Հեղափոխությունը Հայաստանում ֆինանսական ցնցումներ չառաջացրեց

Ո՞վ պետք է վճարի եկամտահարկը՝ գործատուն, թե աշխատողը: Ո՞րքան պետք է լինի նվազագույն աշխատավարձը եւ ինչպե՞ս պետք է կարգավորվի աշխատաշուկան: Բարեփոխումների աջակցության հանրային նախաձեռնությունը ամեն շաբաթ հարթակ է տրամադրում տարբեր ոլորտների ներկայացուցիչների, որոնք բարձրաձայնում են իրենց անհանգստացնող խնդիրների մասին եւ մատնանշում լուծումներ: Այս շաբաթ քննարկվում էին տնտեսական քաղաքականությանը եւ բիզնես ոլորտին վերաբերող հարցեր:
Հայաստանում այսօր շատ աշխատողներ չեն էլ իմանում որքան եկամտահարկ են մուծում եւ, որ դրա պատասխանատուն իրենք են: Գործող համակարգը հայտարարագրումն ու պատասխանատվությունը թողնում է գործատուի վրա, որից էլ գանձվում է եկամտահարկը: Գործարաները դժգոհ են, համակարգային փոփոխություն են ակնկալում:
«Անընդունելի է, որ բիզնեսմենը, գործատուն է մուծում աշխատողի եկամտահարկը: Հայտարարագրումը էլի կարող է մնալ բիզնեսի վրա, բայց վճարել պարտավոր է աշխատողը: Եթե աշխատողների եկամտահարկը վճարում է գործատուն՝ հարկատուի կարգավիճակից նա դառնաում է պահանջատեր: Երբ անձը իր գրպանից ամսական 20 հազար դրամ կտա պետությանը, այլեւս հինգ հազար դրամով իր ձայնը չի վաճառի»,- արձանագրում է Տրիադա խորհրդատվական ընկերության ղեկավար Երվանդ Ֆրանգուլյանը:
Ֆինանսների նախկին նախարար Վարդան Արամյանը համակարծիք է: Համակարգը պետք է փոխվի եւ իր տեղեկություններով հարկային քաղաքականության արմատական փոփոխություններին հարկային տեսչությունում նախապատրաստվում են արդեն իսկ այսօրվանից:
«Եկամտահարկի բեռը այսօր ընկած է գործատուների վրա, որը, ըստ իս, սխալ է: Ամբողջ աշխարհում ընդունված է, որ ֆիզիկական անձն է պարտավոր հայտագրվել: Խորին հարգանք ունենալով մեր երգիչ- երգչուհիների հանդեպ, չեմ կարող չնշել, ինչո՞ւ նրանք անհատապես չեն հայտագրվում: Ինչո՞ւ է այդպես… համակարգն է սխալ: Պետք է ամբողջական համակարգ ներդնել, որը միայն այդ դեպքում կաշխատի»,- կարեւորում է Վարդան Արամյանը:

Ըստ նրա առաջարկած մոդելի տարեվերջին յուրաքանչյուր ֆիզիկական անձ պետք է պարտավոր լինի հարկային տեսչությանը ներկայացնել իր ամբողջական եկամուտները եւ անձամբ հայտարարգրի սեփական եկամուտը: Լավ արդյունքի համար մասնագետների կարծիքով առաջնահերթ պետք է ստեղծվի էլեկտրոնային համակարգ: Արագ արդյունք ակնկալել չի կարելի: Բայց ճանապարհի վերջը միայն առաջին քայլն անելուց հետո է երեւում:
Վերջերս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը անդրադարձել էր եկամտային հարկի դրույքներին: Նախկին ֆինանսների նախարարի կարծիքով դրանից առաջ անհրաժեշտ էր խոսել սկզբունքների մասին: Հստակ պետք է լինի երկխոսությունը տնտեսվարողների եւ սպառողների միջեւ, որոնք իրենց գործունեությունը ծավալում են կառավարության տված մեսիջների հիման վրա:
«Կարծում եմ, շատ կարեւոր մի հանգամանք պետք է հաշվի առնվի: Յուրաքանչյուր թեզը պետք է քննարկվի տնտեսվարողների հետ, որպեսզի անկախ նրանից հարկային քաղաքականության այդ մոտեցումը դուր կգա տնտեսվարողին, թե՝ ոչ, նա տեղյակ լինի ինչ՞ի սպասել՝ երեքից -հինգ տարվա կտրվածքով»,- ընդգծում է Վարդան Արամյանը:
Բարեփոխումների աջակցության հանրային նախաձեռնությունում հավաքված գործարարներին այլ հարցեր եւս անհանգստացնում են: Հեղափոխությունից հետո իրավիճակի փոփոխություն էին ակնկալում: Այսօր հիմնականում նույն պատասխանն են լսում, ինչ նախկինում:
«Չորս տարում չորս նախարար է փոխվել, իսկ տաքսու վարորդների աշխատանքը կարգավորող օրենք այդպես էլ չի ընդունվել: Իսկ դա օրենք է, որ հազարավոր աշխատողների կարող է բերել հարկային դաշտ: Այսօր ուզում ենք կորպորատիվ սպասարկում անենք, չենք կարողանում՝օրենք չկա»,- նշում է GG ընկերության համահիմնադիր Արտաշես Թովմասյանը: Նրա կարծիքով հայ երիտասարդին Հայաստանում պահելու համար կարեւոր է ոչ միայն աշխատավարձի բարձրացումը, այլեւ ոայլ մոտիվացիան:
«Հեղափոխությունից հետո մենք տեսնում ենք մարդկանց տրամադրության փոփոխություն եւ դա հրաշալի է: Մեր երիտասարդները պետք է հասկանան, որ մենք պետք է լինենք մեր երկիրը կառուցողները»,- նշում նա:
Բարեփոխումների աջակցության հանրային նախաձեռնության հիմնադիր Գեւորգ Թադեւոսյանը համակարծիք է.
«Մեր երկրում փող քիչ կա եւ մոտիվացիան, գաղափարը, չի կարող շատ չլինել: Եթե մարդը պետք է միանգամից շատ աշխատավարձ ուզի ու դա լինի իր մոտիվացիան, ուրեմն չարժե նրա հետ ճանապարհ անցնել, նախընտրելի է համակարգ ստեղծել նոր մարդու հետ, որը կսիրի իր գործը, աստիճանաբար կկայանա եւ կօգնի կայացնել ու ավելի ծավալել նաեւ գործատուի բիզնեսը»,- նկատում է նա:
Տնտեսագետ Թաթուլ Մանասերյանի կարծիքով ամենամեծ ձեռբերումը, որ արձանագրվեց հեղափոխությունից հետո վստահության միջավայրի ձեւավորումն էր , որ այսօր կա Հայաստնում ու որը կարող է ֆինանսական ու տնտեսական գործիք եւ առաջ գնալու ճանապարհ դառնալ:
«Որպես տնտեսություն մենք կարողացել ենք պահպանել տնտեսական կայունությունը: Սա մեծ նվաճում է: Այսօր վայրահաչողներ կան, որ խոսում են արտարժույթի ճգնաժամի մասին, կոլափսի մասին ...Սիրելիներս, Հայաստանը հետխորհրդային միակ պետությունն է, որ ազգային արժույթի գերարժեզրկում չի ունեցել, ինչպես, օրինակ, եղավ ռուբլու կամ լարիի դեպքում»,- ընդգծում է տնտեսագետը:
Հեղափոխության ժամանակ Հայաստանը ֆինանսական ցնցումների չենթարկվեց: Դա աննախադեպ երեւույթ կարելի է համարել, անգամ համաշխարհային պատմության կտրվածքով: Արտարժույթի վայրեիվերումներ երբեմն նկատվում են նույնիսկ ընտրությունների ժամանակ, իսկ Հայաստանը կարողացավ դիմակայել հեղափոխությանը:
«Ֆինանսական կառավարումը չի սիրում քաղաքականություն, սիրում է խելամիտ տնտեսագիտական մոտեցում: 2017 թվականի դեկտեմբերին ընդունեցինք մի սկզբունք, ըստ որի քաղաքական փոփոխությունները որեւիցե կերպ ֆինանսական կառավարման ոլորտում փոփոխություններ չպետք է առաջացնեն: Հենց դա հիմք հանդիսացավ, որպեսզի հեղափոխության ժամանակ չունենանք ֆինանսական ցնցումներ»,- ասում է ֆինանսների նախկին նախարար Վարդան Արամյանը ու ավելացնում, հեղափոխության օրերին, երբ ժողովուրդը ըմբոստության ցույց եր էր անում, ֆինանսների նախարարությունում աշխատանքը շարունակվում էր մինչեւ ուշ գիշեր: Ներդրողների հետ էին զրուցում: Նրանք պետք է վստահ լինեին, որ Հայաստանում վիճակը կայուն է եւ իրենց ներդրած գումարները ապահով ձեռքերում են:
2020 թվականին Հայաստանում արտարժույթի վերաթողարկում է լինելու: Դրան պետք է պատրաստվել արդեն այսօրվանից: Ցանկացած ներդրում պետք է կարեւորվի ու խրախուսվի, որովհետեւ հենց դա է պակասում Հայաստանում: Ներդրողները ուշադիր հետեւում են երկրում տեղի ունեցող իրադարձություններին եւ անզգույշ քայլերը կարող են ճակատագրական դառնալ տնտեսության հետագա զարգացման համար: