Մենք ուզում ենք, որ դուք օր առաջ տնավորվեք ՀՀ-ում

Ինչպես է ընթանում Արցախից բռնի տեղահանված հազարավոր հայրենակիցների սոցիալ-տնտեսական ներառումը և  կյանքը նոր միջավայրում. գործադիրը հայտարարում է՝ արդեն իսկ զգալի միջոցներ են ուղղվել այդ նպատակին, սակայն ընթացիկ ու առաջիկա քայլերի արդյունավետությունը շարունակում է մնալ առանցքային հարց։ Ի՞նչ է արվել, ի՞նչ արդյունքներ կան, և որո՞նք են դեռ չլուծված խնդիրները՝ կառավարության  դիտարկումները, տվյալները և պատասխանատու գերատեսչությունների գնահատականները ներկայացվել են «Ղարաբաղից տեղահանված հայերի սոցիալ-տնտեսական ներառման գործընթաց» խորագրով քննարկման ժամանակ՝ տեղահանվածների մասնակցությամբ։

Հայաստանի կառավարության գլխավոր անելիքներից է աջակցել Ղարաբաղից տեղահանված հայերին՝ Հայաստանի Հանրապետությունում տնավորվելու համար․ ձևակերպումը Հայաստանի վարչապետինն է։ Փաշինյանի փոխանցմամբ՝ 2023 թվականից ի վեր  բյուջեից շուրջ 145 միլիարդ դրամ է ուղղվել տեղահանվածների կարիքները հոգալուն։ Կառավարության ղեկավարը շեշտում է ոչ միայն նյութական աջակցության, այլև տեղահանվածների՝ Հայաստանում երկարաժամկետ ինտեգրման կարևորությունը։

«Շատ կարևոր եմ համարում, որ մենք օգնենք Ղարաբաղից տեղահանված մեր քույրերին և եղբայրներին, որ իրենք հոգեբանական փնտրտուքի վիճակից դուրս գան, որովհետև կարծում եմ, որ մենք պետք է կենտրոնանանք նրա վրա, որ օգնենք, ամեն ինչով աջակցենք, որ նրանք ստանան Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն, տնավորվեն Հայաստանում և հարատև իրենց ճակատագիրը կապեն Հայաստանի հետ։ Սա քաղաքական և հոգեբանական առումով շատ կարևոր է»։

Ինտեգրման գործընթացում առանցքային է քաղաքացիության ստացումը և մշտական բնակության հարցի լուծումը։ Վարչապետը շեշտում է, որ անձամբ  է կապի մեջ եղել տեղահանվածների հետ՝ փորձելով հասկանալ և արձագանքել նրանց խնդիրներին։

«2023-ից ի վեր Հայաստանի պետական բյուջեից տարբեր ծրագրերով շուրջ 145 մլրդ դրամ է հատկացվել Ղարաբաղից տեղահանված մեր հայրենակիցների կարիքները հոգալու համար»։

Չնայած զգալի ֆինանսական միջոցների հատկացմանը՝ բնակապահովման արդյունքները դեռ չեն գոհացնում։ Կառավարության տվյալներով՝ շուրջ 1700 ընտանիք է կարողացել ձեռք բերել բնակարան, ինչը մի կողմից դիտարկվում է որպես գործող մեխանիզմի արդյունավետության ապացույց, մյուս կողմից՝ բավարար չէ՝ հաշվի առնելով ընդհանուր կարիքները։

«Գուցե այդ հասցեականությունը տեղ-տեղ լինի ոչ ամենաբարձր ճշգրտությամբ, բայց ես կարծում եմ, որ ճիշտ կլինի՝ առնվազն մեր խոսակցության երկրորդ կեսը և եզրափակիչ մասը նվիրված լինեն մեր անելիքներին, ապագային, թե ինչ ենք անելու սրանից հետո, որովհետև ես վիճակագրությունը տեսա` այս պահի դրությամբ ընդամենը շուրջ 1700 ընտանիք է, որ ծրագրով տուն է ձեռք բերել»։

Փաշինյանն շահարկում է համարում դիտարկումները, թե առաջիկայում խորհրդարանական ընտրություններ են, և թե կառավարությունը փորձելու է ձգձգել արցախցիների՝ քաղաքացիություն ստանալը։ Ընդհակառակը, անհանգստացած ենք, ասաց, որ փոքր է թիվը։

«Մեր խնդիրը շատ գործնական է, մենք ուզում ենք, որ դուք օր առաջ տնավորվեք  Հայաստանի Հանրապետությունում՝ քաղաքացիություն, տուն, աշխատանք, սոցիալական միջավայր… Մեզ պետք է ձեզնից ազդակներ ստանալ, թե էլ ինչ պետք է անենք, որպեսզի այդ հարցը հնարավորինս արդյունավետ լուծենք»։

Տեղահանվածների սոցիալական աջակցության գործիքակազմը ընդլայնվում է։ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանի ներկայացմամբ՝ նախատեսվում է նոր ծրագիր հատկապես այն անձանց համար, որոնք չեն կարող աշխատել տարիքային կամ առողջական խնդիրների պատճառով։

«Դա երկարաժամկետ վարձակալության ծրագիրն է։ Առնվազն՝ 10 տարով, 40 հազար դրամի չափով յուրաքանչյուր քաղաքացու համար, եթե նրանք կհրաժարվեն հավաստագիր վերցնելուց, բայց միևնույն ժամանակ կգրանցվեն մեր սոցիալական բնակարանների հերթացուցակում»։

Ներքին գործերի նախարարության տվյալներով՝ Ղարաբաղից տեղահանված 34 576 անձ արդեն ստացել է ՀՀ քաղաքացիություն, իսկ մերժման դեպքեր գրեթե չեն արձանագրվել՝ ասաց ՆԳ նախարար Արփինե Սարգսյանը։ Վերջին  ամիսներին դիմումների աճ կա, ինչը Սարգսյանը փոխվստահությամբ է մեկնաբանում։ 

«Շուրջ 1000 դիմումներ, այսինքն՝ հրամանագրի նախագծեր, ՀՀ նախագահի աշխատակազմում են, այսինքն՝ օրերի կտրվածքով ևս 1000 անձի մասով հանգուցալուծում կունենանք և կկարողանանք այս պրոցեսն արագացնել»։

Առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյանի փոխանցմամբ՝ տեղահանվածներին արդեն պետպատվերով տրամադրվել է ավելի քան 10 միլիարդ դրամի բժշկական ծառայություն։

«Այսօր էլ շարունակում են բոլոր մեր հայրենակիցները, որոնք դեռ քաղաքացիություն չունեն, օգտվել պետական պատվերի ամբողջ ծավալից: Ես ուզում եմ ընդգծել, որ սա շարունակվելու է, մինչև եռամյա շրջափուլը կավարտենք, և ամբողջապես կներդնենք ապահովագրական համակարգը: Իսկ մեր հաճախակի հանդիպումները հուշում են, որ շատ ավելի մեծ թվով քաղաքացիներ սպասում են՝ անցնելու առողջության համընդհանուր ապահովագրությանը»։

Կրթական ոլորտում ինտեգրման մասով․ 20 200 երեխա արդեն ընդգրկված է դպրոցներում, իսկ ուսանողների համար գործում են կրթաթոշակային ծրագրեր՝ մանրամասնեց կրթական գերատեսչության ղեկավար Ժաննա Անդրեասյանը։

«Այս պահին էլ համակարգում ունենք ավելի քան 3200 ուսանող, որոնք սովորում են մեր քոլեջներում և բուհերում, և շատ կարևոր եմ համարում ընդգծել, որ այդ աջակցությունը եղել է ոչ միայն 2023-ին, այլև մենք շարունակել ենք թե՛ 2024-ին, թե՛ 2025-ին մեր բուհեր և քոլեջներ ընդունված առաջին կուրսեցիներին տրամադրել կրթաթոշակ, որով նրանք կարողանում են իրենց կրթությունը շարունակել»։

Անդրեասյանը նաև հայտնեց, որ այս պահին 600-ից ավելի ուսուցիչ աշխատում է դպրոցներում, և 30 տոկոս հավելավճար է գումարվում վարձատրությանը, իսկ մի քանի համայնքում՝ նաև ֆիքսված 50 հազար դրամ ամսական: