Կովկասում «Կովիդ-19»-ը բացահայտում է ժողովրդավարությունների ուժն ու բռնապետությունների թուլությունը. Վ. Բուայեի հոդվածը

Մայիսի 14-ին «Atlantico» ֆրանսիական լրատվական կայքում հրապարակվել է Բուշ դյու Ռոն դեպարտամենտի պատգամավոր, Ֆրանսիա-Արցախ բարեկամական շրջանակի անդամ Վալերի Բուայեի՝ «Կովկասում «Կովիդ-19»-ը բացահայտում է ժողովրդավարությունների ուժն ու բռնապետությունների թուլությունը» վերնագրով հոդվածը։

Ստորեւ ներկայացնում ենք հոդվածի հայերեն թարգմանությունը.

«Կովկասում «Կովիդ-19»-ը բացահայտում է ժողովրդավարությունների ուժն ու բռնապետությունների թուլությունը

Բուշ դյու Ռոն դեպարտամենտի պատգամավոր Վալերի Բուայեն վերլուծում է Ադրբեջանում եւ Արցախի Հանրապետությունում «Կովիդ-19»-ի հետեւանքներն ու ազդեցությունը:

26 տարի առաջ՝ 1994թ. մայիսի 12-ին, ավարտվեց Լեռնային Ղարաբաղի եւ Ադրբեջանի միջեւ զինված հակամարտությունը, որը ԽՍՀՄ-ի փլուզումը նշանավորող ամենաուժգին ցնցումներից էր: Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության կողմից 1988-ին կազմակերպված հակահայկական ջարդերը բավականին արագ կերպով վերաճեցին բաց պատերազմի՝ ընդդեմ գրեթե բացառապես հայերով բնակեցված Լեռնային Ղարաբաղի: Խորհրդային կայսրության փլուզմանը նպաստած այս պատերազմն ավարտվեց 1994թ. մայիսի զինադադարով՝ ստորագրված երեք անկախ պետությունների՝ միջազգային հանրության կողմից ճանաչված Հայաստանի ու Ադրբեջանի, եւ դեռեւս ճանաչման սպասող՝ Արցախի Հանրապետություն դարձած նախկին Լեռնային Ղարաբաղի կողմից:

26 տարի անց կարելի է հաստատել, որ Ադրբեջանի՝ Արցախի հետ ցանկացած ուղղակի բանակցությունից հրաժարվելը եւ, առհասարակ, տարածաշրջանում արդար եւ վերջնական խաղաղության օգտին որեւէ գործողության բացակայությունը ներկայիս հրադադարի ռեժիմը դարձնում է փխրուն եւ մեծացնում հակամարտության վերսկսման վտանգը: Միեւնույն ժամանակ, Ադրբեջանն ու Արցախն ընթանում են շատ տարբեր ուղիներով:

Կարելի էր կարծել, որ Կասպից ծովի ափին գտնվող, ածխաջրածիններով հարուստ Ադրբեջանն օգտագործելու էր հարաբերական խաղաղության այս բոլոր տարիները իր տնտեսական հզորությունը հաստատելու եւ տարածաշրջանային առաջատար դառնալու նպատակով: Այնուամենայնիվ, դա ամենեւին այդպես չէ. քառորդ դար շարունակ Ալիեւյան կլանի կողմից բացառապես հօգուտ սեփական շահերին ծառայող երկրի հարստությունը մսխվել է շքեղ եւ անարդյունավետ ունեցվածքի վրա, հաճախ «հարկային դրախտների» միջոցով, ինչը ժամանակին ու դեռ վերջերս բացահայտել են «Պանամական փաստաթղթերը»: Արդյունքում, Ադրբեջանն ունի անկայուն տնտեսություն, որն ամբողջովին կախված է նավթի գներից:

Այսօր, վերջինիս անկմանը զուգընթաց, երբ անվճարունակությունից խուսափելու նպատակով երկրի խոշորագույն չորս բանկերը դրված են կենտրոնական բանկի վերահսկողության տակ, եւ երկիրը երկնիշ եւ եռանիշ գնաճի մեջ չընկղմելու նպատակով կիրառվում են ֆինանսական զեղծարարություններ՝ ուղղված մանաթի արժեքի ամեն գնով պահպանմանը, եւ վերջապես երկրի սուվերեն հիմնադրամի դրամական պաշարների մեծ մասը մսխվում է ավելի քան անորոշ հետեւանքներով այս պայքարում, պետք է զգուշանալ, որ երկրի առաջնորդը կդիմի դիվերսիայի արցախյան ուղղությամբ, ինչպես ամեն անգամ, երբ հայտնվում է վատ վիճակում: Բաքվի ռեժիմի համար ռազմական արկածախնդրությունը, որն ազատություն է տալիս ռեժիմի ղեկավարի ռազմատենչ հակումներին, իրականում տասնամյակների բարձիթողության հետեւանքով անելանելի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակից փախչելու համար հարմար միջոց է:

Արցախի Հանրապետության հետ հակադրությունը ցայտուն է, եւ այս առումով ներկայումս ողջ աշխարհը ծնկի բերած համավարակն ունեցավ բացահայտող ազդեցություն: Միջազգային ճանաչման բացակայության պատճառով, բացակայություն, որից նա տուժում է, Լեռնային Ղարաբաղը 1994 թվականից ի վեր ստիպված է եղել վերածվել գրեթե ինքնաբավ պետության: Բայց սա արվել է` ստեղծելով ժողովրդավարական կառույցներ եւ հատկապես իրավական պետությանը հատուկ ինստուտներով եւ գործելակերպով. բազմակուսակցական համակարգ, մամուլի ազատություն, նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններ եւ բժշկական-սոցիալական կառույցներ, որոնք ունակ են անվճար կերպով բավարարել էապես համեստ եւ հաճախ աղքատ բնակչության տարրական կարիքները: Եթե համավարակը շատ սահմանափակ ազդեցություն ունեցավ այս պետության վրա, դա պայմանավորված է նրանով, որ իր ոչ ինքնակամ մեկուսացումն այս անգամ դեր խաղաց հօգուտ իրեն, բայց նաեւ այն պատճառով, որ տիրապետում է ազատ հասարակություններին հատուկ համակարգային ռեսուրսների։ Ժողովրդավարական վերահսկողության տակ գտնվող առողջապահության կառավարման շնորհիվ, մինչ այժմ Արցախում գրանցվել է վարակված ընդամենը տասնչորս անձ, որոնցից վեցն այսօրվա դրությամբ բուժվել, իսկ ութը` դեռ բուժվում են:

Դեռ ավելին, Արցախը ջանքեր չխնայեց անցկացնելու նոր ընդհանուր ընտրություններ՝ համատեղելով խորհրդարանական եւ նախագահական ընտրությունները: Եթե նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլի անցկացումը համաճարակի ժամանակ տեղին անհանգստությունների առիթ տվեց, ապա առողջապահական միջոցառումները, որոնք ուղեկցում էին ժողովրդավարական այս կարեւոր դրվագը, պսակվեցին հաջողությամբ: Երկիրն այժմ ունի նոր նախագահ՝ ի դեմս Արայիկ Հարությունյանի, եւ նոր Ազգային ժողով՝ ի վիճակի իրականացնելու բարեփոխումներ, որոնք պետք է թույլ տան հուժկու տնտեսական վերելք ունենալ մի երկրի համար, որի տարեկան տնտեսական աճը վերջին տարիներին գերազանցում է 5%-ը, իսկ 2019-ին հասել է նույնիսկ 9%-ի:

Ի համեմատության՝ դժվար կլինի գնահատել «Կովիդ-19»-ի ունեցած սոցիալական եւ տնտեսական իրական ազդեցությունը Ադրբեջանի վրա, որի՝ համաճարակին առաջին արձագանքը եղավ դեռեւս ազատության մեջ գտնվող ընդդիմադիրների ձերբակալությունների նոր արշավի մեկնարկը: Հետեւաբար, ժողովրդավարական բանավեճը եւ թվերի թափանցիկությունը կարող են սահմանափակ լինել մի երկրում, որը «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպության կողմից դասվել է 168-րդը 180 երկրների շարքում:

Գոհ լինել, որ ժողովրդավարական արժեքների առկայությունը կլինի արդյունավետ, իսկ դրանց բացակայությունը՝ կպատժվի, կնշանակի ժամանակից շուտ ուրախանալ: Չնայած իրենց հուսադրող արդյունքներին՝ արցախցիները շարունակում են տուժել անարդար եւ բոլոր միջազգային կոնվենցիաներին հակասող մեկուսացումից: Իսկ Ադրբեջանի կողմից նոր ագրեսիայի վտանգը մեծանում է նրա սոցիալական եւ տնտեսական ձախողումների չափով: Այդ իսկ պատճառով, Արցախը դրականորեն է արձագանքել Անտոնիո Գուտերեշի կողմից անհապաղ համաշխարհային հրադադարի մասին մարտի 23-ին հնչեցրած կոչին: Այո, Լեռնային Ղարաբաղը կիսում է «ՄԱԿ Գլխավոր քարտուղարի տեսակետը, ըստ որի, յուրաքանչյուր մարդու կյանք պետք է լինի միջազգային հանրության հավաքական ջանքերի կենտրոնում՝ կորոնավիրուսի նոր համավարակի դեմ պայքարում», այլ ոչ թե ձեռնամուխ լինի վաղեմի ժամանակների ահասարսուռ հակամարտություններին:

Այս համաճարակը մեզ արդեն իսկ ստիպում է վերագնահատել մեր արժեքների միասնությունը, եւ դա վերաբերում է նաեւ միջազգային հարաբերություններին: Ավարտվել են այն ժամանակները, երբ քաղաքականությունը կարող էր անտեսել այն սկզբունքները, որոնք ենթադրաբար պետք է իր հիմքը հանդիսանային: Միջազգային հանրությունը պետք է լինի ավելի սկզբունքային եւ պարզ, քան երբեւէ՝ ճանաչելով Արցախի ժողովրդավարական ջանքերը, ընդունելով այս պետությունն իր շարքեր, եւ վերջապես բավարարելով նրա պահանջը` մասնակցելու առաջին հերթին իրեն վերաբերող խաղաղ բանակցություններին: Այն նաեւ պետք է միանշանակ կերպով պատժի ատելության խոսքը, Արցախի սահմանին Ալիեւյան վարչակազմի կողմից պարբերաբար իրականացվող ահաբեկման եւ ռազմական ագրեսիայի փորձերը եւ ստիպի նրան իսկապես ներգրավվել բանակցություններում, որոնք պահանջում են փոխզիջումներ եւ, հետեւաբար, նաեւ իր կողմից զիջումներ:

Վերջապես, ավելի խորքային առումով, արցախյան ժողովրդավարության ուշագրավ ուժը՝ համեմատած ադրբեջանական բռնապետության դժվարությունների հետ (երկու պետություններ, որոնք ստեղծվել են նույն նախնական մոդելից) եւս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ չի կարելի զոհասեղանի վրա ամբողջական ժողովուրդների ապագան մատուցել անկարող բռնապետներին, բռնապետներ, ովքեր միայն պատերազմն են տեսնում որպես լուծում տնտեսական եւ սոցիալական խնդիրների համար, որոնց գլխավոր պատճառն են հանդիսանում հենց իրենք, եւ որոնք սրվում են առողջապահական ճգնաժամերով եւ համաշխարհային աղետներով, որոնցից մարդկությունը երբեք ապահովագրված չէ: