Լեռնային Ղարաբաղ. ո՞վ էր մեղավոր. հարցեր և պատասխանների փնտրտուք. Regnum-ը հրապարակել է Վլադիմիր Կազիմիրովի հոդվածը

Ռուսական Regnum.ru կայքը հրապարակել է դեսպան, 1992-1996 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման շրջանակում Ռուսաստանի միջնորդական առաքելության ղեկավար, Ռուսաստանի Դաշնության դիվանագիտական ծառայության վաստակավոր գործիչ Վլադիմիր Կազիմիրովի հոդվածը, որում հոդվածագիրն անդրադարձել է Լեռնային Ղարաբաղի վերջին պատերազմին և փորձել է պատասխաններ գտնել հակամարտությանը վերաբերող հարցերին:

Հոդվածում մասնավորապես նշվում է, որ ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը (այս տարվա սեպտեմբերի 27-ից մինչ նոյեմբերի 10-ը) երկու ժողովուրդներին բերել է բազմաթիվ ցավալի խնդիրներ: Այս վեց շաբաթները խլել են շուրջ 6000 ընտանիքի անդամների կյանքն Ադրբեջանում, Լեռնային Ղարաբաղում և Հայաստանում: Խեղվածների և վիրավորների թիվը կրկնակի ավելի է: Քաղաքներն ու ավանները ավերված են: Երկար ժամանակ Բաքուն չէր հայտարարում իր կորուստների մասին, որպեսզի չստվերի իր հաջողությունն ու ուրախությունը:

«Բայց մի՞թե մենք դեռ այնտեղ ենք, որտեղ դեռ չեն պատժում, այլ փառաբանում են զանգվածային զոհերի մեղավորներին: Ո՞վ է մեղավոր այս ամենի համար և ինչպե՞ս է պատասխան տալու իր արածի համար»,-հռետորական հարց է հղում հեղինակը:

Նա նշում է, որ 1994 թվականի անժամկետ զինադադարը փլուզվել է: Այն պահպանվում էր ավելի քան 26 տարի (թեկուզ ոչ հարթ): Կողմերը մեղադրում են իրար. ո՞վ է սկսել նոր պատերազմը: Բայց ավելի շատ հույզերի, քան տրամաբանության մակարդակով. ըստ Ադրբեջանի, հայերը գնդակոծում էին: Բայց սա սովորական է այս հակամարտության համար:

«Բաքուն իր գործողություններն անվանում է հակահարձակողական: Բայց որտե՞ղ է տրամաբանությունը: Լեռնային Ղարաբաղից բացի (նկատի ունի նախկին ԼՂԻՄ-ը), հայերի վերահսկողության տակ էր գտնվում ևս յոթ շրջան (հինգը ամբողջությամբ, երկուսը ՝ մասամբ): Արդյո՞ք նրանք իսկապես ցանկանում էին ինչ-որ բարձունք վերցնել ՝ Ադրբեջանի գյուղ կամ շրջան: Ինչպե՞ս նրանք կարող էին լայն գրոհներ ձեռնարկել շփման գծի ողջ երկայնքով ՝ իրենց ներուժի ակնհայտ թերություններով: Միայն Բաքուն կարող էր լայնածավալ պատերազմ սկսել սեպտեմբերի 27-ին: Կարող ենք ընդունել, որ պատահաբար կամ ինչ-որ մեկի մեղքով ինչ-որ տեղ գնդակոծություն է եղել: Բայց պատերազմն ընդհանրապես սկսվել է ոչ թե տեղային մակարդակով, այլ առանձին կենտրոններից. գնդակոծությունն անմիջապես ինչ-որ մեկին տվել է «հակահարձակման» երկար սպասված պատրվակը, և ամբողջ գիծն ակնթարթորեն դարձել է ճակատ: Ամեն ինչ սկսվել է կիրակի վաղ առավոտյան, որպեսզի թշնամուն դժվար լինի մոբիլիզացվել: Եվ դա պատահական չէր. ինչ-որ մեկը վերևից վաղուց պատրաստում էր զինադադարի դավաճանական խախտում` հակառակ իր պետության ստանձնած պարտավորությունների: Հարմար էր նաև իրավիճակը. համավարակ, ԱՄՆ-ում ընտրություններ, Մոսկվայի սեփական մտահոգություններ:

Մեղք չէ՞ հիշելը, թե ով էր հաճախ դիմում ռազմատենչ հռետորաբանության, բռնի ուժի և միջադեպեր էր ստեղծում: Մի ռազմական շքերթի ժամանակ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը նշում էր, որ պատերազմը չի ավարտվել և կշարունակվի: Եվ երկրորդ պատերազմից հետո նա վիճում է այն մտքի հետ, որ այս հակամարտությունը ռազմական լուծում չունի («մենք ապացուցեցինք, որ դա այդքան էլ այդպես չէ ...»):

Բոլորի համար ակնհայտ է, որ երկու ժողովուրդների նոր ողբերգության մեղավորը ոչ այլ ոք է, քան Ադրբեջանի զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարը՝ Ալիևը: Արդյո՞ք անհրաժեշտ է դա ապացուցել, երբ սթափ տրամաբանությամբ այլ կերպ լինել էլ չէր կարող: Այստեղ նաև հարց է առաջանում. կայացա՞ծ է արդյոք պետության ղեկավարը, որը չի կատարում իր պարտականությունները: Նախ, նրա խղճի վրա են տասնյակ հազարավոր սպանվածներն ու խեղվածները, ինչպես նաև ավերածությունները, ծախսերն ու պատերազմի փորձությունները: Բոլոր երկրների օրենքները խստորեն պատժում են մեկ անձի սպանության համար, իսկ այստեղ հազարավոր մարդիկ են ... դեռևս կան այնպիսի մարդիկ, որոնք գովում են ուրիշների դիակների համար, ինչը ինքնին այլանդակություն է: Բարձրագույն դասերի ներկայացուցիչները սովորել են ազատվել իրավական պատասխանատվությունից, բայց բարոյական պատասխանատվությունից ոչ մի տեղ և ոչ մի կերպ չի կարելի ազատվել:

Ե՞րբ են քաղաքական գործիչներն այդքան անտարբեր զոհերի և կորուստների նկատմամբ: Չափազանց անհարմար է զինադադարի խափանման և մարդկային կորուստների առատության «հեղինակին» չնկատելը, չընդունելը կամ թաքցնելը: Հատկապես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների, հատկապես Ռուսաստանի համար, որը հասցրել է ներկա զինադադարին: Կա աքսիոմա, որ միջնորդները չեզոք պետք է լինեն հակամարտության կողմերի նկատմամբ: Բայց կա մեկ այլը ՝ ճշմարտությանը ծառայելը, այն չթաքցնելը: Եվ այստեղ նույնիսկ Ֆրանսիայի և Բելգիայի խորհրդարանականները, որոնք հակամարտության տարածաշրջանից հեռու են գտնվում, խոսելով այդ զինադադարի մասին, խոստովանել են, որ Ղարաբաղում այս երկրորդ պատերազմը սկսել է հենց Ադրբեջանը, և նրան անվանել են ագրեսոր: Արդյո՞ք Ռուսաստանի համար այդքան դժվար է պարզել, թե ում մեղքն է դա և խորհրդավոր չլռել:

Չնայած իրավիճակի ամբողջ ակնհայտությանը, դեռևս ամբողջապես պարզ չէ, թե ինչու են այդպես թաքցնում հանրային կարծիքից զինադադարի ցինիկ կերպով խախտողին: Սա կարևոր հարց է, երկրորդական չէ: Եվ հիմա ամենազարմանալին այն է, որ գրեթե ոչ ոք չի փորձում հստակ որոշել, թե ով է մեղավոր զինադադարի տապալման և նոր պատերազմի համար: Հետո կասեն, թե իբր դժվար էր պարզել, թե ով է այն սկսել: Բացի այդ, արժե՞ գլուխ կախել Թուրքիայի դեմ, որը խառնվում է Կովկասի գործերին և այստեղ վարձկան ահաբեկիչներ է բերում: Ամեն դեպքում, սա արդեն այլ թեմա է»,-եզրափակել է Կազիմիրովը: