Ի՞նչ գնով է վաճառվում սոցցանցային երազանքը
Մի քանի վայրկյան է պետք սոցիալական ցանցը բացելու համար, որպեսզի դեռահասը հայտնվի մի աշխարհում, որտեղ բոլորը գեղեցիկ են, հաջողակ, հարուստ և ինքնավստահ։ Թանկարժեք մեքենաներ, բրենդային հագուստ, շքեղ հանգիստ, կատարյալ մարմին, հազարավոր հետևորդներ։ Էկրանից այն կողմ ամեն ինչ կարծես հեշտ է։
Բայց կա մի բան, որը սոցցանցային տեսանյութերի մեծ մասը ցույց չի տալիս՝ այդ կյանքի իրական գինը։
Սոցիալական ցանցերում մարդը սովորաբար ներկայացնում է ոչ թե իր ամբողջ կյանքը, այլ դրա ամենահաջողված հատվածը։ Մի քանի վայրկյանանոց տեսանյութում կարող են չերևալ պարտքերը, ձախողումները, երկարատև աշխատանքը, հոգեբանական խնդիրները կամ պարզապես այն փաստը, որ շքեղության մի մասը բեմադրված է։
Դեռահասի համար, որը դեռ ձևավորում է իր պատկերացումները հաջողության, աշխատանքի և սեփական արժեքի մասին, այս տարբերությունը միշտ չէ, որ ակնհայտ է։
Երբ օրական տասնյակ անգամ տեսնում ես մարդկանց, որոնք կարծես առանց մեծ ջանքի ապրում են շքեղ կյանքով, կարող է փոխվել նաև հաջողության ընկալումը։ Կրթությունը, մասնագիտությունը և տարիների աշխատանքը դառնում են դանդաղ ճանապարհ, իսկ արագ փողը, ճանաչումն ու ցուցադրական սպառումը՝ ավելի գրավիչ տարբերակ։
Սա ինքնին դեռ չի նշանակում, որ սոցցանցերն են մարդուն հանցագործ դարձնում։ Իրավախախտ վարքը բազմաթիվ պատճառներ ունի՝ ընտանեկան միջավայրից և սոցիալական պայմաններից մինչև անձնական ու հոգեբանական գործոններ։ Սակայն թվային միջավայրը կարող է նպաստել այնպիսի արժեքների տարածմանը, որտեղ արագ հարստությունն ու «ամեն գնով հաջողությունը» ներկայացվում են որպես ցանկալի նորմ։
Երբ դեռահասը սկսում է սեփական արժեքը չափել ոչ թե գիտելիքով ու կարողություններով, այլ գումարով, մեքենայով, հեռախոսով կամ հետևորդների քանակով, առաջանում է վտանգավոր անհամապատասխանություն․ ցանկությունը մեծանում է, իսկ դրան հասնելու օրինական ու երկարաժամկետ ճանապարհը թվում է չափազանց դանդաղ։
Սակայն սոցցանցային երազանքի գինը միայն փողը չէ։
Նույն մեխանիզմը գործում է արտաքին տեսքի դեպքում։ Ամեն օր դեռահասը տեսնում է ֆիլտրերով հարթեցված մաշկ, փոխված դեմքի համամասնություններ, նեղ իրան, ընդգծված մկաններ։ Արդյունքում բնական մարմինը կարող է սկսել թվալ «անբավարար»։
Մարմնի նկատմամբ դժգոհությունը երբեմն վերածվում է սննդակարգի վտանգավոր սահմանափակումների, չափից ավելի մարզումների կամ սնվելու հետ կապված անառողջ վարքի։ Գեղեցիկ լինելու ցանկությունն ինքնին խնդիր չէ։ Խնդիրն առաջանում է այն ժամանակ, երբ գեղեցկությունը նույնացվում է մեկ ստանդարտի հետ, իսկ այդ ստանդարտին չհամապատասխանելը սկսում է ընկալվել որպես անձնական ձախողում։
Հետազոտություններն էլ ցույց են տալիս, որ սոցիալական մեդիայի ինտենսիվ օգտագործումն ու սոցիալական համեմատությունը կապված են դեռահասների մարմնի նկատմամբ դժգոհության և սննդային խանգարումների ախտանշանների հետ։
Մյուս խնդիրը սեռական բովանդակության հասանելիությունն է։ Դեռահասը կարող է ինտերնետում հանդիպել սեռական բնույթի նյութերի դեռևս այն տարիքում, երբ չունի բավարար գիտելիք՝ հասկանալու, թե ինչն է իրական, ինչը՝ բեմադրված, և ինչ են նշանակում համաձայնությունը, փոխադարձ հարգանքն ու անձնական սահմանները։
Այս դեպքում վտանգը ոչ միայն բովանդակության առկայությունն է, այլ այն, որ այն կարող է դառնալ հարաբերությունների մասին պատկերացումների ձևավորման աղբյուր։ Եթե դեռահասը սեռականության մասին իր հիմնական «տեղեկատվությունը» ստանում է պատահական առցանց բովանդակությունից, իրական հարաբերությունների վերաբերյալ նրա սպասումները կարող են զգալիորեն հեռանալ իրականությունից։
Իսկ թվային աշխարհում կատարած քայլերը միշտ չէ, որ մնում են թվային։
Արտերկրի համալսարանների փորձը ցույց է տալիս, որ սոցիալական ցանցերում հրապարակված բովանդակությունը որոշ դեպքերում կարող է ունենալ իրական կրթական և մասնագիտական հետևանքներ։ Օրինակ՝ Հարվարդի համալսարանը 2017 թվականին չեղարկել էր մի խումբ դիմորդների ընդունելության առաջարկներ՝ նրանց կողմից տարածված վիրավորական և սեռական բնույթի հաղորդագրությունների պատճառով։
Այսպիսի դեպքերը ցույց են տալիս, որ «դա պարզապես սթորի էր» կամ «ուղղակի կատակ էր» մտածելակերպը միշտ չէ, որ անվտանգ է։ Թվային հետքը կարող է պահպանվել այն ժամանակ, երբ դրա հեղինակն արդեն այլ տարիքում է և ունի լրիվ այլ նպատակներ։
Սոցիալական ցանցերը, սակայն, ինքնին խնդիրը չեն։ Դրանք գործիք են, որը կարող է օգտագործվել կրթության, ստեղծագործության, աշխատանքի և ինքնարտահայտման համար։ Խնդիրը սկսվում է այն ժամանակ, երբ մարդը դադարում է տարբերել իրական կյանքը դրա թվային ներկայացումից։
Թանկարժեք մեքենան միշտ չէ, որ նշանակում է հարստություն։ Հազարավոր հետևորդները չեն նշանակում մասնագիտական հաջողություն։ Կատարյալ մարմինը միշտ չէ, որ իրական է։ Իսկ արագ ճանաչումը չի կարող փոխարինել գիտելիքին և մասնագիտական զարգացմանը։
Հետևաբար հարցը ոչ թե այն է՝ պե՞տք է արդյոք դեռահասներին հեռացնել սոցցանցերից, այլ՝ արդյո՞ք նրանք կարողանում են հասկանալ այն աշխարհը, որը սոցցանցերը ցույց են տալիս իրենց։
Որովհետև սոցցանցային երազանքի ամենամեծ վտանգը գուցե հենց այն է, որ այն հաճախ ցույց է տալիս արդյունքը՝ թաքցնելով ճանապարհը։
Իսկ երբ դեռահասը տեսնում է միայն արդյունքը, կարող է չհասկանալ, թե ինչ գին է վճարվում դրա համար։
Շողեր Ղլիջյան
Առաջին անգամ Հայաստանում՝ «Համերգ տոտալ մթության մեջ»
Մոսկվան ենթարկվել է վերջին երկու տարվա մեջ ամենախոշոր հարվածին
Հայկական ֆուտբոլում հասունանում է իրավական նոր սկանդալ
496 ապօրինի հատված ծառ՝ 114.7 մլն դրամի վնաս «Թումանյանի անտառտնտեսություն»-ում․ ԲԸՏՄ-ն հաղորդում է ...
Մ-20 ԱԱ. Յուրիկ Պետրոսյանը՝ հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր
Կուբարսին ճանաչվեց մրցաշարի լավագույն պաշտպան
Սևանա լճի մակարդակը 50 սմ-ով բարձր է տարեսկզբի ցուցանիշից
Չինաստանի շուկայի համար Apple-ը մշակել է ԱԲ խոշոր լեզվական մոդել
Մոսկվան մերժել է Սև ծովում հարվածները փոխադարձաբար դադարեցնելու առաջարկը, որը փոխանցել է Թուրքիան
Լեհաստանը ՄիԳ-29 կործանիչները փոխարինում է ուկրաինական ԱԹՍ-ներով