Աշխարհի ամենամեծ ջրվեժը թաքնված է ջրի տակ, և այն փոխում է կլիման

«Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Լևոն Ազիզյանը գրում է․

«Աշխարհի ամենամեծ ջրվեժը թաքնված է ջրի տակ, և այն փոխում է կլիման։

Դանիական նեղուցի մակերևույթի տակ՝ Իսլանդիայի և Գրենլանդիայի միջև, գտնվում է աշխարհի ամենամեծ ջրվեժը։ Այն Նիագարայից տասը անգամ ավելի բարձր է և ավելի շատ ջուր է մղում, քան Ամազոնը, սակայն այն անհնար է տեսնել։

Երբ մարդիկ խոսում են ջրվեժների մասին, նրանք մտածում են որոտացող Նիագարայի, Անխել ջրվեժի կամ հզոր Իգուասու ջրվեժի մասին։ Սակայն այս բնական հսկաներից ոչ մեկը չի կարող համեմատվել Արկտիկայի ջրերի տակ թաքնված ջրվեժի հետ։ Այն անտեսանելի է, ձայն չի հանում, շիթ չի բարձրացնում, և այնուամենայնիվ, այն որոշակիորեն ձևավորում է Երկրի կլիման։

Խոսքը գնում է Դանիական նեղուցի ստորջրյա ջրվեժի մասին՝ երկրաֆիզիկական երևույթ, որն առաջին անգամ հայտնաբերվել է օվկիանոսագետների կողմից մի քանի տասնամյակ առաջ։ Դրա մասշտաբները զարմանալի են. ամեն պահ այն թափում է ավելի քան 3.2 միլիոն խորանարդ մետր ջուր, ինչը կազմում է մոտ 123 միլիոն խորանարդ ոտնաչափ վայրկյանում։ Համեմատության համար, Նիագարայի ջրվեժը տանում է «ընդամենը» մոտ 2400 խորանարդ մետր վայրկյանում։

Ի տարբերություն ցամաքային ջրվեժների, որոնք առաջանում են, երբ գետը գլորվում է ժայռից, ստորջրյա ջրվեժները շարժվում են ջրի խտության տարբերությունների պատճառով: Դանիական նեղուցում հյուսիսից եկող սառը, աղի ջուրը սահում է Ատլանտյան օվկիանոսի ավելի տաք, թեթև շերտի տակ: Այս «հոսքը» նման է օշարակի, որը դանդաղորեն կաթում է կաթսայի թեք մակերեսով, միայն օվկիանոսային մասշտաբներով։

Մոտ 3500 մետր խորության վրա սառը հոսանքը հանդիպում է ստորջրյա լեռնաշղթայի՝ յուրատեսակ «ժայռի», որից այն թափվում է՝ շտապելով Ատլանտյան օվկիանոսի խորքը: Ընդ որում այս ջրային զանգվածը պարզապես չի շարժվում, այն առաջացնում է հսկայական շրջապտույտ՝ այսպես կոչված Ատլանտյան միջօրեական շրջանառության (AMOC) մաս: Այս գլոբալ «ջերմափոխանակիչը» Գոլֆստրիմի տաք ջրերը տանում է հյուսիս և սառը ջրերը հարավ՝ ազդելով եղանակի, էկոհամակարգերի և միգրացիաների վրա։

Գիտնականների կարծիքով, Դանիական նեղուցի ջրվեժը մոլորակի կլիմայական համակարգի հիմնական տարրերից է: Դրա թուլացումը կամ ուժեղացումը կարող է փոխել եղանակային օրինաչափությունները՝ ուժեղացնել փոթորիկները, սառեցնել Եվրոպան և փոխել ձկնային պաշարները: Հետազոտողներն արդեն իսկ փաստում են գլոբալ տաքացման ազդեցությունը՝ արկտիկական ջրերում ջերմաստիճանի բարձրացումը և աղիության նվազումը կարող են խաթարել ջրվեժի սովորական «զարկերակը»։

Բարսելոնայի համալսարանի օվկիանոսագետ Դեյվիդ Ամբլասը բացատրում է. «Բևեռային շրջանները օվկիանոսային համակարգի սիրտն են, որոնք խիտ ջուր են մղում օվկիանոսային իջվածքներ։ Այս ռիթմի խախտումները կազդեն ամբողջ մոլորակի վրա»։

Մինչ օրս այս երևույթի ոչ մի ուղղակի տեսագրություն չկա։ Բոլոր գիտելիքները հիմնված են սենսորների, արբանյակների, սուզվող հետազոտական ​​​​մեքենաների և նստվածքային կեռների վրա։ Գիտնականները փորձում են հավաքել խճանկարի կտորները և հույս ունեն ապագայում ստեղծել ջրվեժի լիարժեք եռաչափ քարտեզ՝ դրա սեզոնային փոփոխությունները հետևելու համար»։