Լաչինի միջանցքում իրավիճակը պահանջում է անհապաղ գործողություններ. ԵԽԽՎ մոնիտորինգի հանձնաժողովի համազեկուցողներ

Ադրբեջանի հետ սահմանին եւ Լաչինի միջանցքի մուտքի մոտ իրավիճակը գնահատելու համար փետրվարի 17-19-ը Հայաստան այցելելուց հետո Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական (ԵԽԽՎ) վեհաժողովի համազեկուցողներ Կիմո Կիլյունենը (Ֆինլանդիա, SOC) եւ Բորիանա Աբերգան (Շվեդիա, EPP/CD) հանդես են եկել հայտարարությամբ։

«Լաչինի միջանցքում ստեղծված իրավիճակը պահանջում է անհապաղ գործողություններ: Այսօրվա դրությամբ Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչները չեն կարող ազատորեն դուրս գալ, եւ, ինչպես տեղեկացանք, 954 քաղաքացի չի կարողանում վերադառնալ տուն։ Միայն Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեին եւ ռուս խաղաղապահների մեքենաներին է թույլատրվում երթեւեկել այս միջանցքով, ինչը ակնհայտորեն անբավարար է բնակչության կարիքները բավարարելու համար,- ասվում է հայտարարության մեջ,- Բոլոր տրանսպորտային միջոցների ազատ շարժը պետք է շտապ վերականգնվի՝ համաձայն 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի Եռակողմ հայտարարության։ Բացի այդ, տարածքի գազամատակարարման եւ էլեկտրամատակարարման կրկնակի խափանումները հանգեցրել են բնակիչների իրավունքների լուրջ ոտնահարման։ Շատ մարդիկ արդեն կորցրել են իրենց աշխատանքը, իսկ երեխաները զրկվել են կրթությունից, քանի որ դպրոցները ստիպված են եղել փակվել»:

«Մենք հիշեցնում ենք 2022 թվականի դեկտեմբերի 16-ի Ադրբեջանի հարցով համազեկուցողների հետ մեր համատեղ հայտարարությունը, որով կոչ էր արվում վերականգնել Լաչինի միջանցքով տեղաշարժի ազատությունը: Հիշեցնում ենք նաեւ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 2022 թվականի դեկտեմբերի 21-ի որոշման մասին, որով կոչ է արվում Ադրբեջանի իշխանություններին ձեռնարկել քայլեր՝ ծանր հիվանդների եւ ճանապարհին արգելափակված այլ անձանց «Լաչինի միջանցքով» անվտանգ անցումը դեպի Հայաստան ապահովելու համար։ Մենք նաեւ ի գիտություն ենք ընդունում Արդարադատության միջազգային դատարանի 2023 թվականի փետրվարի 22-ի որոշումը, որով ասվում է, որ «Ադրբեջանը կձեռնարկի իր տրամադրության տակ եղած բոլոր միջոցները՝ Լաչինի միջանցքով երկու ուղղություններով մարդկանց, տրանսպորտային միջոցների եւ բեռների անարգել տեղաշարժն ապահովելու համար»: Մենք հրավիրում ենք Վեհաժողովի բոլոր անդամներին այս իրավիճակը հասցնել իրենց համապատասխան ազգային խորհրդարանների ուշադրությանը եւ միանալ Լաչինի միջանցքի անօրինական եւ անօրինական փակման անհապաղ դադարեցման մեր կոչին: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի եւ Ադրբեջանի սահմանին տիրող իրավիճակին, ապա մենք դիտարկել ենք Ջերմուկ քաղաքում եւ Սոթք գյուղի քաղաքացիական ենթակառուցվածքների վրա ադրբեջանական զորքերի հարձակումների հետեւանքները։ Մենք նշել ենք, որ քաղաքացիական գոտիներում կասետային զինամթերքի կիրառման ապացույցներ են հավաքվել եւ պահվել հետագա փորձաքննության համար: Մեզ ցույց են տվել ադրբեջանական ռազմական դիրքերի առկայությունը Հայաստանի ինքնիշխան տարածքում, երբեմն նաեւ վիճելի սահմաններից դուրս: Մենք բարձր ենք գնահատում սահմանին Եվրամիության քաղաքացիական առաքելության տեղակայումը` նշելով նախորդ առաքելության զգալի շոշափելի ազդեցությունը լարվածության նվազեցման գործում:

Մենք կոչ ենք անում երկու կողմերին առաջ տանել սահմանների սահմանազատման շուրջ քննարկումները եւ պայմանավորվել սահմանից զորքերի հայելային դուրսբերման շուրջ՝ որպես վստահության ամրապնդման անհապաղ քայլ: Մենք մեր արդյունքները կզեկուցենք ԵԽԽՎ մոնիտորինգի հանձնաժողովին հաջորդ հանդիպման ժամանակ։ Մենք չափազանց զգոն ենք մնում ապագա զարգացումների նկատմամբ եւ վերահաստատում ենք մեր պատրաստակամությունը՝ ապահովելու խորհրդարանական մակարդակով բոլոր քաղաքական աջակցությունը, որն անհրաժեշտ է երկարատեւ խաղաղ կարգավորման հասնելու համար»,- հավելել են զեկույցի հեղինակները։

Այցի ընթացքում համազեկուցողները այցելել են Ջերմուկ, Գորիս եւ Վարդենիս քաղաքներ եւ նրանց շրջակայք, ինչպես նաեւ եղել են հայկական կողմից Լաչինի միջանցքի մուտքի մոտ։ Նրանք հանդիպել են տեղի պաշտոնյաների եւ Լաչինի միջանցքի շարունակական խոչընդոտման պատճառով Գորիսում արգելափակված Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչների հետ։