Ծխախոտի ո՞ր վտանգն ենք ամենից հաճախ թերագնահատում

Ծխախոտի օգտագործումը շարունակում է մնալ հանրային առողջապահության կարևոր խնդիրներից մեկը։ Հայաստանում բնակչության 25,5 տոկոսն ամեն օր ծխում է, իսկ երեխաների ու դեռահասների շրջանում ծխախոտային արտադրանքի օգտագործման խնդիրը պահպանվում է՝ ավելի մեծ ուշադրություն պահանջելով նաև էլեկտրոնային ծխախոտների տարածման պատճառով։ Ծխելու հետևանքները չեն սահմանափակվում թոքերի վնասմամբ․ այն մեծացնում է սրտանոթային հիվանդությունների, ինսուլտի և քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։

Ծխախոտի դեմ պայքարի ազգային օրվա առիթով ուշադրության կենտրոնում են ոչ միայն ծխելու վնասները, այլև այն հարցը, թե ինչպես են ավանդական ծխախոտին զուգահեռ տարածվող նոր արտադրանքները փոխում հատկապես երիտասարդների վարքագիծը։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ աշխարհում տարեկան ավելի քան 7 միլիոն մարդ մահանում է ծխախոտի օգտագործման հետևանքով, այդ թվում՝ ավելի քան 1,6 միլիոն մարդ՝ երկրորդային ծխի ազդեցության պատճառով։ Կազմակերպության գնահատմամբ՝ ծխախոտը վնասում է օրգանիզմի գրեթե բոլոր օրգանները և կապված է մի շարք ծանր, քրոնիկ հիվանդությունների առաջացման հետ։

Ծխախոտի օգտագործման ամենալուրջ հետևանքներից մեկը սրտանոթային համակարգի վնասումն է։ Ծխախոտի ծուխը պարունակում է հազարավոր քիմիական նյութեր, որոնց մի մասը թունավոր է կամ քաղցկեղածին։ Դրանց ազդեցությունը կարող է վնասել արյունատար անոթները, նպաստել աթերոսկլերոզի զարգացմանը և բարձրացնել արյան մակարդուկների առաջացման հավանականությունը։ Ծխելը մեծացնում է սրտի իշեմիկ հիվանդության և ինսուլտի ռիսկը։ Վտանգը վերաբերում է նաև այն մարդկանց, որոնք անմիջապես չեն ծխում, բայց պարբերաբար ենթարկվում են ծխախոտի ծխի ազդեցությանը։ Պասիվ ծխելը նույնպես կապված է սրտանոթային և շնչառական հիվանդությունների առաջացման հետ։ Հետևաբար, ծխախոտի օգտագործումը միայն անհատական սովորություն չէ․ դրա հետևանքները կարող են ազդել նաև ընտանիքի անդամների, գործընկերների և շրջապատի այլ մարդկանց վրա։

Ծխելու հետևանքով առաջացող վնասները կարող են աստիճանաբար կուտակվել՝ երկար ժամանակ չարտահայտվելով ակնհայտ ախտանշաններով։ Ծխախոտի օգտագործումը թոքերի քաղցկեղի առաջացման հիմնական ռիսկի գործոններից է։ Այն նաև մեծացնում է թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդության, քրոնիկ բրոնխիտի և շնչառական համակարգի այլ խնդիրների հավանականությունը։ Ծխախոտի օգտագործումը կարող է բացասաբար ազդել նաև իմունային համակարգի աշխատանքի վրա, բարձրացնել շնչառական վարակների նկատմամբ խոցելիությունը և նպաստել առողջական այլ խնդիրների զարգացմանը։

Եթե մեծահասակների շրջանում խնդիրը հիմնականում շարունակում է կապվել ավանդական ծխախոտի օգտագործման հետ, ապա երեխաների ու դեռահասների դեպքում առանձնահատուկ ուշադրության կարիք ունի էլեկտրոնային ծխախոտների տարածումը։ Էլեկտրոնային ծխախոտները հաճախ ընկալվում են որպես ավանդական ծխախոտի համեմատ ավելի անվնաս տարբերակ։ Սակայն նման ընկալումը չի նշանակում, որ դրանք անվտանգ են։ Այս սարքերը տաքացնում են հեղուկը՝ առաջացնելով ներշնչվող աէրոզոլ, որը կարող է պարունակել նիկոտին և առողջության համար վնասակար այլ նյութեր։ Երեխաների և դեռահասների շրջանում այս արտադրանքի տարածումը կարևոր կանխարգելիչ խնդիր է։ Հատկապես կարևոր է, որ երիտասարդները տարբերակեն գովազդային պնդումները գիտական փաստերից և հասկանան, որ ծխախոտային արտադրանքի նոր ձևը չի վերացնում նիկոտինի կախվածության ու առողջական վնասների վտանգը։

Ծխախոտի օգտագործման հետևանքները կանխելու ամենաարդյունավետ քայլերից մեկը ծխելը դադարեցնելն է։ Ժամանակի ընթացքում նվազում է նաև սրտանոթային հիվանդությունների, ինսուլտի և թոքերի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։ Ծխելը թողնելու համար կարող են օգտակար լինել մասնագիտական խորհրդատվությունը, վարքային աջակցությունը և բժշկի առաջարկած բուժման միջոցները։ Ծխախոտի դեմ պայքարը, սակայն, միայն ծխողին իր սովորությունից հրաժարվելու կոչ անելով չի սահմանափակվում։ Այն ներառում է նաև երեխաների ու դեռահասների պաշտպանությունը նիկոտինային կախվածությունից, ծխախոտային արտադրանքի վնասների մասին իրազեկումը և այնպիսի միջավայրի ձևավորումը, որտեղ ծխելը չի ընկալվում որպես սովորական կամ անվնաս վարքագիծ։

Ծխախոտի դեմ պայքարի ազգային օրը ևս մեկ առիթ է հիշեցնելու՝ ծխախոտի վնասները չեն սահմանափակվում միայն այն օգտագործող անձով, իսկ էլեկտրոնային ծխախոտի տարածումը նոր խնդիրներ է առաջադրում հանրային առողջապահության համար։