Եվրոպայի ապագլոբալացումն ու ազգայնականության աճը հիշեցնում են 1930-ականները. Fortune

Բարձր գնաճի, էներգակիրների գների կտրուկ աճի եւ տնտեսական աճի դանդաղման պայմաններում շատ տնտեսագետներ համեմատություններ են անցկացնում այսօրվա եվրոպական տնտեսության եւ 1970-ականների նավթային ճգնաժամի միջեւ, գրում է Fortune-ը:

«Մինչդեռ 1970-ականների ոճով ստագֆլյացիայի մտավախություններն արդեն նկատելի են դառնում, մայրցամաքի պատմության եւս մի առանցքային տասնամյակ կարող է բացատրել այսօրվա տնտեսական եւ քաղաքական միտումները՝ 1930-ականները:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նախորդող տասնամյակը նշանավորվեց Արեւմուտքում վախի եւ անկարգությունների ընդհանուր մթնոլորտով: Տնտեսական ճգնաժամերը եւ համատարած աղքատությունն ավելացրեցին աջ պոպուլիստական ​​կուսակցությունների գրավչությունը, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տեւական տրավման՝ Մեծ դեպրեսիայի հետ զուգորդված, սնում էր մեկուսացումն ու ազգայնական արտաքին քաղաքականությունը:

Այսօր, երբ համավարակը եւ պատերազմն Ուկրաինայում խաթարել են համաշխարհային մատակարարման շղթաները, երկրները երես են թեքում գլոբալացումից։ Եվ եվրոպական պոպուլիզմն իր ծաղկման շրջանում է, քանի որ քաղաքացիներն իրենց դժգոհությունն են հայտնում կյանքի թանկացման եւ ընտրատեղամասերի տնտեսական մռայլ հեռանկարի կապակցությամբ։

«Դա մտահոգիչ է եւ հիշեցնում է 1930-ական թթ. Համատարած հիասթափություն նրանում, թե ինչ կարող են անել լիբերալ դեմոկրատիաները»,- Fortune-ին ասում է Կոռնելի համալսարանի Կենտրոնական եւ Արեւելյան Եվրոպայի պատմաբան Քրիստինա Ֆլորեան:

Եվրոպայի խոշորագույն դեմոկրատական ​​ինստիտուտները պահպանել են իրենց դիրքերը, սակայն առջեւում ավելի մեծ մարտահրավերներ են, քանի որ մայրցամաքի աճող էներգետիկ ճգնաժամը գների բարձրացման պատճառ է դարձել, իսկ դժգոհությունն արդեն սկսել է փողոցներ թափվել եւ տարաձայնություններ սերմանել եվրոպական երկրների միջեւ:

«Իրավիճակը կարող է վատթարանալ այս ձմռանն այն պատճառով, ինչ տեղի է ունենում Եվրոպայում թանկացող գների եւ վառելիքի պակասի հետ կապված: Դա իսկապես փորձություն կլինի եվրոպացիների համար,- ասել է Ֆլորեան։- Այն, ինչ տեղի կունենա առաջիկա ամիսներին, մեզ ցույց կտա, թե որքան հեռու ենք մենք պատրաստ գնալ ժողովրդավարության այս տեսլականին աջակցելու համար»:

Փորձագետներն ասում են, որ այսօրվա տնտեսության եւ 1930-ականների Եվրոպայի տնտեսության ամենաուժեղ նմանությունը կայանում է նրանում, որ անցում է կատարվում խիստ գլոբալացված աշխարհից դեպի այնպիսին, որն արագորեն ավելի տարածաշրջանային է դառնում: «Ամենակարեւոր նմանությունն այն է, որ դրանք ինչ-որ իմաստով ապագլոբալացման ժամանակաշրջաններ են»,- ասում է տնտեսագիտության եւ Մեծ Բրիտանիայի Ուորվիքի համալսարանի պրոֆեսոր Մարկ Հարիսոնը։

1930-ականներին Մեծ դեպրեսիայի հետեւանքները պրոտեկցիոնիզմի դարաշրջան ստեղծեցին՝ նահանջ միջազգային առեւտրից ամբողջ աշխարհում, երբ Եվրոպայի, Ասիայի եւ Ամերիկայի երկրներն իրենց փոքր առեւտրային շրջանակները ստեղծեցին:

«Դեպրեսիան պարզապես պետությունները մեկը մյուսի հետեւից տնտեսական անդունդ հասցրեց»,- ասել է Ֆլորեան:

Ամենահայտնի օրինակներից մեկը բրիտանական քաղաքականության փոփոխությունն էր 1931 թվականին, որն ուղղված էր Բրիտանական կայսրությունից դուրս առեւտրի խտրականությանը: Նոր քաղաքականությունը մինչեւ 100 տոկոս մաքսատուրք սահմանեց կայսրությունից դուրս արտադրված ապրանքների համար, եւ շատ ապրանքներ անմիջապես հարկվեցին 50 տոկոս դրույքաչափով: Համեմատության համար՝ այսօր ԱՄՆ մուտք գործող ապրանքների ներմուծման միջին մաքսատուրքը 2 տոկոս է, թեեւ արտադրված ապրանքների կեսն առանց մաքսատուրքի է:

Ըստ Հարիսոնի, 1930-ականներին աճող և կայացած տերությունները, ներառյալ Գերմանիան, Ճապոնիան և Բրիտանիան, ստեղծեցին իրենց ինքնաբավ առևտրային բլոկները՝ ներմուծման խիստ մաքսատուրքերի միջոցով, ինչը հանգեցրեց առևտրի ինտենսիվ տարածաշրջանայինացմանը և համաշխարհային տնտեսության ապագլոբալացմանը:

Հարիսոնի խոսքով՝ 1930-ականներին աճող եւ կայացած տերությունները, այդ թվում՝ Գերմանիան, Ճապոնիան եւ Բրիտանիան, ստեղծեցին իրենց ինքնաբավ առեւտրային բլոկները ներմուծման խիստ մաքսատուրքերի միջոցով, ինչն առևտրի ինտենսիվ տարածաշրջանայինացման եւ համաշխարհային տնտեսության ապագլոբալացման հանգեցրեց:

Գլոբալիզացիան, ի վերջո, կրկին ակտիվացավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, որի նախաձեռնողը Միացյալ Նահանգներն էր, որը միջազգային արժութային կազմակերպություններ եւ համաշխարհային առեւտրի կանոններ ստեղծեց Բրետտոն Վուդսի կոնֆերանսին 1944-ին: Սակայն համաշխարհային առեւտուրը վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում նվազում էր, եւ համաճարակի եւ Ուկրաինայում պատերազմի հետեւանքով առաջացած տնտեսական խաթարումը կարող է եւս մեկ անգամ աշխարհը նոր, ավելի մեկուսացման դարաշրջանի մեջ վերակազմավորել։

Պոպուլիստական ​​կառավարությունները կողմ են պրոտեկցիոնիստական ​​տնտեսական քաղաքականությանն ԱՄՆ-ում եւ Եվրոպայում, ինչպես նաեւ Չինաստանի նկատմամբ ԱՄՆ-ի մաքսատուրքերի ներդրմանը, որոնք գործում էին Թրամփի վարչակազմից ի վեր: Պուտինյան ներխուժումն Ուկրաինա միայն արագացրեց անցումը դեպի ավելի փոքր աշխարհ, իսկ Եվրոպայի կախվածությունը ռուսական էներգետիկ ռեսուրսներից լուրջ խնդիր դարձավ: Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցներ սահմանած երկրները արտահանման 60 տոկոս անկման են բախվել։

Տեղաշարժը դեպի ավելի տարածաշրջանային տնտեսական ակտիվություն եւս պայմանավորված է COVID-19 համավարակի եւ դրա հետեւանքով համաշխարհային մատակարարման շղթաների խաթարմամբ:

Այժմ ԱՄՆ-ում եւ Եվրոպայում կարեւորագույն ապրանքների ներքին մատակարարումները խթանելու պլաններ կան, որոնք հիմնականում ներմուծվում էին մինչեւ համավարակը, այդ թվում՝ կիսահաղորդչային չիպերի: Իսկ Չինաստանի նման արտադրական կենտրոններում շարունակվող արգելափակման քաղաքականությունը հանրահռչակել է այսպես կոչված nearshoring-ը, ընդ որում ԱՄՆ եւ եվրոպական շատ ընկերություններ արտադրությունը տուն են վերադարձնում՝ մատակարարման շղթայի ապագա խափանումներից պաշտպանվելու համար: