Կոռուպցիայի կանխարգելումն ավելի արդյունավետ կդառնա. օրենսդրական փոփոխություն

Անցնող տարում Արդարադատության նախարարությունը մի շարք օրենսդրական փոփոխություններ կատարեց, որոցով լավարկվեցին կոռուպցիայի դեմ պայքարի մեխանիզմները։ 2026–ի համար էլ են նախատեսել մի շարք փոփոխություններ։ Դրանք բխում են ինչպես կառավարության՝  2023–2026թթ հակակոռուպցիոն ռազմավարությունից, այնպես էլ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության ու Եվրոպայի խորհրդի կոռուպցիայի դեմ պայքարի ու անդամ պետությունների խմբի՝ Գրեկոյի հանդեպ ՀՀ ստանձնած պարտավորություններից։

Կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման նոր մեխանիզմ, որը պետք է գործարկի Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը։ Օրենսդրական փոփոխությունը արդեն ընդունվել է։

Արդարադատության նախարարի տեղակալ Գևորգ Քոչարյանը մանրամասնում է․

«Կոռուպցիոն ռիսկերը պետք է գնահատվեն մի շարք ոլորտներում։ Դրանք են՝ հանրային իշխանության բոլոր մարմինները, առողջապահության, սոցիալական, բնապահպանության, կառուցապատման կամ ներդրումային ոլորտներում գործող պետական և համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպությունները, ինչպես նաև վերջին 3 տարիների ընթացքում պետությունից աջակցություն ստացած պետական և համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպությունները, պետության կողմից ստեղծված հիմնադրամները»։

Փոփոխությունը պայմանավորված է ինչպես կառավարության՝  2023–2026թթ հակակոռուպցիոն ռազմավարությունով, այնպես էլ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության ու ԵԽ կոռուպցիայի դեմ պայքարի ու պետությունների խմբի՝ Գրեկոյի հանդեպ ՀՀ ստանձնած պարտավորություններով։

Օրենսդրական փոփոխություններով առաջարկվում է, որ գործադիր իշխանության լայն շրջանակ ու որոշումներ կայացնող անձինք ՝վարչապետը, փոխվարչապետը , նախարարները, նրանց խորհրդականներն ու փոխնախարարները,  եթե առնչվել են ռազմավարական ու իրավաստեղծ փաստաղթղթերի մշակմամբ զբաղվող ֆիզիկական անձանց  հետ, պետք  պարտադիր հրապարակեն այս տեղեկությունները պաշտոնական կայքերում․

«Փոփոխությունը միտված է հանրային, գործադիր իշխանության բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից գործունեության թափանցիկությանը։ Այս գործողությունը նախատեսված է նաև հակակոռուպցիոն ռազմավարությամբ ՝ 2023-26 թ․-ների, ինչպես նաև Գրեկոյի հանդեպ ստանձնած պարտավորություններով»։

Իրական շահառուների հայտարարագրի ինստիտուտը կկատարելագործվի։ Մշակվել է նախագծերի փաթեթ, որով հստակեցվում են իրական շահառուների վերաբերյալ ներկայացված տեղեկությունների արժանահավատության ստուգման մեխանիզմները։ Իրավաբանական անձանց կողմից իրական շահառուների հայտարարագիր չներկայացնելու դեպքում վարչական վարույթները նախատեսվում է իրականացնել նաև էլեկտրոնային եղանակով․

«Անհրաժեշտությունը առաջացել է պոտենցիալ վարչական վարույթների մեծ քանակությամբ։ Իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրը գործնականում հնարավորություն չի ունենում բոլոր իրավախախտումների հետևից գնալ և վարչական պատասխանատվության ենթարկել, ուստի նոր գործիք ենք նախատեսում ներդնել, որով հնարավոր կլինի էլեկտրոնային եղանակով իրականացնել»։

Նախատեսվում է նաև գործունեության  որոշակի սահմանափակումներ մտցնել, եթե հայտարարագիր չներկայացվի։ Նշված կազմակերպությունը չի կարող զբաղվել լիցենզավորման ենթակա գործունեությամբ։ Առաջարկվում է նաև գործադիր իշխանության բարձրաստիճան պաշտոնյաների նկատմամբ խստացնել հետաշխատանքային սահմանափակումները․

«Այս շրջանակի անձինք պաշտոնը դադարեցնելուց հետո 12 ամիս չեն կարող լինել 3-րդ անձանց ներկայացուցիչը այն մարմինների հետ հարաբերություններում, որտեղ իրենք պաշտոն են զբաղեցրել կամ որոնց նկատմամբ վերահսկողություն են իրականացրել։ Բացի այդ, պաշտոնը դադարեցնելուց հետո 18 ամիս չեն կարող աշխատանքի անցնել այն կազմակերպություններում, որտեղ իրենց պաշտոնավարման վերջին 18 ամիսների ընթացքում  վերահսկողություն են իրականացրել»։

Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի նախագահի պարտականությունները կատարող Մարիամ Գալստյանը «Ռադիոլուրի» հետ զրույցում ընդգծում է՝ 2025–ին հայտարարագիր չներկայացնելու երկու դեպք են բացահայտել։ Մեկի դեպքում հայտարարատուն մահացել էր, մյուս դեպքում՝ պարզապես չէր ներկայացրել․

«Մյուս տարիներին ունեցել ենք, օրինակ, 30–40 %։ Այս տարի փորձել ենք նաև նախորդ բոլոր տարիների համար չներկայացած հայտարարագրերը հանել ու դրա միջոցով հասկանալ որտեղ են խնդիրները»։

Ավելի քիչ սխալներ են հայտնաբերվել կառավարության անդամների հայտարարագրերում։ Խորհրդարանականների ու հանրային պաշտոն զբաղեցնող այլ անձանց դեպքում դրանք ավելի շատ են։ Հայաստանում 7000 բարձրաստիճան պաշտոնյա է հայտարարագիր ներկայացնում։ Նրանց ընտանիքի անդամներն ու փոխկապակցված անձինք միասին 21 000 են կազմում։

2025–ին հանձնաժողովը 200 ուսումնասիրություն է կատարել։ Խախտումներ հայտնաբերել են մոտ 10 %-ի դեպքում։ Բարձրաստիճան պաշտոնայները պաշոտնեական պարտականությունների հետ կապված որևէ նվեր ընդունել չեն կարող։ Բայց արարողակարգային՝ կարող են։ Մինչև 40 000 դրամ արժեք ունեցող նվերները չեն հայտարարագրվում։ 40 000 դրամը գերազանցող նվերները պարտադիր կերպով հայտարարագրվում են, իսկ 60 հազարը գերազանցող նվերի դեպքում պաշտոնյան պարտավոր է այն հանձնել Պետգույքի կոմիտե։