Ո՞րն է համարվում աշխարհի ամենամեծ հրաբուխը

Գիտնականները նշում են, որ աշխարհի ամենաբարձր հրաբխի տիտղոսի համար մրցավազքում կա հստակ հաղթող՝ Չիլիի և Արգենտինայի սահմանի Օխոս դել Սալադոն է։ Ֆոկուսը հայտնում է, որ դրա գագաթը բարձրանում է ծովի մակարդակից 6879 մետր բարձրության վրա։ Հետաքրքիր է, որ աշխարհի ամենաբարձր հրաբուխների կոչման համար մյուս հավակնորդները բավականին մոտ են. երկրորդ տեղում գտնվող Լյուլայլյակոն ընդամենը 267 կիլոմետր հյուսիս է, իսկ երրորդ և չորրորդ ամենաբարձր հրաբուխները՝ ավելի մոտ։

Դա կարող է զարմանալի զուգադիպություն թվալ, բայց գիտնականներն ասում են, որ իրականում այդպես չէ։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ այս բոլոր հրաբուխները Անդերում են, որտեղ սահմանվել են Երկրի ամենաբարձր ռեկորդներից շատերը։ Հարավային Ամերիկայի արևմտյան եզրով ձգվող այս լեռները՝ և դրանց գագաթները ցրող հրաբուխները, Խաղաղօվկիանոսյան կրակե օղակի վրա գտնվելու արդյունք են։

Հետազոտողների կարծիքով՝ Անդերը զուգահեռ անցնում է Պերու-Չիլիի իջվածքով, որը ձևավորվել է, երբ Նասկա սալը սուզվել է Հարավամերիկյան սալիկի տակ։ Երբ Նասկա սալը սուզվել է, այն տաքացել և հալվել է՝ վերածվելով մագմայի, որը, ի վերջո, ժայթքել է հրաբխային պայթյունի ժամանակ։ Միևնույն ժամանակ, Հարավամերիկյան սալը սեղմվել է շարժման հետևանքով և սեղմվել՝ ձևավորելով լեռները։ Այս գործընթացը հայտնի է որպես օրոգենեզ։

Սմիթսոնյան ինստիտուտի մասնագետների կարծիքով՝ աշխարհի 20 ամենաբարձր հոլոցենյան հրաբուխների գագաթները Անդերի կառուցվածքային բարձունքներից վերև են։ Չնայած Լյուլայլյակոն ավելի ակտիվ է, քան Օխոս դել Սալադոն, վերջինս պաշտոնապես աշխարհի ամենաբարձր հրաբուխն է։ Գիտնականները նշում են նաև, որ աշխարհի ամենաբարձր հրաբխի պատմական ժայթքումների բացակայությունը բացատրվում է միայն դրա հեռավորությամբ։

Հարկ է նշել, որ Ամերիկայում Օխոս դել Սալադոից բարձր միայն մեկ լեռ կա՝ 6962 մետր բարձրության հասնող արգենտինական Ակոնկագուան: Սակայն չիլիացի գիտնականները պնդում են, որ այս լեռը հրաբուխ չէ, և դրա բարձրությունը պայմանավորված է խճճված հրաբխային բեկվածքով։

Օխոս դել Սալադոն իսկապես ծովի մակարդակից ամենաբարձր գագաթն է, բայց այն աշխարհի ամենազանգվածային հրաբուխը չէ: Փոխարենը, «աշխարհի ամենազանգվածային հրաբուխ» տիտղոսը պատկանում է Երկրի ամենամեծ գործող հրաբուխին՝ Մաունա Լոային՝ թե՛ զանգվածով, թե՛ բարձրությամբ, թե՛ ծավալով: Օրինակ, Օխոս դել Սալադոն բարձրանում է իր հիմքից ընդամենը 2000 մետր բարձրության վրա, մինչդեռ վահանաձև հրաբխի Մաունա Լոայի լայն գագաթը Օխոս դել Սալադոից 2700 մետր ցածր է, բայց հիմքից դրա բարձրությունը գրեթե 10 անգամ մեծ է Անդյան հրաբխից։

Ուշագրավ է, որ Մաունա Լոան Խաղաղօվկիանոսյան կրակի օղակի մաս չի կազմում: Կալիֆոռնիայի համալսարանի երկրաֆիզիկայի պրոֆեսոր Գաբի Լասկեի կարծիքով՝ Հավայան կղզիները օվկիանոսային սալիկի կենտրոնում են՝ ըստ էության, այն մոլորակի ամենամեկուսացված հրաբխային կետն է, որը սալիկների սահմաններից հեռու է ընկած։

Մաունա Լոան կարող է կրել աշխարհի ամենահսկայական հրաբխի տիտղոսը, բայց այն մոլորակի ամենամեծը չէ։ Հետազոտողների կարծիքով՝ երկրի վրա ամենամեծ հրաբուխը Պուհահոնուն է։

Մանոայի Հավայան համալսարանի հրաբխագիտության, երկրաքիմիայի և պետրոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր Մայքլ Գարսիայի կարծիքով՝ հրաբխի անունը հավայաներենից թարգմանաբար նշանակում է «շնչելու համար դուրս եկող կրիա», և ճիշտ անկյան տակ այն իսկապես նման է կենդանուն. նրա կրկնակի գագաթը ջրից դուրս է գալիս՝ ինչպես երկնքին ուղղված հսկայական կտուց։

Հետաքրքիր է, որ հրաբուխը բարձրանում է ծովի մակարդակից ընդամենը 52 մետր բարձրության վրա և վաղուց անգործուն է եղել՝ ըստ դիտարկումների՝ նրա վերջին ժայթքումը տեղի է ունեցել առնվազն 12,5 միլիոն տարի առաջ։ Սակայն 2014 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դրա ծավալը կազմում է 148 հազար խորանարդ կիլոմետր, որը երկու անգամ ավելի մեծ է, քան Մաունա Լոան։

Այն ոչ միայն հսկայական է, այլև իր գագաթնակետին նրա լավան եղել է վերջին 66 միլիոն տարվա ընթացքում ամենաթեժը։ Հետազոտողների կարծիքով, հենց այդ հանգամանքն է այն այդքան վիթխարի դարձրել։