Համայնքներում Դավիթ Սանասարյանի գործողություններն անօրինական են և իր իրավասություններից դուրս. Էմին Երիցյան

Պետական վերահսկողական ծառայության պետ Դավիթ Սանասարյանը համայնքներում ուսումնասիրություն անելու իրավունք չունի սեփական եկամուտների, ծախսերի առումով: Այս մասին Tert.am-ի հետ զրույցում ասաց Հայաստանի համայնքների միության նախագահ Էմին Երիցյանը:

Ըստ նրա` Դավիթ Սանասարյանի գործողություններն անօրինական են և նրա իրավասություններից դուրս: «Եթե կան չարաշահումներ, ապա դրա համար կան այլ պետական մարմիններ, և երբ մարմինը չունենալով իրավասություն` զբաղվում է դրանով, դա արդեն դառնում է քաղաքական միջամտության գործ»,-ասաց նա՝ լրագրողների համար Հայաստանի համայնքների միության կազմակերպած «Տեղական ինքնակառավարում. խնդիրներ և հեռանկար» թեմայով սեմինար-քննարկումից հետո՝ հղում կատարելով օրենսդրական նորմերին:

Հիշեցնենք, որ Դավիթ Սանասարյանն ուսումնասիրություններ է կատարել համայնքներում և հայտնել, որ Ազատամուտ և Անի համայնքներում բացահայտված չարաշահումների փաստերով առաջիկայում նաև քրեական գործեր կհարուցվեն, ապա անդրադարձել հարցին, թե արդյոք այդ ուսումնասիրություններն իր գործառույթների շրջանակում են:

Իսկ ինչ վերաբերում է հարցին, թե Դավիթ Սանասարյանի անօրինական գործունեությամբ ով պետք է զբաղվի, Էմին Երիցյանն ընդգծեց՝ նախ և առաջ այն համայնքը, որտեղ այցելում է այդ մարմինը: «Եթե նրա պահանջներն օրենքից դուրս են, այդ մարմինը ինքը պետք է իր իրավունքները պաշտպանի և դրանից հետո նաև կառավարությունը: Ոչ մի ահազանգի դեպքում նրանք իրավունք չունեն այցելել համայնք. մեր օրենսդրությունը հստակ նկարագրում է՝ այն մարմինները, որոնք վարչական հսկողություն, ստուգումներ են իրականացնում, դրանով իրավական մարմինները կարող են զբաղվել:

Դավիթ Սանասարյանն իրավունք չունի գնալ, ինչ-որ փաստաթղթեր պահանջել »,-ասաց նա և նշեց, որ համայնքը կարող է բողոքարկվել Դավիթ Սանասարյանի գործողությունները:

ՀԿ նախագահը նշեց, որ վերահսկողական ծառայությունն ունի շատ հստակ սահմանափակ իրավասություն` համայնքների հետ առնությունների առումով և միայն ելակետային տվյալներ կարող է պահանջել, որով պետությունը ֆինանսական միջոցներ է հատկացնում, ինչը հեշտ ստուգելի է, և դրա համար պետք էլ չի այցելել համայնք: Նա նաև նկատեց, որ Դավիթ Սանասարյանն իրավասություն չունի բանակցել համայնքի ղեկավարի հետ և հորդորել հրաժարական տալ, քանի որ դա համարվում է միջամտություն:

Ամեն դեպքում նա նշեց, որ եթե կա որևէ հիմք խախտման վերաբերյալ, դատախազությունը պարտավոր է ընդունել, սակայն այստեղ ռիսկն այն է, որ շատ ժամանակ միջամտում ես համայնքի ներսում փոխհարաբերություններին, և կարող է՝ ոչ խախտումը ներկայացվի խախտման ներքո:

«Եթե օրենսդիրը հարմար գտնի, որ համայնքների ֆինանսական գործունեության ստուգումների, ուսումնասիրությունների համար ամենահարմար մարմինը վարչապետի վերահսկողության ծառայությունն է, Ազգային ժողովը կարող է օրենքում փոփոխություններ մտցնել, և արդեն կառույցն օրենքի ուժով կարող է այդ գործողություններն իրականացնել»,-նկատեց նա:

«Տեղի է ունեցել հեղափոխություն, որի մի բաղադրիչն իշխանության փոփոխությունն է, քաղաքական մթնոլորտի փոփոխությունը, այդ փոփոխությունը նաև ազդում է տեղերում, և բացի օբյեկտիվ այն հանգամանքներից, որ համայնքում էլ կան չարաշահումներ, դու չպետք է միջամտություն անես, քանի որ, եթե դու օբյեկտիվ դա չես անում, ստացվում է քաղաքական միջամտություն»,-ասաց նա:

Էմին Երիցյանը նշեց, որ խնդիրը միայն Դավիթ Սանասարյանի գործողությունները չեն: «Հեղափոխությունից հետո կար քննարկում, որ հեղափոխությունը գնա համայնքներ, և արդյո՞ք պետք է տեղական իշխանությունները հրաժարական տան: Այս քննարկումն անընդհատ պահպանվում է, և յուրաքանչյուր համայնքում նախորդ ընտրություններից էլ մնացած մրցակցային իրավիճակներ կան, թիմեր, որոնք նախկինում մասնակցել են ընտրություններին, պարտություն են կրել, հակասություններ, կան նաև ոչ առողջ շարժառիթներով մարդիկ, որոնք իրավիճակի շրջանակում ուզում են օգտվել ինչ-որ բանից: Այս ամենը հաշվի առնելով՝ ունենք բազմագործոն խառը իրավիճակ տարբեր համայնքներում, և այս իմաստով նոր իշխանությունը պետք է շատ զգույշ ու սելեկտիվ վարվի, որպեսզի այդ կայունությունը, արդարն ու անարդարը տարբեր համայնքներում չխառնվեն»,-ասաց նա:

Ներկայացնում ենք համայնքապետարաններում նշանակված ուսումնասիրության և պահանջվող տեղեկատվության վերաբերյալ Պետական վերահսկողական ծառայության կողմից օրենսդրորեն սահմանված լիազորությունները, որը Tert.am-ին տրամադրել է Էմին Երիցյանը:

ՀՀ Պետական վերահսկողական ծառայության ղեկավարի կողմից հանձնարարագրով համայնքապետարանի աշխատակազմում ուսումնասիրության ենթակա ոլորտ նշվել է պետական միջոցների տրամադրման համար հիմք հանդիսացող տեղեկատվության արժանահավատության գնահատումը:

Այնուհետև, ծառայության կողմից համայնքապետարանին տրվել է գրություն, որով պահանջվել է 5-օրյա ժամկետում ներկայացնել մի շարք տեղեկատվություն և նյութեր, ըստ էության՝ համայնքի գործունեությանն առնչվող բոլոր հնարավոր փաստաթղթերը:

1. Համայնքների նկատմամբ սահմանված չէ «անսահմանափակ» վերահսկողություն

«Պետական վերահսկողական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Ծառայության գործունեության նպատակն է ապահովել վարչապետին Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ և օրենքներով վերապահված վերահսկողական լիազորությունների իրականացումը:

ՀՀ Սահմանադրության 179-րդ հոդվածի համաձայն՝ Տեղական ինքնակառավարումը տեղական ինքնակառավարման մարմինների իրավունքն ու կարողությունն է՝ համայնքի բնակիչների շահերից ելնելով, Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան, սեփական պատասխանատվությամբ լուծելու համայնքային նշանակության հանրային հարցերը:

ՀՀ Սահմանադրության 180-րդ, 184-րդ և 185-րդ հոդվածները սահմանում են, որ համայնքը հանրային իրավունքի իրավաբանական անձ է, որն ունի իր բյուջեն, որը համայնքի ղեկավարի ներկայացմամբ ընդունվում է համայնքի ավագանու կողմից: Համայնքն ունի հողի, ինչպես նաև այլ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունք, որը տնօրինվում է համայնքի ավագանու կողմից:

«Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածը սահմանում է, որ տեղական ինքնակառավարման սկզբունքներից է համայնքների բյուջեների ինքնուրույնությունը` տեղական ինքնակառավարման մարմինների օրենքով սահմանված աղբյուրներից համայնքային բյուջե ձևավորելու և սեփական պատասխանատվությամբ այն տնօրինելու հնարավորությունը:

Վերոգրյալից բխում է, որ համայնքն ինքնուրույն իրավաբանական անձ է, որն իր գործունեությունն իրականացնում է համայնքային բյուջեի միջոցներով: Ոչ ՀՀ Սահմանադրությամբ, ոչ օրենքներով ՀՀ վարչապետն օժտված չէ տեղական ինքնակառավարման մարմինների բյուջեների, դրանց ձևավորման, հավաքագրման կամ կատարման նկատմամբ վերահսկողական լիազորությամբ, այնինչ Ծառայության գործունեության նպատակն է ապահովել վարչապետին Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ և օրենքներով վերապահված վերահսկողական լիազորությունների իրականացումը:

Հետևաբար` Ծառայությունն իրավասու չէ ապահովել վարչապետի վերահսկողական լիազորությունների իրականացումը, եթե նման վերահսկողական լիազորություն ՀՀ վարչապետին վերապահված չէ ՀՀ Սահմանադրությամբ և օրենքներով:

Եթե նույնիսկ ընդունենք, որ ՀՀ վարչապետի վերահսկողական լիազորությունը սահմանված է Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որի համաձայն Ծառայության լիազորություններից է տեղական ինքնակառավարման մարմիններում պետական միջոցների տրամադրման համար հիմք հանդիսացող տեղեկատվության արժանահավատության գնահատման նպատակով ուսումնասիրությունների իրականացումը, ապա անհրաժեշտ ենք համարում հայտնել, որ Ծառայությունը ակնհայտորեն դուրս է եկել պետական միջոցների տրամադրման համար հիմք հանդիսացող տեղեկատվության արժանահավատության գնահատման նպատակով իրականացվելիք ուսումնասիրության շրջանակներից:

2. Ծառայությունը դուրս է եկել Օրենքով իրեն վերապահված լիազորությունների շրջանակներից

Եթե նույնիսկ ընդունենք, որ համայնքապետարանը կարող է հանդիսանալ պետական վերահսկողության օբյեկտ, ապա ընդգծում ենք, որ Ծառայությունը դուրս է եկել օրենքով իրեն վերապահված լիազորությունների շրջանակից, քանի որ՝

Օրենքի 2-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն պետական միջոցներ են համարվում վերահսկվող օբյեկտի (տվյալ դեպքում՝ համայնքապետարանի) կողմից կառավարվող, ձևավորվող կամ ձևավորման ենթակա Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի բոլոր մուտքերը և ելքերը ու նյութական ու ոչ նյութական ակտիվները:

Ծառայության ղեկավարը, առաջնորդվելով Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով, N Հ/019-18 հանձնարարագրով սահմանել է, որ ուսումնասիրության ոլորտը պետական միջոցների տրամադրման համար հիմք հանդիսացող տեղեկատվության արժանահավատության գնահատումն է:

Այսպիսով, ինչպես բխում է և Օրենքի կարգավորումներից, և հանձնարարագրից, Ծառայությունն իրավասու է ուսումնասիրել համայնքապետարանի միայն այն փաստաթղթերը, և պահանջել միայն այնպիսի տեղեկատվություն, որն ուղղակիորեն առնչվում է պետական միջոցների հետ: Այնինչ 16.10.2018թ. գրությամբ Ծառայությունը համայնքապետարանից պահանջել է տրամադրել համայնքի գործունեությանն առնչվող գրեթե բոլոր փաստաթղթերը, այդ թվում՝ 2010-2018թ. Եկամուտների և ծախսերի նախահաշիվը, 2010-2018թ. Թվականների գնումների պլանները, գնումների գործընթացի վերաբերյալ բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերը, 2010-2018թ. Դրամարկղային ելքերի և մուտքերի օրդերները, բոլոր բանկային հաշիվների քաղվածքները, գլխավոր շրջանառության տեղեկագրերը, 2010-2018թ. Հողի և գույքի օտարման և վարձակալության տրամադրման աճուրդների փաթեթները, տրանսպորտային միջոցների շահագործման և վառելիքի ծախսը հիմնավորող փաստաթղթերը, աշխատողների ցանկ և վճարված աշխատավարձը, ինչպես նաև այլ փաստաթղթեր:

Վերոնշյալ պահանջը միանշանակ ոչ իրավաչափ է: Մասնավորապես, անհասկանալի է, թե ինչպես է առնչվում համայնքի եկամուտների և ծախսերի նախահաշիվը պետական միջոցների տրամադրման հետ: Եկամուտների և ծախսերի նախահաշիվն ուղղակիորեն առնչվում է համայնքի բյուջեին, որը, ինչպես հայտնի է, ձևավորվում է ինքնուրույն: Ծառայության կողմից իր լիազորությունների շրջանակից դուրս գալն առավել ցայտուն է համայնքային սեփականության օտարման կամ տրամադրման, աշխատավարձերի վճարման վերաբերյալ փաստաթղթեր պահանջելու համատեքստում: Մասնավորապես, ինչպես բխում է «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի 21-րդ կետից՝ համայնքային սեփականության օտարման կամ վարձակալության տրամադրման հարցը որոշվում է համայնքի ավագանու կողմից ինքնուրույն, իսկ այդ գործարքներից ստացվող եկամուտն ուղղվում է համայնքային բյուջե: Նույն օրենքի 34-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Աշխատակազմի և համայնքային հիմնարկների աշխատողների վարձատրությունն օրենքով սահմանված կարգով կատարվում է համայնքի բյուջեի հաշվին:

Նույնը վերաբերում է նաև պահանջվող այլ փաստաթղթերին, որոնց առնչությունը պետական միջոցների տրամադրմանը որևէ կերպ չի հիմնավորվել Ծառայության կողմից:

Ուստի Ծառայությունը դուրս է եկել Օրենքով իրեն վերապահված լիազորությունների շրջանակից, ինչպես նաև խախտել է «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածով սահմանված՝ Վարչարարության համաչափության սկզբունքը, որի համաձայն՝ վարչարարությունը պետք է ուղղված լինի Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ և օրենքներով հետապնդվող նպատակին, և դրան հասնելու միջոցները պետք է լինեն պիտանի, անհրաժեշտ և չափավոր: Այնինչ վերոնշյալ իրավիճակում Ծառայությունն ակնհայտորեն չի պահպանել համաչափության սկզբունքը, քանի որ պահանջել է այնպիսի տեղեկատվություն և փաստաթղթեր, որոնք անհրաժեշտ և չափավոր չեն: