Այսօր՝ 01 ապրիլի 2023թ., 00:00
Հոգեկան հիվանդությամբ տառապող մարդկանց մարմիններն ավելի ծեր են նրանց իրական տարիքից․ հետազոտություն Երկրի բեւեռներում օզոնային շերտը մագնիսական փոթորիկների ժամանակ քայքայվում է օրական 25%-ով Մեքսիկայում հայտնաբերվել է մայաների դամբարան՝ մարդկային մնացորդներով Գերմանիայում նեոլիթյան դարաշրջանի մեծ բնակավայր են հայտնաբերել Եգիպտոսում զբոսաշրջիկների համար կփակեն Քեոփսի բուրգը Մոլագարը սպանել է մի կնոջ, այնուհետեւ բենզասղոցով 231 մասի բաժանել Տեղ գյուղում ենք. անզեն աչքով երևում է թշնամու առաջխաղացումը. Գեղամ Մանուկյան Հրաչյա Սարգսյանի ու Տիգրան Ավինյանի շուրջ նոր սկանդալ է հասունանո՞ւմ Հարց՝ ու՞մ է դա պետք. Պատասխան՝ քպ-ական сброд-ին, որը և հատուկ հրահրել է ծեծկռտուքը ԱԺ միջադեպ. ոստիկանության երկակի ստանդարտներն ու քպ-ականների լկտիությունը․ վերլուծական ՔԿ հայտարարությունը միակողմանի է և նրանում տրված նկարագրությունը չի համապատասխանում իրականությանը Առավոտյան մի բաժակ կիտրոնով ջուր խմելու հինգ պատճառ Մեղադրանքներ կան, որ Նիկոլը զբաղվել է զենքի կանտրաբանդայով․ Արթուր Համբարձումյան (տեսանյութ) Ահազանգ․ Սյունիքում լճակը ցամաքել է կամ ցամաքեցվել, ամբողջ տարածքում սատկած ձկներ են Իշխանության սուտը, թե այլ առարկայով է Մհերը հարվածել, հերքվում է այս ձեռքը տեսնելով. Բաբայան Մհեր Սահակյանը հարվածել է այն պահին, երբ Վլադիմիր Վարդանյանը գոռգոռալով մոտեցել է Մհեր Սահակյանին Վլադիմիր Վարդանյանը՝ իր ու Մհեր Սահակյանի միջեւ տեղի ունեցած միջադեպի մասին ԱԺ նախագահի աթոռին հայտնված ոմն Ալեն Սիմոնյան ոստիկանական բանդայով եկել էր «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Մհեր Սահակյանին ձերբակալելու Գիտնականները հայտնաբերել են հայտնի սեւ անցքերից ամենամեծը Գիտնականները մինչեւ 2060 թվականը մարդկանց կյանքի տեւողության աճ են կանխատեսել Նիկոլի պատգամավորներից որևէ մեկին այսպես տարել ե՞ք ԱԺ-ից․ Րաֆֆի Ասլանյան Դոլարի փոխարժեքն աճել է. եվրոն էժանացել է Տեղում հողեր հանձնելու թեման ցրելու գործողությունն այս անգամ ԱԺ-ում իրականացվեց. քաղաքագետ Երբ Վ.Ալեքսանյանը բոլորի աչքի առաջ հարվածել էր ընդդիմադիր պատգամավորին, դրան չհետեւեց ոչ մի իրավական գործընթաց. Խամոյան ԵՄ դիտորդները խուսափում են հայկական լրատվամիջոցների հարցերին պատասխանելուց Իրանի ԱԳՆ-ն Ադրբեջանին կոչ է արել բացատրել Իսրայելի հետ հակաիրանական համագործակցությունը Մի շարք ՔՊ-ականներ, Վարդանյանը, օգնականները գոռգռալով վազում էին դեպի մեր խմբակցություն․ Մինասյան (տեսանյութ) ՀԱՊԿ-ն պատրաստ է առաքելություն ուղարկել հայ-ադրբեջանական սահման՝ Հայաստանին օգնելու համար Ծաղկաձորի «Գոլդեն Փելեսը» պատկանում է Նիկոլի աղջկան․ Վոլոդյա Հովհաննիսյան (տեսանյութ) Ադրբեջանը պլացդարմ է ձեւավորել հետագայում պլանավորվելիք գործողությունների համար. Տիգրան Աբրահամյան Վլադիմիր Վարդանյանն է տեղից վեր կացել ու մոտեցել, Մհեր Սահակյանն ինքնապաշտպանվել է․ փաստաբան (տեսանյութ) Վարդանյանը անհարգալից է խոսել, առաջ է եկել Մհեր Սահակյանի ուղղությամբ, որից հետո տեղի է ունեցել կոնֆլիկտը. Մամիջանյան Ադրբեջանական գազն արդյոք ավելի ընդունելի՞ է. Լորան Վոքիե ՔՊ-ական ոհմակի վայնասունը դեպքի առիթով զավեշտալի է. Արմեն Աշոտյան «Վլադիմիր Վարդանյանն ասել է՝ ում վրա կուզեմ կգոռամ». Աղվան Վարդանյանը մանրամասներ պատմեց Ինչպես են իրավապահներն ԱԺ-ից փորձում ուժով դուրս հանել ընդդիմադիր պատգամավորին Լեւոն Քոչարյանը ոստիկանության դիմաց է Վլադիմիր Վարդանյանի սադրիչ և անհավասարակշիռ պահվածքի հետևանքով կոնֆլիկտ է ծագել. Իշխան Սաղաթելյան Այդ ինչպես Բաքվից հասան Տեղ, ամրապնդվեցին, իսկ մենք մեր սահմանի բնակիչներին ասում ենք՝ տապակվեք ձեր յուղի մեջ. Օհանյան Մեղքն ուրիշի վրա գցել․ ադրբեջանցի նախարարը հայերին մեղադրել է «ցեղասպանության» մեջ «Մենք չենք կարող միջամտել, մենք միայն հեռադիտակներ ու խցիկներ ունենք». ինչու ԵՄ դիտորդները թափանցիկ չեն գործում Երևանում Toyota-ն տապալել է գազախողովակի հենասյունն ու հայտնվել մայթին․ կան վիրավորներ Ով հարձակվի Սյունիքի վրա՝ կհարձակվի իմ շրջանի վրա. Օվերն-Հռենոս-Ալպեր շրջանի ղեկավար «Նոր Զովք» ՍՊԸ-ի սեփականատերը կմնա կալանքի տակ. բողոքը մերժվել է Փորձելու ենք անցնել Տեղի անցակետը և շարժվել դեպի Բերձորի միջանցք. Զոհվածների հարազատները «Եռաբլուրից» երթ են սկսում Ինչո՞ւ չկան պատժամիջոցներ Ալիեւի վարչակարգի դեմ. Լորան Վոքե Ֆրանսիական Օվերն-Հռենոս-Ալպեր շրջանն Արցախի համար հումանիտար շարասյուն կկազմակերպի Հարթեցված կոնֆլիկտը իմ աշխատասենյակում հրահրել է Ալեն Սիմոնյանը. Սեյրան Օհանյանը միջադեպից մանրամասներ է հայտնում Ճապոնիան արգելել է Ռուսաստան մատակարարել ինքնաթիռներ եւ շինարարական տեխնիկա Որոշված է՝ Երեւանում արտահերթ ընտրություններ չեն լինի Օրվա խորհուրդ «Եթե մարդու մտքին տեղ լինի հայրենիքը պաշտպանելու, այդ կածանը կգտնի ու կգնա Արցախ. գնալու ենք, եթե ոչ կածանով, ապա Լաչինի միջանցքը ճեղքելով». Ռաֆիկ Ղազինյան Պատգամավորներ Վլադիմիր Վարդանյանը և Մհեր Սահակյանը ԱԺ-ում ծեծել են իրար Գագիկ Մելքոնյանի որդին՝ «Երևան-Կենտրոն» ՔԿՀ-ի պետ. ինչ անում՝ երեխեքի համար է անում Թշնամին ճանապարհը փակել է Փաշինյանի հետ համաձայնությամբ Հանցավոր անգործության հետևանքները. տարածքային նոր կորուստներ. Ալվինա Աղաբաբյան Իրավապահներն ԱԺ–ից տարել են Մհեր Սահակյանին Հրադադարի ռեժիմի հերթական խախտումն է արձանագրվել Ադրբեջանի ԶՈՒ–ն գրավել է ՀՀ ինքնիշխան տարածքը. ֆրանսիացի պաշտոնյան՝ Սյունիքում ստեղծված վիճակի մասին Ռուսաստանը, Հայաստանը եւ Ադրբեջանը չեն քննարկել Լաչինի միջանցքում անցակետ ստեղծելու հարցը. Զախարովա Սարգսյանը զարմացել է, թե ինչու են իր նախկին գործընկերներին զանգվածաբար բերման ենթարկել Հայկական և ադրբեջանական նոր դիրքերի հեռավորությունը 15 մետր է Իշխանությունում քաղաքական անպատկառությունը սահմաններ չի ճանաչում Ադրբեջանցիները Տեղ գյուղի մոտ 100 հա վարելահող են գրավել. Տեղի ավագանու անդամ Իսկ ու՞ր էր իշխանությունն իր ուժային կառույցներով, հետախուզական համակարգերով․ Տիգրան Աբրահամյան Սոթքի ոսկու հանքում բախվել են ԲելԱԶ բեռնատարն ու Mitsubishi-ն. վիրավորը սանավիացիայի ուղղաթիռով տեղափոխվել է Երևան Հարգելի քաղաքացիներ, ովքեր ցանկանում են հանձնվել թուրքերին, առանց վարանելու քվեարկեք Նիկոլի և ՔՊ-ի օգտին. Արտակ Զաքարյան Բաքվի խոսքերը Թեհրանում անհամոզիչ են համարում. Ի՞նչ ոչ տարածաշրջանային ուժերի մասին է խոսել Իրանի ԱԳՆ ղեկավարը ՌԴ-ում Գիշերը գրանցվել է զրոյից ցածր ջերմաստիճան Ալեն Սիմոնյանը կրկին կվիրահատվի Ինչպես են ադրբեջանցիներն ամրանում Տեղ գյուղի մերձակայքում Ովքեր են ՔՊ-ի սրտի դատավորները Էրիկ Իսրայելյան․ Չեմ հրաժարվում քաղաքացիությունից, հրաժարվում եմ Հայաստանը ներկայացնելուց ՔՊ-ականները վստահ են` ինչ էլ լինի, վերջում, միեւնույն է, Նիկոլ Փաշինյանն իրենց էլ է «փուռը տալու» «Գոլդ» համարանիշները կդրվեն աճուրդի Չախոյանի հրապարակած տվյալները հիմնված է օգտատերերի անանուն կարծիքների վրա Արսեն Ջուֆալակյանին հաղորդման հրավիրելու համար Հ1-ի լրագրողին հեռացրել են աշխատանքից Այս պահին արտահերթ ընտրությունների գնալը ինքնասպանության նման մի բան կարող է լինել Էկվադորի Անդերում գիշակեր բույսերի ապշեցուցիչ երկու նոր տեսակ է հայտնաբերվել Ավստրալիայում բառացիորեն ոսկե էվկալիպտներ են աճում
Հարցում

Հայաստանը պետք է Ֆրանսիայի թանգարանից հետ բերի Ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերը․ Հարութ Սասունյան

2022 թվականի նոյեմբերի 28-ին «Նյու Յորք թայմս» թերթը հրապարակել է լրագրող Կոնստանտ Մեհյոյի ցնցող հոդվածը՝ «Փարիզի թանգարանն ունի 18 հազար գանգ. դժվար է ասել, թե դրանք ումն են» վերնագրով։

Հոդվածը բացահայտում է, որ Փարիզի Մարդու թանգարանում պահվում է «մարդկային աճյունների հսկայական հավաքածու»: Այս թանգարանի նկուղում գտնվում են «18 հազար գանգեր, որոնց թվում են աֆրիկյան ցեղերի առաջնորդների, կամբոջացի ապստամբների և Օվկիանիայի բնիկ մարդկանց աճյունները: Դրանցից շատերը հավաքվել են նախկին ֆրանսիական գաղութներում։ Հավաքածուն ներառում է նաև ավելի քան 200 բնիկ ամերիկացիների գանգեր, այդ թվում՝ Սիու և Նավահո ցեղերի գանգերը։ Մետաղական դարակների վրա ստվարաթղթե արկղերում պահվող աճյունները կազմում են մարդկային գանգերի ամենամեծ հավաքածուներից մեկն աշխարհում՝ ընդգրկելով դարեր և ներառելով աշխարհի բոլոր անկյունները»: Գանգերից հինգը պատկանում են Հայոց ցեղասպանության զոհերին։ Թանգարանը չի հրապարակել 18 հազար գանգերի ինքնությունը՝ վախենալով փոխհատուցման հայցերից:

Ես կարդացել եմ Ֆրանսիայի Սենատի հանձնաժողովի 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ի զեկույցը թանգարանում աճյունների ճակատագրի վերաբերյալ առաջարկվող օրենքի քննարկման մասին: Այդ հանդիպման ժամանակ առաջարկվող օրենքի համահեղինակ սենատոր Քեթրին Մորին-Դեսային հայտարարեց՝ «զարմանալի է, որ մեր հավաքածուներում հայտնաբերում ենք գանգեր Հայոց ցեղասպանության ժամանակվանից»։ Առաջարկվող օրենքի մեկ այլ համահեղինակ, սենատոր Պիեռ Ուզուլիասը հավելեց. «Ես ընկճված էի իմանալով, որ Դեյր-էզ Զորում [Սիրիա] հայտնաբերված Հայոց ցեղասպանության զոհերի հինգ հայկական գանգեր դեռևս գտնվում են Մարդու թանգարանի հավաքածուներում»։

Քանի որ «Նյու Յորք թայմսի» թղթակից Մեհյոն իր հոդվածում նշել էր, որ ինքը գաղտնի փաստաթղթեր է ձեռք բերել թանգարանում գտնվող մարդկային աճյունների մասին, ես գրեցի նրան՝ հարցնելով, թե արդյոք այդ փաստաթղթերը պարունակո՞ւմ են մանրամասներ Հայոց ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերի վերաբերյալ: Նա ինձ տեղեկացրեց, որ դրանք կանանց գանգեր էին, որոնք ֆրանսիացի նախապատմության մասնագետ Էմանուել Պասեմարը հավաքել էր Սիրիայում իր հետազոտությունների ժամանակ 1925-1926 թվականներին: Ֆրանսիական նախապատմության ընկերության տեղեկագիրը հաղորդում է, որ Պասեմարը դասախոսություն է կարդացել Փարիզի Սորբոնի համալսարանում 1927 թվականի փետրվարի 16-ին, որի ընթացքում նա նկարագրել է իր ճանապարհորդությունը դեպի Եփրատ գետի ափերը Սիրիայում:
Մեհյոն իր հոդվածում գրել է, որ «չնայած Ֆրանսիան առաջատար է Եվրոպայում գաղութատիրության ժամանակաշրջանի գտածոների՝ մարդու ձեռքով ստեղծված մշակութային առարկաների հավաքածուների հետաքննման և վերադարձի հարցում, սակայն աճյունների հարցում նա հետ է մնում իր հարևաններից»: Աճյունների պահանջատերը պետք է ապացուցի ժառանգական կապը։ Այնուամենայնիվ, «ցանկացած վերադարձ ֆրանսիական օրենսդրությունը դարձրել է ծանր ու ժամանակատար գործընթաց»:

Մեհյոն հավելել է. «Ինչպես 19-րդ դարի մյուս թանգարանները, Մարդու թանգարանն ի սկզբանե եղել է ամբողջ աշխարհից հավաքված իրերի պահոց: Գանգերը հավաքվել են հնագիտական պեղումների և գաղութային արշավների ժամանակ, երբեմն զինվորների կողմից, որոնք գլխատել են դիմադրության մարտիկներին։ Աճյունները, որոնք գնահատվել են այժմ վարկաբեկված ռասայական գիտության բնագավառում աշխատող հետազոտողների կողմից, այնուհետև հարաբերական մոռացության են մատնվել: 1989 թվականին Ֆիլիպ Մենեսիեն՝ [թանգարանի] վարիչը, կազմել է հավաքածուի առաջին շտեմարանը: Դա նրան հնարավորություն է տվել բացահայտել հարյուրավոր, ինչպես նա է անվանել «հնարավոր վիճարկելի» գանգեր՝ հակագաղութային մարտիկների և բնիկ մարդկանց աճյունները, որոնք հավաքվել էին որպես պատերազմի ավար կամ թալանվել էին հետախույզների կողմից, որոնք կարող էին պահանջել այն մարդիկ, որոնք ցանկանում էին հարգել իրենց նախնիների հիշատակը»:

Բնագիտական պատմության թանգարանի բարձրաստիճան պաշտոնյա Քրիստին Լեֆևրը, որը վերահսկում է Մարդու թանգարանը և Մարտին Ֆրիսը, որը պատասխանատու է թանգարանի ժամանակակից մարդաբանության հավաքածուների համար, Մեհյոյին ասել են, որ տեղեկատվությունը չի հրապարակվել գաղտնիության, վախի, հակասությունների և որոշ աճյունների ինքնության վերաբերյալ անորոշության պատճառով: «Բայց մի քանի ակադեմիկոսներ և օրենսդիրներ ասում են, որ թանգարանի դիրքորոշումը բխում է ավելի մեծ մտահոգությունից, որ թափանցիկությունը կարող է բացել փոխհատուցման պահանջները», գրել է Մեհյոն: «Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում Ֆրանսիան վերադարձրել է մոտ 50 աճյուններ, այդ թվում՝ Հարավային Աֆրիկային, Նոր Զելանդիային և Ալժիրին»։

Մեհյոն բացատրել է, որ «խնդիրներն ավելի են բարդանում, քանի որ պետական թանգարանների հավաքածուներում գտնվող իրերը պատկանում են ֆրանսիական պետությանը և չեն կարող փոխել իրենց սեփականությունը, քանի դեռ դրանց վերադարձի օրենքը չի քվեարկվել՝ մի ծանր գործընթաց, որը երբեմն ստիպել է Ֆրանսիային աճյունները փոխ տալ՝ սեփականությունը զիջելու փոխարեն: Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության ներկայացուցիչն ասել է, որ պաշտոնյաներն աշխատում են մի համապարփակ օրենքի վրա՝ կարգավորելու մարդկային աճյունների ապագա վերադարձը»: Ֆրանսիայի կառավարությունը դեռ պետք է ընդունի «Սենատի կողմից հունվարին ընդունված օրինագիծը, որը կվերացնի խորհրդարանի կողմից յուրաքանչյուր փոխհատուցում հաստատելու անհրաժեշտությունը»:

Ֆրանսիայի Սենատի հանձնաժողովի լսումների ժամանակ, անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանության զոհերի գանգերին, սենատոր Ուզուլիասը իր գործընկերներին ասաց. «Սա անհանդուրժելի է: Մենք վտանգում ենք խոշոր դիվանագիտական հակամարտություն որոշ երկրների հետ, երբ նրանք իմանան մեր հավաքածուների բովանդակության մասին: Ժամանակն է դադարեցնել սա: Մենք այլևս չենք կարող ապրել դիակներով մեր պահարաններում»։

Այժմ, երբ հայերն իմացել են Ֆրանսիայի թանգարանում պահվող Հայոց ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերի մասին, առաջարկում եմ Հայաստանի կառավարությանը Փարիզում իր դեսպանատան միջոցով անհապաղ խնդրանքով դիմել այս գանգերը Հայաստան վերադարձնելու համար, որպեսզի դրանք իրենց հանգրվանը գտնեն Երևանում Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրի մերձակայքում։ Այս զոհերն արժանի են պատշաճ հուղարկավորության՝ մեկ դար ֆրանսիական թանգարանի նկուղում արկղերի մեջ պահվելուց հետո:

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի հրատարակիչ
www.TheCaliforniaCourier.com

Հետևեք մեզ Telegram-ում
website by Sargssyan