Միսաք Մանուշյանը Ֆրանսիական դիմադրության շարժման միակ օտարազգին է, որի աճյունը կամփոփվի Ֆրանսիայի Պանթեոնում

Ֆրանսիայի Ազգային հերոս, կոմունիստ Միսաք Մանուշյանը Ֆրանսիական դիմադրության շարժման առաջին օտարազգի հերոսն է, որի աճյունը կամփոփվի Ֆրանսիայի Պանթեոնում: Այնտեղ թաղված են բացառապես ֆրանսիական պատմության լեգենդար դեմքերը` Ժան-Ժակ Ռուսոյից մինչև Հյուգո և Դյումա:

Ելիսեյան պալատը որոշել է իր հարգանքի տուրքը մատուցել Հայոց ցեղասպանությունից փրկված Մանուշյանին, որը ապաստան էր գտել Ֆրանսիայում: Տեսնելով, որ իր երկրորդ հայրենիքն էլ է վտանգի տակ՝ բանաստեղծի գրիչը փոխարինեց զենքով, իր պարտիզանական ջոկատով տասնյակ գործողություններ իրականացրեց օկուպացված Փարիզը ֆաշիստների ձեռքից ազատագրելու համար:

1943-ին Մանուշյանի ջոկատի 23 անդամների լուսանկարները գերմանացիները տպել էին կարմիր աֆիշայի վրա և փակցրել ամբողջ Փարիզով մեկ՝ նրանց ներկայացնելով որպես վտանգավոր ահաբեկիչներ: Կարմիր աֆիշը դարձել է Ֆրանսիական դիմադրության խորհրդանիշներից մեկը:

Մանուշյանի կողքին Պանթեոնում կվերահուղարկավորեն նաև նրա միակ սիրուն՝ Մելինեին, որը տեղյակ է եղել բոլոր գաղտնի գործողություններից և ծածուկ մեծ աջակցություն է ցուցաբերել պարտիզանական ջոկատին. հստակ առաջադրանքով հայտնվելով անհրաժեշտ ժամի, անհրաժեշտ վայրում:

Շառլ Ազնավուրն իր ինքնակենսագրականներում է պատմել է, որ իր ծնողներն իրենց տանն էին թաքցնում Մելինեին, երբ Մանուշյանը գործողությունների էր գնում: Միսաքն իր բոլոր գրոհների մասին կիսահայերեն ու կիսաֆրանսերեն գրում ու տալիս էր կնոջը, որ փոխանցի հայերին: Շանսոնյեն չի մոռացել նշել նաև, որ իրեն շախմատ խաղալ սովորեցրել է հենց Մանուշյանը, իրենց տանը:

Արդեն երբ հայտնի էր, որ մահվան է դատապարտվել՝ պոետ Միսաքը բանտում գրիչ է խնդրում և գրում իր վերջին նամակը, բայց այս անգամ այն ուղղված էր Մելինեին, որը շատ ֆրանսիացիների կարծիքով Մորուայի նամակների արժեքն ունի:

Մեջբերենք հատված.

«Իմ Մելինե, իմ որբուկ, հիմա մեռնում եմ ընկերներիս հետ մի մարդու գիտակցությամբ, որի խիղճը հանգիստ է: Մեռնում եմ առանց գերմանացի ժողովրդի հանդեպ ատելության: Երջանկություն նրանց, ովքեր պիտի ապրեն մեզնից հետո և վայելեն վաղվա խաղաղության ու ազատության քաղցրությունը…: Այսօր արևոտ օր է, արևին և իմ այնքան սիրած գեղեցիկ բնությանը նայելով է, որ պիտի մնացեք բարևով ասեմ կյանքին: Ներում եմ բոլոր նրանց, ովքեր ինձ վնաս են հասցրել»:

Մանուշյանն ու նրա գաղտնի խումբը գնդակահարվել են 1944-ի փետրվարի 21-ին Մոն-Վալերիենում. միայն հետո է հայտնի դարձել, որ այդ խումբը ստեղծել էր Ֆրանսիայի գաղտնի ծառայությունը անձամբ Շառլ դը Գոլի նախաձեռնությամբ:

Մանրամասները՝ տեսանյութում: