ուստի այս օբյեկտների համար աշխատանքը բավարար է: Ըստ այդմ՝ ավելանում է նաեւ օգտագործվող ջրի ծավալը։ Հասկանալի է, որ դա ավտոլվացման կետերի սեփականատերերին «հրահրում» է ջրաչափը շրջանցելով օգտագործել ջուրը։

Եթե լավ փնտրենք, կարելի է գտնել նմանատիպ այլ օբյեկտներ։ Ահա եւս մեկ օրինակ. Ոռոգման ջրի բացակայության պատճառով բանջարանոցների եւ պտղատու այգիների ոռոգման համար հաճախ օգտագործվում են խմելու ջրի «ձախ» գծեր։ Այնպես որ, «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ-ի համար գործունեության լայն դաշտ կա՝ հայտնաբերել եւ կասեցնել ջրամատակարարման ցանցին ապօրինի միացումները։ Այս ուղղությամբ ընկերության արդյունավետ աշխատանքի դեպքում ցանցում ջրի կորուստները նկատելիորեն կկրճատվեն։ Այդ դեպքում սակագինն էլ կարելի է թողնել նույն մակարդակի վրա՝ բարձրացնելու փոխարեն։