Հանքարդյունաբերությունը Հայաստանում. բնապահպանական և սոցիալական խնդիրների խաչմերուկում

Հայաստանում հանքարդյունաբերության և Բնապահպանական խնդիրների վերաբերյալ մի շարք լրատվամիջոցների լրագրողներ հնարավորություն ունեցան խոսելու «Հայաստանի անտառներ» հկ նախագահ Նազելի Վարդանյանի հետ։

Իրավապաշտպանի գնահատմամբ, մեր երկրում հանքարդյունաբերությունը լուրջ խնդիրներ ունի,  չնայած դրան ոչ մի բնապահպան չի պնդում, որ այն պետք է իսպառ վերացվի։ Դեռ հակառակը,  ըստ բնապահպանի, նախորդ դարերից սկիզբ առած տնտեսական ճյուղը պետք է զարգանա` միայն թե  բնապահպանական կանոններին և երկրում գործող օրենքներին համապատասխան։ Ըստ Վարդանյանի,  «մենք չունենք որևէ  հանք, որտեղ ամբողջությամբ պահպանվում են բոլոր բնապահպանական նորմերը՝ ջրերը ախտոտվում են, օդը ախտոտվում է, գումարներ չեն ծախսվում որպեսզի մաքրող սարքեր գնեն»։  Նաև խնդիր է հետշահագործման փուլը, քանի որ չեն արվում ռեկուլտիվացիոն աշխատանք հանքավայրը լքելուց հետո։  «Դրա համար բնապահպանները պահանջում են որպեսզի էն հանքերը, որոնք միշտ գործել են ու հիմա էլ գործում են, բերվեն օրինական դաշտ, համապատասխանեցվեն  նորմատիվներին որոնք պահանջվում են և՛ միջազգային նորմերում, և՛ մեր օրենսդրությամբ, և նոր դրանից հետո մենք խոսենք նոր հանքեր բացելու կամ չբացելու նպատակահարմարության մասին»։

Վարդանյանը որպես օրինակ է բերել Սյունիքի մարզում գտնվող Դաստակերտ ավանը, որտեղ խորհրդային տարիներին գործել են մոլիբդենի հանք և արտադրական ձեռնարկություններ, սակայն հանքի շահագործման դադարեցումից հետո քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ լքվել է․

«Մարդիկ ապրել են, հիմա հանքը դադարելուց հետո լրիվ լքված մի քաղաք է, որտեղ մարդիկ չեն ապրում կամ միայն ամռանը գալիս են մի քանի ամիս մնում են ու գնում»։

Ըստ Վարդանյանի պայքարը հենց նրա մասին է, որ մեր երկրի մյուս քաղաքները չարժանանան նույն վիճակին։

Նա խոսեց նաև հանքարդյունաբերությանը վերաբերող  տարածված միֆերի մասին, թե այն մեծ կշիռ ունի տնտեսության զարգացման և աշխատատեղերի ապահովման գործում։

Վարդանյանի դիտարկմամբ հանքարդյունաբերության պատճառով մեծ վնասներ են կրում գյուղատնտեսությունը և զբոսաշրջությունը որոնք համախառն ներքին արդյունքում ավելի մեծ բաժին են ապահովում։

Ինչ վերաբերում է աշխատատեղերի խնդրին այսօր ակնհայտ է, որ հանքարդյունահանող ընկերություններում հիմնական՝ բանվորական աշխատուժը օտարերկրացի միգրանտներն են։  Վիճակագրական տվյալներով մետաղական հանքարդյունաբերության մեջ ամբողջ աշխատուժի 0․9 տոկոսն է ներգրավված:  «Եթե դու նույնիսկ մեկ տոկոսը չես ապահովում՝ անիմաստ է ամբողջ բնությունը ավիրել, մեր սննդի պաշարները վտանգի տակ դնել, մեր ջրերը, մեր օդը, տուրիզմի ոլորտը՝ որովհետև որտեղ հանք կա, էնտեղ տուրիզմ չի զարգանալու բնականաբար»,-համոզված է նա։

Խնդրահարույց է, որ դեռևս տնտեսական վերծուծություն չի արվել, թե հանքերի շահագործումով պետությունը   որքան օգուտներ է ստանում և որքան վնասներ ո՛չ միայն բնապահպանական առումով այլև տնտեսական։

Թեմայի շրջանակներում անդրադարձ կատարվեց նաև առողջարանային Ջերմուկ քաղաքից ոչ շատ հեռու գտնվող Ամուլսարի հանքի հնարավոր շահագործմանը։ Ըստ Վարդանյանի անընդունելի է, որ նման ենթակառուցվածքներով ձևավորված և աշխարհին որպես զբոսաշրջային ու առողջարանային վայր հայտնի քաղաքի կողքին լինի հանք, որը Ջերմուկում տասնամյակների դրված ներդրումները կփչացնի։ «Ամբողջ աշխարհից գալիս են ստեղ իրենց առողջությունը վերականգնելու համար։ Սա հազվագուտ, եզակի հանքային ջուր է։ Աշխարհում երկու տեղ կա էս պարունակությամբ ջուր՝ այն էլ որակային առումով Ջերմուկն ավելի որակով է։»

Վայող ձորի մարզը միակ մարզն է, որտեղ այս պահին հանք չկա, չնայած շատ հանքարդյունաբերությամբ զբաղվող ընկերությունների ուշադրությունը հենց Վայոց ձորի վրա է։  Մի քանի բանի բնակավայրերի տարածքներոմ անցկացվում են ուսումնասիրություններ՝ Եղեգիսում, Գլաձորում, Ազատեկի ոսկու հանքի վերաբերյալ եղել են լսումներ։ Սակայն ամենից առաջ Վայոց ձորի մարզը հարուստ է պատմամշակութային ժառանգությամբ և գինու հնագույն արտադրությամբ։ Մինչ այսօր էլ տեղացիները զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ և գինեգործությամբ։ Հնարավոր բացվող հանքերը չեն կարող իրենց բացասական ազդեցությունը չունենալ՝ «ամբողջ Արփա գետի շուրջ քաղաքներն ու համայնքներն աղտոտվելու են»։ Հանքեր արդյունահանելու դեպքում  «փաստորեն մենք էտ բիզնեսների վրա էլ բացասական ազդեցություն ենք ունենալու»,- զգուշացնում է Վարդանյանը։

Նաև ռիսկի տակ է հայտնվում ռազմավարական նշանակություն ունեցող Սևանա լիճը։ Վայոց ձորում գտնվող Որոտան, Արփա և այլ գետեր լճի ջրհավաք ավազաններից են, և չի կարելի բացառել որ այդ տարածքներում ակտիվ հանքարդյունաբերական աշխատանքները այդ գետերի միջոցով կվնասեն նաև Սևանա լճին։

Վարդանյանը հիշեցնում է դեռ 2001-ից ընդունված Սևանա լճի մասին օրենքը, որով Սևանա լճի ջրհավաք մաս են կազմում նաև Կեչուտի և Սպանդարյանի ջրամբարները, Արփա և Որոտան գետերի ջրհավաք ավազանները մինչև Կեչուտի ջրամբար։ «Հիմա,  փաստորեն, Ամուլսարը ուղիղ գտնվում Է Սևանա լճի ջրհավաք ավազանում։ Որտեղ ըստ օրենքի արգելված է հանքարդյունահանությունը»,- պնդում է Նազելի Վարդանյանը։

TOP-NEWS.am