Ցուկերբերգի «Ֆեյսբուք»-ից մինչև Արմեն Շեկոյանի «Անվերնագիր»

Բացում եմ «Ֆեյսբուքը», «բարի լույս»-ի փոխարեն հարցնում է՝ «մտքիդ ի՞նչ կա»: Հարցնում է և ստիպում մտածել: Ոնց որ մաթեմատիկայի իմ օղորմածիկ ուսուցիչը լինի: Գիտեր, որ չեմ սովորել, չեմ ուզում ոչինչ ասել, չեմ ուզում մտածել, չեմ ուզում ... մի խոսքով' հոգնած եմ, զզված եմ, թքած ունեմ..., բայց հենց մտնում էր դասարան, առաջինը ինձ էր հարցնում: «Մտքիդ ի՞նչ կա, աչքիս էլի դասը չես սովորել»,- ասում էր, բացում մատյանը, ակնոցը տեղավորում մեծ ու անճոռնի քթի ծայրին ու թե. «Հլը արի գրատախտակի մոտ...» :
Մտքիս, իհարկե, միշտ ինչ-որ բան կար, չէր կարող չլինել, բայց դա ոչ մի կապ չուներ մաթեմատիկական բարդ հաշվարկների եւ բանաձևերի հետ: Ես իմ աշխարհում էի ճգնում, իսկ նա ինձ պարտադրում էր տեղափոխվել իր աշխարհ: Ես համառորեն դիմադրում էի, ոչ նրա համար, որ չէի ուզում սովորել, ուղղակի իմ նախասիրություններն այլ էին: Ինձանից մաթեմատիկոս դուրս չեկավ, ես գիտեի, որ այդպես է լինելու, բայց դա չխանգարեց, որ ես միշտ հիշեմ իմ ուսուցչին, ավելին՝ հարգեմ նրան և հաճախ կարոտեմ:
Հիմա բացել եմ այս սատանայական «Ֆեյսբուքը» ու կարդում եմ. «Մտքիդ ի՞նչ կա»: Ոչ մի ավելի բառ, ոչ մի «բարև, ոնց ե՞ս», ոչ մի «բարի լույս», կարճ ու կոնկրետ՝ «մտքիդ ի՞նչ կա»: Ուզում է իմանալ... և ամեն ինչ: «Է~, -ասում եմ ինքս ինձ,- մտքինս որ գրեմ, կհիվանդանաս, ու ոչ մի հակավիրուս քեզ չի օգնի: Քեզ ի՞նչ, թե իմ մտքին ինչ կա: Ո'չ օգնելու ես, ո'չ հարցս լուծելու ես, միայն էն BBC հարևանների նման խոսքս տանելու ես, հասցնես աշխարհի ծայրը ու նրանց մտքերն էլ պղտորես: Ուզածդ ի՞նչ ա' որ էս կես հարևանությունն էլ վերանա՞: Ոնց հայտնվել ես, հարևաններով էլ սուրճի չեն հավաքվում, որ թաղի, երկրի, աշխարհի բանուգործից տեղեկություններ փոխանակեն, իսկ եթե հավաքվում էլ են, բոլոր պատմությունների հղումների աղբյուրը դու ես: Բա այսպես կլինի՞: Նստում ես տաքսի, վարորդը քեզանից է խոսում, մտնում ես վարսահարդարի մոտ' նույն պատկերն է: Եկել, չես եկել, մարդկություն, հարևանություն, եղբայրություն, նույնիսկ' առաջին սիրո խոստովանություն..., բոլոր, բոլոր տեսակի հարաբերությունները դռնովդ ես անցկացնում: Ոնց ուզում, այնպես էլ անում ես: BBC Շողիկն էլ, արդեն երբ հարևաններին հանդիպում է, գլուխը կախ հարցնում է' «Ֆեյսբուք»-ում ի՞նչ կա: Խեղճ Շողիկ: Քո դարդից ընկճվել, կծկվել' կես բուռ է դարձել: Սա է՞ր ուզածդ, մարդկանց ստորացնում ես, իսկ նրանք հոժարակամ շարունակում են քեզ պատմել իրենց մտքին եկածն ու եղածը: Մտքովս մի բան անցավ' փաստորեն, դու էլ ես օլիգարխ, խաբեբա, սրիկա.... Ի՞նչ տարբերություն քո և մեր օլիգարխների միջեւ: Մերոնք փոքրերին են խժռում, հացից զրկում, հետո չորս տարին մեկ 5000 դրամով «խաթրներն առնում», դու այդ 5000 դրամն էլ չես տալիս ու դեռ խառնում ես բոլորին իրարով: Խելք եմ ասել, է~: «Հայի հետին խելքը» քոնն է, քոնը, իսկ մենք, այս էլ քանի դար ընկած, փնտրում ենք, թե որտեղ է կորել այն:
BBC Շողիկն այլ ելք չունի, հավանաբար չի դիմանա այս փորձությանը, իսկ դու, իբր ոչինչ էլ չի եղել, շարունակում ես հարցնել. «Մտքիդ ի՞նչ կա»: Ոնց որ մեր Ազգային ժողովի մեծամասնության ներկայացուցիչներից լինես: Ամեն ինչ ուզում ես իմանալ, բայց ոչինչ չանել»:
Գալիս եմ տուն, կինս հարցնում է. «Ֆեյսբուք»-ում ի՞նչ կա»: Մտնում եմ' տեսնեմ ինչ կա, պարզվում է նա էլ է «Ֆեյսբուք»-ում: Երեխաներիս մասին «Ֆեյսբուք»-ից եմ տեղեկանում, ընկերներիս մասին' ևս: Հա, ընկեր ասացի, հիշեցի' բա «Ֆեյսբուք»-ի ընկերությո~ւնը: Ով ասես, ինչ մակարդակի արարած ասես հայտնվում և ընկերանալու հայտ է ուղարկում: Չգիտես էլ' հայտն ընդունե՞լն է ճիշտ, թե՞ մերժելը: Ընդունում ես ու ընկնում կրակը: Չընդունես, միևնույն է' կրակի մեջ ես: Ուզում ես ինքդ քեզ կառավարել, չի ստացվում... Ինքն է քեզ կառավարում, և եթե մի քիչ ջղերից թույլ լինես, մի քիչ էլ' անգրագետ, Չե Գեւարային կընդունես որպես ազգային հերոս, որ մարտնչել է Սասնա սարերում, մահկանացուն կնքել է 37 թ. Երևանում և հանգչում է «Եռաբլուր» պանթեոնում:
Մարդը, նստած Ամերիկայում, իրենով է արել ամբողջ աշխարհը ու չի բավարարվում: Ամեն վայրկյան քիթը մտցնում է իմ ու Աստծո հարաբերությունների մեջ և հարցնում է. «Հը~, մտքիդ ի՞նչ կա» : Ասում եմ' «ինձնից յան տուր», չէ~, ինքն էլի իր ոճի մեջ է' «մտքիդ ի՞նչ կա»:
Մի օր որոշեցի, որ մտքիս էլ ոչինչ չի լինելու, և մի տասը օր ոչինչ չէի մտածում: Այսինքն' մտածում էի, բայց «Ֆեյսբուք»-ում չէի գրում: Մի անծանոթ ընկեր գրեց. «Էս ո՞ւր ես կորել, ոչինչ չես գրում, ստեղ չե՞ս, ապե'ր»:
«Ապեր»-ով դիմելաձևը մտերմության նշան էր: Նայում եմ նկարին, չեմ ճանաչում: Մտնում եմ, այսպես ասած, նրա էջը, փորփրում նկարները, կապերը, ընկերներին... Մի խոսքով' չեմ ճանաչում, և վերջ: Նրա ընկերների ցանկից գտնում եմ ինձ ծանոթ մի անձնավորության, հարցնում եմ. «Ո՞վ է: Այս տղային ճանաչում ե՞ս»:
Պատասխանը չի ուշանում. «Հա, գիտեմ, էդ ինքը չի»:
«Այսինքն' ո՞նց....» ,- զարմանում եմ:
«Հա, բռա'տ, ինքը տղու պրոֆայլով աղջիկ ա»,- շարունակում է իրազեկել ծանոթս և իր կողմից խնդրանք ավելացնում. « Էս մեր մեջ մնա, էլի»:
«Տրանսվեստիտ ա՞»,- հարցնում եմ:
«Չէ, չէ,- բացատրում է ծանոթ «ընկերս»,- ինչ-որ ծառայությունների մեջ ա, «խաղեր ա տալիս», մարդկանց տրամադրություններն ա պարզում, վերլուծում, զեկուցում»:
«Հա~, հասկացա , ՊՈԱԿ -ա»,- գրում եմ:
«Հա, դե, տենց մի բան»,- պատասխանում է ծանոթս:
«Այսինքն' վիրտուալ տրանսվեստիտ»,- շարունակում եմ ես:
Ծանոթս ժպտացող «սմայլիկ» է ուղարկում: Պատասխանից հասկացվում է, որ իրար հասկացանք: Երկուսս էլ չենք կասկածում, որ մեր նամակագրությանը հետևում են, բայց, միևնույն է, չեմ կարող գրել, թե մտքիս ի՞նչ կա: «Բա դա գրելու բա՞ն է»,- մտածում եմ ես ու մեկ էլ համակարգչիս էկրանին, կարծես, իմ ջիգրու բազմում է «Հայ աղջիկների անհավանական արկածները գիշերային ակումբում» գրառումով, մեծ կրծքերով և անճոռնի հետույքը ցցած մի աղջկա նկար: «Այ քեզ բա~ն,- մտածում եմ,- փաստորեն, «Ֆեյսբուք»-ը նաև զգուշացնում է»:
Ու հենց այդ պահին, որպես մտածածիս հաստատում, հաջորդ գրառումն է հայտնվում էկրանին' «Զարուհին վերադարձել է. Վերջացավ Անի Զախարյանի աստղային ժամանակաշրջանը»:
Ընդհանրապես, «Ֆեյսբուք»-ում ամեն ինչ կա, հայրենասիրություն, դավաճանություն, աստղեր' կոնյակից սկսած մինչև պոռնոարտադրության, քաղաքական գործիչներ և այլն: Ամեն ինչ վաճառվում է' ձրի, գնվում է' ձրի, գովազդվում է փողով: Ահա և վերջ: ՓՈՂ, որը քանդում է բոլոր պատերը, պատնեշները, գերեվարում է մարդկանց մտքերը և հանում դրանք վաճառքի, որոնց գնորդները հենց իրենք են' այն նույն մարդիկ, ում «Ֆեյսբուք»-ը հարցնում է' «մտքիդ ի՞նչ կա»: Իսկ մտքիս այսօր առավոտից պտտվում է ընկերոջս' Արմեն Շեկոյանի «Անվերնագիրը»
Ես եկել եմ ու մի քիչ էլ
գըլգըլալեն դեռ կըհոսեմ:
Ես գրում եմ, որովհետև
դուք չեք թողնում, որ ես խոսեմ:
2013թ.
Երևան