Նացիստական անցյալի արխիվները. Գերմանիան վերհիշում է Երրորդ ռեյխի հանցագործությունները

Գերմանիայում հանրայնացվել են Նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական կուսակցության (NSDAP) նախկին անդամների միլիոնավոր փաստաթղթեր: Սա երկրում կրկին բորբոքել է Երրորդ ռեյխի հանցագործությունների հիշողության պահպանման շուրջ կարևոր քննարկումները. գրում է BBC-ն։

Երրորդ ռեյխը կործանվել է ավելի քան 80 տարի առաջ, բայց ընտանեկան անցյալի և նացիզմի հանցագործությունների համար անհատական պատասխանատվության հարցերը դեռևս չբուժվող վերք են Գերմանիայում: Փետրվարի վերջին քննարկումները նոր թափ ստացան, երբ հանրությանը հասանելի դարձան նացիստական կուսակցության (NSDAP) անդամների միլիոնավոր փաստաթղթերը:

Ադոլֆ Հիտլերի ղեկավարած NSDAP-ին անդամակցել է ավելի քան 10 միլիոն մարդ: Մյունխենում պահվող անդամների քարտարանը պատերազմի վերջում հազիվ է փրկվել. 50 տոննա փաստաթուղթ ուղարկվել էր վերամշակման գործարան՝ ոչնչացման համար, սակայն գործարանի տնօրենը չէր կատարել հրամանը և արխիվը հանձնել էր ամերիկացիներին:

Մինչև վերջերս անձի անդամակցությունը պարզելու համար անհրաժեշտ էր պաշտոնական հարցում ուղարկել Դաշնային արխիվ: Սակայն մի քանի ամիս առաջ ԱՄՆ Ազգային արխիվը հրապարակեց թվայնացված բազան, իսկ ապրիլին Die Zeit թերթը ստեղծեց առցանց որոնման համակարգ:

Ինչպես հայտնում են թերթի ներկայացուցիչները, որոնման համակարգից օգտվել են միլիոնավոր անգամներ: Գերմանացի պատմաբան Յոհաննես Շպորը նշում է, որ շատերը սկսել են հետաքրքրվել անցյալով՝ տեսնելով աջ ուժերի հանրաճանաչության աճը կամ պարզապես համավարակի ժամանակ տանը մնալով և հին թղթերը կարգի բերելով:

Այնուամենայնիվ, թեման մնում է ծայրահեղ ցավոտ. BBC-ի բոլոր զրուցակիցները խնդրել են պահպանել իրենց անանունությունը: «Դա կապված է հարազատների հանդեպ հավատարմության հետ, նույնիսկ նրանց մահից հետո»,- բացատրում է Շպորը:

Նացիստական կուսակցությանն անդամակցելու նշանակությունը մինչ օրս վեճերի առարկա է: Ոմանք պնդում են, որ իրենց նախնիները կուսակցությանն անդամակցել են զուտ «մասնագիտական» նկատառումներով՝ աշխատանքը չկորցնելու համար, մինչդեռ մյուսները փորձում են հասկանալ իրական գաղափարական դրդապատճառները:

NSDAP-ի (Նացիոնալ-սոցիալիստական կուսակցություն) որոշ նախկին անդամներ պնդում էին, թե իրենց կուսակցությանն անդամագրել են առանց իրենց գիտության: Օրինակ՝ Գերմանիայի ներկայիս կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցն այդպես էր արտահայտվում իր պապի՝ Բրիլոն քաղաքի բուրգոմիստրի մասին:

Այնուամենայնիվ, ինչպես ընդգծում է Zeit-ը, պատմաբանները միակարծիք են. NSDAP-ի անդամներից ոչ ոք կուսակցության մեջ չի հայտնվել «ավտոմատ կերպով» և չէր կարող չիմանալ այդ մասին, քանի որ անդամակցության համար անհրաժեշտ էր թեկնածուի անձնական ստորագրությունը: «Կուսակցության ոչ բոլոր անդամներն են անձամբ առնչություն ունեցել հանցագործություններին: Սակայն յուրաքանչյուր ոք, ով որոշել է անդամակցել NSDAP-ին, դրանով իսկ աջակցել է նացիստական ռեժիմին, որը պատասխանատու է պատերազմի, Հոլոքոստի և մարդկության դեմ ուղղված բազմաթիվ այլ հանցագործությունների համար»,- բացատրում է Zeit-ի լրագրող Քրիստիան Շտաասը:

Պատմաբան Քրիստիան Շպորի խոսքով՝ անդամակցությունը NSDAP-ին նշանակում է, որ տվյալ անձն ակտիվորեն ձգտել է միանալ նացիոնալ-սոցիալիստներին: Կուսակցությանը միանալու համար անհրաժեշտ էր հայտ ներկայացնել տեղական բաժանմունքում և սպասել դրական որոշման, ընդ որում՝ այնտեղ բոլորին չէին ընդունում:

Սակայն միայն կուսակցական քարտի միջոցով հնարավոր չէ հասկանալ, թե որքանով է անձն ակտիվ եղել կուսակցական աշխատանքներում կամ արդյոք կատարել է հանցագործություններ. դրա համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ:

radar armenia