Թբիլիսիի «ստորգետնյա Հռոմը»․ Ազարյանցի պատմական տունը սկսում է բացել իր գաղտնիքները

Իսկական Հռոմ Թբիլիսիի հենց կենտրոնում՝ Մելիք-Ազարյանցի տան տակ․ նմանատիպ վերնագրերով, ենթագրերով ու բովանդակությամբ են հեղեղվել սոցիալական ցանցերը Վրաստանում։ Բանն այն է, որ Թբիլիսիի Ռուսթավելիի պողոտայի վերակառուցման ժամանակ անակնկալներ են ի հայտ եկել։ Պողոտայի ամենահայտնի՝ Մելիք-Ազարյանցի տան տակ նկուղներ ու թունելներ են հայտնաբերվել, որոնց անսովոր կառուցվածքը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել։ Մելիք-Ազարյանցի տան հետ կապված բազմաթիվ լեգենդներ կան, որոնց հետքերով էլ գնացել է «Ռադիոլուր»-ը։

Վրաստանի մայրաքաղաքի այցեքարտերից մեկը համարվող, Թբիլիսիի կենտրոնական՝ Ռուսթավելիի պողոտայում գտնվող այս շենքը կառուցել է թիֆլիսահայ բարերար Ալեքսանդր Մելիք-Ազարյանցը։ Պարզվում է՝ նրա տան տակ մի ամբողջ «ստորգետնյա քաղաք» կա։ Սակայն, նկուղների այդ համակարգն այնքան բարդ է եղել, որ քաղաքային իշխանություններն այն սկսել են հետազոտել միայն այսօր՝ պողոտայի ամբողջական վերակառուցման շրջանակում։

Մելիք-Ազարյանցի հանրահայտ տունը կառուցվել է 1912-1915 թվականներին։ Խորհրդային տարիներին այն մի քանի անգամ ապամոնտաժման վտանգի տակ է հայտնվել։ Թբիլիսահայ պատմաբան Ենոք Թադևոսյանը նշում է․  

«Սա Թիֆլիսի առաջին տունն էր, որն ուներ սեփական ինքնավար ջրամատակարարում և էլեկտրամատակարարում, կենտրոնական ջեռուցում, քաղաքի պատմության մեջ առաջին վերելակը, սրճարաններ, խանութներ, ֆոտոսրահ, թատրոն և այլն։ Մի խոսքով՝ սա այն ժամանակվա ամենահարմարավետ և ժամանակակից տունն էր»։

Այսօր, երբ ողջ Ռուսթավելիի պողոտան շինհրապարակի է վերածվել, մի ամբողջ թաղամաս զբաղեցնող Մելիք-Ազարյանցի տունը դարձյալ հայտնվել է ուշադրության կենտրոնում։ Էլի ինչե՞ր կբացահայտվեն այստեղ, ի՞նչ գաղտնիքներ են թաքնված տան պատերից ներս։ Այս կառույցի հետ կապված բազմաթիվ լենգենդներ կան, որոնցից մեկի մասին էլ պատմում է «Թումանյանի տուն» կենտրոնի էքսկուրսավար Գոհար Մազմանյանը․

«Թիֆլիսն ամբողջովին լեգենդ է։ Բայց նման մի լեգենդ կա, որ մեր նկարչության ուսուցիչն էր մեզ պատմում։ Ազարյանցը, երբ արճճից տան հիմքն էր գցել, հրավիրել է իր ընկերներին։ Առաջինը բնականաբար ինքն էր ոսկե դրամը գցել, հետևել էին մեծահարուստ ընկերները։ Դա էր պատճառը, որ բոլշևիկների ժամանակ այդտեղ ոսկի էին փնտրում»։

Ըստ լեգենդի՝ երկրաբան Մելիք-Ազարյանցն իր տան ամբողջ հիմքը՝ 4-5 հարկ խորությամբ, արճճե կաղապարի մեջ է կառուցել։ Ասում են նաև, որ այդ հարցի շուրջ նա խորհրդակցել է ուսանողական ընկերոջ՝ ռուս հռչակավոր քիմիկոս Դմիտրի Մենդելեևի հետ։

Մելիք-Ազարյանցը տունը կառուցել էր այն տարիների Թիֆլիսի ծայրամասում՝ աղբանոցի վերածված ձորակում։ Քաղաքագլուխ Խատիսյանն ասել էր՝ քաղաքում այլ տեղ չկա։ Ստորգետնյա ջրերի պատճառով այստեղ ավանդական հիմք գցելն անհնար է եղել։ Ստիպված են եղել շատ խորը փորելու։ Ահա թե ինչու հաճախ ասում են, որ Մելիք-Ազարյանցի տունը «ավելի խոր է գետնի տակ, քան դրսից թվում է»։

«Բոլորս գիտեինք, որ Ազարյանցի շենքի տակ գոյություն ունեն մի քանի հարկանի նկուղներ։ Բայց պարզ էր, որ մեր օրերում ոչ ոք չէր քանդի դրանք։ Ես անձամբ շատ ուրախացա, որ դրանք բացել են և աշխարհին ցույց են տալիս, որ այդպիսի տարածքներ գոյություն ունեն։ Հիմա բոլորը խոսում են այդ հնությունը ցուցադրելու անհրաժեշտության մասին․ հոյակապ կլինի։ Ազարյանցի տունը ևս մեկ անգամ Վրաստան կբերի բազմաթիվ զբոսաշրջիկների՝ պատմաբանների, ճարտարապետների և հին քաղաքներ ուսումնասիրողների։ Ի՞նչու գնաք Հռոմ, եթե այդ նույնը կարելի է տեսնել Թբիլիսիում»։

Թեև շենքը բոլորին հայտնի է որպես Մելիք-Ազարյանցի տուն, մինչև օրս չկա նշանավոր տիրոջ հուշատախտակը։ Թբիլիսցիները հույս ունեն, որ պողոտայի վերակառուցումից հետո այստեղ կհիշատակվի, որ տունը կառուցել է Ալեքսանդր Մելիք-Ազարյանցը՝ պետերբուրգցի ճարտարապետ Նիկոլայ Օբոլոնսկու նախագծով։

armradio.am