Ինչո՞ւ են աշխարհում ակտիվիստները բոյկոտում կլիմայական COP համաժողովները․ Գրետա Թունբերգի օրինակը

Այս օրերին, երբ Երևանում ընթանում են COP17-ի նախապատրաստական
աշխատանքները, իսկ միջազգային մամուլի ուշադրության կենտրոնում է Հայաստանը, բնապահպանական թեմաները լայնորեն լուսաբանվում են։

Սակայն, ինչպես նախորդ տարիներին, այս անգամ ևս կան ակտիվիստներ, որոնք քննադատում են կլիմայական համաժողովների արդյունավետությունը և բողոքի նշանով հրաժարվում դրանց մասնակցելուց։

Կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարով հայտնի շվեդ ակտիվիստ Գրետա Թունբերգը մի քանի անգամ հրաժարվել է մասնակցել ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովներին՝ քննադատելով դրանց արդյունավետությունն ու ընդունող երկրների քաղաքականությունը։ Նրա դիրքորոշումն արտացոլում է ավելի լայն դժգոհություն՝ կապված միջազգային կլիմայական բանակցությունների արդյունքների, հանածո վառելիքի արդյունաբերության
ազդեցության և մարդու իրավունքների հետ։

2022 թվականին Թունբերգը հայտարարեց, որ չի մասնակցի Եգիպտոսում
անցկացվող COP27-ին։ Նա համաժողովները քննադատում էր՝ նշելով, որ դրանք
հաճախ օգտագործվում են այսպես կոչված «կանաչ լվացման» համար․ երբ
պետություններն ու կազմակերպությունները բնապահպանական
պատասխանատվության տպավորություն են ստեղծում՝ առանց իրենց
գործունեության մեջ էական փոփոխություններ կատարելու։

«Եվրանյուզի» հրապարակման համաձայն՝ Թունբերգը կասկածի տակ էր դնում նաև համաժողովների՝ համակարգային փոփոխություններ ապահովելու կարողությունը։ Մինչ այդ նա մասնակցել էր COP-ի մի քանի համաժողովների, այդ թվում՝ 2021 թվականին Գլազգոյում անցկացված COP26-ին, որտեղ քննադատել էր համաշխարհային առաջնորդների հայտարարությունները՝ դրանք անվանելով անարդյունավետ խոստումներ։

Ինչո՞ւ են քննադատում COP համաժողովները
ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովները, որոնք անցկացվում են ամեն տարի, պետությունների համար կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարի շուրջ բանակցելու հիմնական միջազգային հարթակն են։ Դրանց ընթացքում քննարկվում են ջերմոցային գազերի արտանետումների կրճատումը, կլիմայական փոփոխություններին հարմարվելը և զարգացող երկրներին ֆինանսական աջակցություն տրամադրելը։

Այդուհանդերձ, ակտիվիստների և բնապահպանական կազմակերպությունների մի մասը պնդում է, որ համաժողովների ընթացքում ընդունվող հայտարարությունների և իրական գործողությունների միջև մեծ տարբերություն կա։

Քննադատության հիմնական ուղղություններից մեկը նաև հանածո վառելիքի՝ նավթի, գազի և ածխի արդյունաբերության ներկայացուցիչների ազդեցությունն է բանակցությունների վրա։ 2024 թվականին՝ Բաքվում անցկացված COP29-ի նախաշեմին, ավելի քան 150 քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ կոչ էին արել սահմանափակել նավթագազային ոլորտի ազդեցությունը համաժողովի կազմակերպման և բանակցությունների վրա։

Նրանց մտահոգություններից մեկն այն էր, որ հանածո վառելիքի արդյունաբերության շահերը կարող են հակասել կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարի նպատակներին։ Այս մասին
հայտնում է CIDSE միջազգային կազմակերպությունների ցանցը։

Նույն համաժողովի ընթացքում COP գործընթացի բարեփոխման կոչով
հանդես եկան նաև նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, գիտնականներ և
կլիմայական փորձագետներ։ Նրանց կարծիքով՝ ամենամյա բանակցությունները
ներկայիս ձևաչափով չեն ապահովում այն արագությունն ու ծավալը, որոնք
անհրաժեշտ են կլիմայական ճգնաժամին համարժեք արձագանքելու համար։

Նրանց առաջարկներից էին ընդունող երկրների ընտրության չափանիշների խստացումը, բանակցությունների արդյունավետության բարձրացումը և ստանձնած պարտավորությունների կատարման ավելի հստակ վերահսկողությունը։ Այդ մասին գրել է Inside Climate News-ը։ Բոյկո՞տ, թե՞ մասնակցություն՝ քննադատությամբ Կլիմայական համաժողովների քննադատությունը, սակայն, միշտ չէ, որ հանգեցնում է դրանց ամբողջական բոյկոտի։

Շատ բնապահպանական կազմակերպություններ շարունակում են մասնակցել բանակցություններին՝ փորձելով ազդել որոշումների վրա, իսկ մյուս ակտիվիստները նախընտրում են բողոքի ակցիաները կամ համաժողովներից դուրս կազմակերպվող
միջոցառումները։

Թունբերգի՝ COP27-ին չմասնակցելու որոշումը պայմանավորված էր ոչ միայն համաժողովների արդյունավետության վերաբերյալ նրա քննադատությամբ, այլև Եգիպտոսում մարդու իրավունքների վիճակի մտահոգություններով։ Իսկ 2024 թվականին նա քննադատեց Բաքվում COP29-ի անցկացումը՝ ուշադրություն հրավիրելով Ադրբեջանի մարդու իրավունքների
վիճակի և նավթագազային քաղաքականության վրա։ 

Այսպիսով, COP համաժողովների դեմ ուղղված քննադատությունը մեկ միասնական բոյկոտի շարժում չէ։ Այն ներառում է տարբեր մոտեցումներ՝ սկսած բանակցություններին չմասնակցելուց մինչև դրանց ներսում բարեփոխումներ պահանջելը։

Top News