Անբավարար քունն ուղեղում միացնում է ինքնաոչնչացման մեխանիզմը
Պատճառը, որ մեզ անհրաժեշտ է քնել, միայն այն չէ, որ օրգանիզմը հանգստի կարիք ունի: Քնի մեջ ուղեղն այլ վիճակի է անցնում, որտեղ ազատվում է նյարդային ակտիվության կողմնակի տոքսիկ արտադրանքից: Նմանօրինակ պրոցես է տեղի ունենում նաեւ այն ժամանակ, երբ քունը ծայրահեղ անբավարար է, սակայն այս դեպքում ուղեղն անկարող է ժամանակին կանգ առնել եւ «աղբի» հետ միասին մաքրում է նաեւ այն նեյրոններն ու սինապսները, որոնք ամենեւին էլ կողմնակի արտադրանք չեն: Եթե զուգահեռ անցկացնենք, ապա ուղեղը դեն է նետում ոչ միայն կարտոֆիլի կճեպն ու ձվի տուփերը, այլ նաեւ պահարանը, բազկաթոռը եւ սիրելի շանը: Եթե նույնիսկ մարդը փորձում է էներգիան լրացնել՝ ավելի ուշ քնելով, նեյրոնները եւ սինապսները չեն վերականգնվում, պահարանը եւ բազկաթոռը (նաեւ շունը) աղբահորում են մնում:
Մարկեի Պոլիտեխնիկական համալսարանի (Marche Polytechnic University, Իտալիա) մասնագետների խումբը, նյարդաբան Միկելե Բելեսիի ղեկավարությամբ, կաթնասունների ուղեղը հետազոտել է պարզելու համար, թե կենդանիներն ինչպես են արձագանքում քնի անբավարարությանը, եւ հայտնաբերել են, որ բավարար քնած եւ քնի սուր պակասով տառապող մկների միջեւ տարօրինակ նմանություն կա: Ուղեղում նեյրոնները, ինչպես նաեւ մյուս բջիջները, մշտապես վերականգնվում են, եւ այս պրոցեսի համար պատասխանատու են գլիալային բջիջները: Ֆագոցիտոզի ընթացքում նրանք «հավաքում» են ոչ պիտանի բջիջները: Սինապսների վերականգնման համար պատասխանատու են աստրոցիտները: Ե՛վ աստրոցիտները, ե՛ւ գլիալային բջիջներն ակտիվ են քնի ժամանակ, սակայն, ինչպես փորձերն են ցույց տվել, նրանք աշխատում են նաեւ անբավարար քնի ժամանակ, ըստ որում՝ զգալի վերափոխումներով, որի արդյունքում ուղեղը զրկվում է մեծ քանակով առողջ բջիջներից:
Հետազոտողներն ուսումնասիրել են 4 խմբի բաժանած մկների ուղեղը.
հանգստացած մկներ (քնի 6-8 ժամ)
կենդանիներ, որոնց պարբերաբար անսպասելի ժամերի արթնացրել են
առանձնյակներ, որոնց թույլ չեն տվել քնել լրացուցիչ 8 ժամվա ընթացքում
քնի քրոնիկական պակասով կրծողներ, որոնք 5 օր չեն քնել:
Աստրոցիտների ակտիվությունը չափելով՝ գիտնականները նկատել են, որ առաջին խմբում աստրոցիտներն ակտիվ են եղել սինապսների 5,7 տոկոսում: Երկրորդ խմբում՝ արդեն 7,3 տոկոսում: Երրորդ խմբի աստրոցիտներն ակտիվություն են ցուցադրել սինապսների 8,4 տոկոսում, իսկ երկար ժամանակ չքնած չորրորդ խմբում՝ 13,5 տոկոսում: Այս ընթացքում առաջինը ոչնչացել են այն սինապսները, որոնք առավել հաճախ են օգտագործվել: Նույն բանն է տեղի ունեցել գլիալային բջիջների եւ նեյրոնների հետ՝ քնի քրոնիկական պակասով մկների ուղեղը, փաստորեն, սկսել է ինքն իրեն ուտել՝ քայքայելով ե՛ւ նյարդային բջիջները, ե՛ւ դրանց միջեւ եղած միացությունները: Գլիալային բջիջների համանման ակտիվությունը հատուկ է այնպիսի նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններին, ինչպիսին է, օրինակ, Ալցհեյմերի հիվանդությունը: Ինչ վերաբերում է աստրոցիտներին, ապա դրանց ֆագոցիտոզը տեղի է ունեցել հիմնականում քնի սուր եւ քրոնիկական անբավարարության դեպքում, անսպասելի արթնացումները աստրոցիտներին չեն ստիպել սինապսները ոչնչացնել:
Գիտնականները նշել են քնի անբավարարության մեծ վտանգավորության մասին՝ ցույց տալով, որ հատկապես քնի քրոնիկական անբավարարությունն է գլիալային բջիջներին ստիպում ոչ առողջ ակտիվություն դրսեւորել: Հաշվի առնելով այն, որ վերջին տարիներին էապես մեծացել է Ալցհեյմերի հիվանդության հետեւանքով մահվան դեպքերի թիվը՝ մասնագետները կարծում են, որ անհրաժեշտ է քնի տեւողության եւ որակի վրա հատուկ ուշադրություն դարձնել:
Իրանի դեմ հարվածների ֆոնին ՀԱԵ Ատրպատականի թեմը դադարեցրել է եկեղեցական արարողությունները
Եվրախորհրդարանի պատգամավորները չեն կարողացել աշխարհի քարտեզի վրա գտնել Իրանը
Իրանի հարստացված ուրանի պաշարները միջուկային օբյեկտների փլատակներում են
Եվրամիությունը չի հասկանում Իրանում պատերազմի նպատակները. Կալաս
Անկանխիկ ստացման եղանակի անցնելու դիմում չներկայացրած կենսաթոշակառուի համար բանկը ընտրել է ՄՍԾ-ն՝ ին...
Հայաստանն ու Իրանն աշխատում են սահմանին երկրորդ կամրջի նախագծի վրա
Լարիջանիի սպանությունից հետո Իրանը կասետային ռումբերով հարվածել է Թել Ավիվին
ԱԹՍ-ի հարվածի հետևանքով Դուբայի միջազգային օդանավակայանի մոտ հրդեհ է բռնկել
Երևանում և մարզերում կլինեն էլեկտրաէներգիայի ընդհատումներ
ԱՄԷ նախագահն ու Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգը քննարկել են տարածաշրջանային զարգացումները