Այսօր՝ 02 մարտի 2024թ., 00:00
2024 թվականը կլինի ռեկորդային շոգ տարի Կարո՞ղ են արդյոք նիհարեցնող դեղամիջոցներն ամբողջությամբ փոխարինել սպորտը «Դանակը ոսկորին հասավ, մենք բոլորս պոտենցիալ հանցագործ ենք». կոնդեցիների ակցիան քաղաքապետարանի դիմաց Երբ գա ժամանակը, հայ-թուրքական սահմանի լիարժեք բացումը կնպաստի երկու ժողովրդի մերձեցմանը. Սերդար Քըլըչ ՌԴ-ի հետ ՀՀ-ն ունի երկկողմանի հարկումը բացառող համաձայնագիր, մեկ երկրում վճարված եկամտահարկը պետք է ամբողջությամբ նվազեցվի մյուսում եկամտահարկի հաշվարկից Մարտի 1-ը իշխանության է բերել՝ հիշում են, Սումգայիթը կարող է զրկել՝ չեն հիշում. Սևակ Հակոբյան Սա ոչ թե կարգավորման, այլ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև փոխադարձ վստահության ստեղծման գործընթաց է. Սերդար Քըլըչ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունն ամփոփում է շաբաթը «Քայլ դեպի տուն» խորագրով ծրագիր համար պետբյուջեից ավելի քան 100 մլն դրամ գումար է հատկացվել Արցախի կառավարությունը համապատասխան կարգ է մշակում Որքանով է վաճառվել «00օօ000» պետհամարանիշը Արտահերթ ընտրությունների մտքից հրաժարվել են Քենսինգթոնյան պալատը հայտարարել է, որ Քեյթ Միդլթոնի հիվանդության վերաբերյալ լուրերը «դավադրության տեսություններ» են Մեծ Բրիտանիայի իշխանությունները սկսել են նախապատրաստվել Չարլզ III թագավորի մահվանը Գիտնականները պարզել են, թե որտեղից են Մարսի մակերևույթի վրա առաջացել օրգանական նյութեր Բրիտանիայում աճուրդից հանվել է 19-րդ դարով թվագրվող եթովպիական գողացված վահանը Արցախի ԱԺ անդամներից Քննչական կոմիտեում փորձում են ճշտել Արայիկ Հարությունյանի հրաժարականի պատճառը Վանաձոր-Ալավերդի ճանապարհի մի հատվածը փակ է ավտոբուսների և կցորդով կամ կիսակցորդով բեռնատարների համար Ամեն ինչ պետք է անես` երկրի պատիվը բարձր պահելու համար․ Արթուր Դավթյան ԱԺ պատգամավորները Գերմանիա կմեկնեն աշխատանքայի՞ն, թե՞ տուրիստական այցով Հայաստանն ու Ադրբեջանը շարժվում են դժվար ճանապարհով․ Բերբոք Կոռուպցիոն հանցագործությունները Հայաստանում՝ Նիկոլ Փաշինյանի օրոք․ ինֆոգրաֆիկա Մայրաքաղաքում նախորդ տարվա համեմատ 2,7 տոկոսային կետով նվազել են շինարարական աշխատանքները Հռչակագիրը չի խանգարել մեզ զարգանալ, դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել և, անգամ, բանակցություններ վարել Թուրքիայի հետ Հայաստանի համար նախատեսված 2․6 միլիարդ եվրո աջակցությունից 550 միլիոնն արդեն տեղաբաշխվել է․ ԵՄ դեսպան Արտերկրից դեպի ՀՀ փոխանցվող դրամական միջոցների զուտ ներհոսքը նվազել է Իրենց համար փողոց ենք փակել, այօր մեզ թողում են անտուն. տնից զրկվող քաղաքացի Հարկատուները կվճարեն ծառայողական մեքենաների՝ «կարմիր գծերի» կայանման տարեկան՝ 160.000 դրամները Օրվա խորհուրդ Ozon առցանց հարթակի միջոցով արված գնումները մեկ ամսից ավելի է տեղ չեն հասնում, իսկ գրասենյակում կարծես ոչ ոք չկա Միջազգային կառույցները երբեք պահանջներ չեն ունեցել Անկախության հռչակագրի հանդեպ․ Գևորգ Դանիելյան Իրավապահներն արգելափակե՞լ են Դատախազության աշխատողների շարժը․ ուշագրավ մանրամասներ աղմկոտ գործից Աչքերի քրոնիկ հոգնածություն․ Ի՞նչ անեն համակարգչի առջև ժամեր շարունակ աշխատողները Շերը եւ նրա սիրելին՝ Ալեքսանդր Էդվարդսը, Փարիզի Նորաձեւության շաբաթվա ընթացքում կրել են նմանատիպ հագուստ Ասիայի ամենահարուստ մարդը ավելի քան 100,000 դոլար է ծախսել երկու ձիթենիների վրա, քանի որ դրանք «հաջողություն են բերում» Rolex-ի վաճառքն առաջին անգամ գերազանցել է 10 միլիարդ դոլարը Պարսկաստանում բենզինը 11 դրամ է, ինչո՞ւ այստեղ հարմար գին չէ. Գառնիկ Դանիելյան Փաշինյանը 6 տարի շարունակ տարբեր հայտարարություն է արել. «Ժողովուրդ» Թո՛ղ հրապարակի Սերժ Սարգսյանի գեթ մեկ այդպիսի նամակ, եթե կարող է․ ՀՀ 3-րդ նախագահի գրասենյակ Հայտնի է, թե Շառլ Ազնավուրի որ քանդակը կկանգնեցվի շանսոնյեի անվան հրապարակում Freedom House-ի զեկույցում Հայաստանը մնացել է «մասամբ ազատ» պետությունների շարքում Հասնելով ՀՀ Սահմանադրության փոփոխությանը՝ Ադրբեջանը կպահանջի Սյունիքը եւ Երեւանը. Չալաբյան Մարուքյանը «տեսլականների տարբերության» պատճառով հրաժարական է տվել Հատուկ հանձնարարություններով դեսպանի պաշտոնից Թրամփը կհանդիպի Օրբանի հետ TIMED արբանյակը քիչ էր մնում բախվեր ռուսական հետախուզական զոնդի հետ Բնական աղետների համաշխարհային վնասը կազմում է 200 միլիարդ դոլար Փողեր ծախսել են, բայց Սնուփ Դոգի համերգը չի կայանում Եթե քաղաքացին գնում է արտագնա աշխատանքի, ուրեմն կառավարությունը թերացել է. Արթուր Խաչատրյան ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ, Լարսը բաց է Նիկոլ Փաշինյանի խոսքերը որևէ հիմք չունեն. Մարիա Զախարովա «Վանաձոր» ՔԿՀ-ում դատապարտյալները կրկին հացադուլ են հայտարարել․ 53 անձ է դիմել բողոքի այդ ձևին Օրվա խորհուրդ Ռուսական «Գեոպրոմայնինգը», որին պատկանում է Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը, հայտնվել է պատժամիջոցների տակ 156 մլն 200 հազար դրամ․ 7 «գոլդ» համարներ գտան իրենց տերերին Եթե Հայաստանը հրաժարվի Ադրբեջանի դեմ գանգատներից, ապա դա հիասթափության մեծ ալիք կբարձրացնի․ Սիրանուշ Սահակյան Ծեծկռտուք՝ Երևանում․ 8 հնդիկներին ծեծի ենթարկածները որոնվում են 7-րդ դասարանի Հայոց պատմության դասագիրքը շրջանառությունից հանելու մասին խոսք չկա. Անդրեասյան. VIDEO ԱԺ պատգամավոր Գագիկ Մելքոնյանի տան մոտ ռումբ չի հայտնաբերվել․ ՆԳՆ Որքա՞ն ժամանակ կպահանջվի՝ արցախցիներին բնակարանով ապահովելու համար․ Գեղամ Նազարյան Ինչպե՞ս քանդել դպրոցը, պետությունը․․․, Ի՞նչ է կատարվում Երևանի Նաիրի Զարյանի անվան թիվ 130 հիմնական դպրոցում Մարտի 1-ից դեղատոմսերը դառնում են էլեկտրոնային. Պացիենտը դեղատուն պետք է գնա անձնագրով. Ինչպե՞ս է գործելու համակարգը Դավիթ Բալայանը չընտրվեց ՍԴ դատավոր. ՔՊ-ն չմասնակցեց քվեարկությանը Զախարովա. Փաշինյանի խոսքերը Հայաստանում հեղաշրջում իրականացնելու Ռուսաստանի կոչերի մասին որևէ հիմք չունեն Արեգակի վրա հզոր բռնկումները Երկրի վրա անսպասելի մագնիսական փոթորիկի են հանգեցրել 88-ամյա Ալեն Դելոնից 72 միավոր հրազեն է առգրավվել Փաշինյանը հերթական անգամ փակ հանդիպում կունենա ՔՊ-ականների հետ Եվրոպական հանձնաժողովը քննարկում է Հայաստանի հետ վիզային ռեժիմի ազատականացման շուրջ բանակցություններ սկսելու ուղիները Ադրբեջանցի զինծառայողը հատել է հայ-ադրբեջանական շփման գիծը․ ԱԱԾ Գագիկ Մելքոնյանի թոռան գործով տուժողը հրաժարվել է բողոքից Սմբատյանի անցած ուղին մեծ հնարավորություններ է տվել կնոջը եւ զոքանչին ԵՄ-ն մի քանի շաբաթ ուսումնասիրել է Ուկրաինա զինվորականներ ուղարկելու առաջարկը Թրամփը, ըստ նախնական արդյունքների, հաղթում է Միչիգանում հանրապետականների փրայմերիզում 36 տարի անց Ադրբեջանի իշխանությունների գործելաոճը որևէ փոփոխություն չկրեց. հայտարարություն Հայաստանը ՀԱՊԿ-ին չի տեղեկացրել իր մտադրությունների մասին Տվեք այսօրվա Հայաստանը կառավարողներին ատոմային զենք, նրանք տակավին անելու են այն, ինչ անում են այսօր... գնդապետ Դատախազությունում կադրային արտահոսքը շարունակվում է. Վարդապետյանի օրոք 50-ից ավելի դատախազներ են հեռացել համակարգից Ամերիկյան Abrams տանկը խոցած ՌԴ զինվորականները 10 մլն ռուբլի պարգևավճար կստանան Մեղքի մեջ մեծ ու փոքր չկա, մեղքը մեղք է՝ փոքր լինի, թե մեծ. Բագրատ Սրբազան Գերմանիայում բռնել են նախկին ահաբեկչին, ով 30 տարի թաքնվում էր արդարադատությունից Կյանքից հեռացել է ՀՀ Ազգային հերոս Նիկոլայ Ռիժկովը
Հարցում

Հայաստանը պետք է Ֆրանսիայի թանգարանից հետ բերի Ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերը․ Հարութ Սասունյան

2022 թվականի նոյեմբերի 28-ին «Նյու Յորք թայմս» թերթը հրապարակել է լրագրող Կոնստանտ Մեհյոյի ցնցող հոդվածը՝ «Փարիզի թանգարանն ունի 18 հազար գանգ. դժվար է ասել, թե դրանք ումն են» վերնագրով։

Հոդվածը բացահայտում է, որ Փարիզի Մարդու թանգարանում պահվում է «մարդկային աճյունների հսկայական հավաքածու»: Այս թանգարանի նկուղում գտնվում են «18 հազար գանգեր, որոնց թվում են աֆրիկյան ցեղերի առաջնորդների, կամբոջացի ապստամբների և Օվկիանիայի բնիկ մարդկանց աճյունները: Դրանցից շատերը հավաքվել են նախկին ֆրանսիական գաղութներում։ Հավաքածուն ներառում է նաև ավելի քան 200 բնիկ ամերիկացիների գանգեր, այդ թվում՝ Սիու և Նավահո ցեղերի գանգերը։ Մետաղական դարակների վրա ստվարաթղթե արկղերում պահվող աճյունները կազմում են մարդկային գանգերի ամենամեծ հավաքածուներից մեկն աշխարհում՝ ընդգրկելով դարեր և ներառելով աշխարհի բոլոր անկյունները»: Գանգերից հինգը պատկանում են Հայոց ցեղասպանության զոհերին։ Թանգարանը չի հրապարակել 18 հազար գանգերի ինքնությունը՝ վախենալով փոխհատուցման հայցերից:

Ես կարդացել եմ Ֆրանսիայի Սենատի հանձնաժողովի 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ի զեկույցը թանգարանում աճյունների ճակատագրի վերաբերյալ առաջարկվող օրենքի քննարկման մասին: Այդ հանդիպման ժամանակ առաջարկվող օրենքի համահեղինակ սենատոր Քեթրին Մորին-Դեսային հայտարարեց՝ «զարմանալի է, որ մեր հավաքածուներում հայտնաբերում ենք գանգեր Հայոց ցեղասպանության ժամանակվանից»։ Առաջարկվող օրենքի մեկ այլ համահեղինակ, սենատոր Պիեռ Ուզուլիասը հավելեց. «Ես ընկճված էի իմանալով, որ Դեյր-էզ Զորում [Սիրիա] հայտնաբերված Հայոց ցեղասպանության զոհերի հինգ հայկական գանգեր դեռևս գտնվում են Մարդու թանգարանի հավաքածուներում»։

Քանի որ «Նյու Յորք թայմսի» թղթակից Մեհյոն իր հոդվածում նշել էր, որ ինքը գաղտնի փաստաթղթեր է ձեռք բերել թանգարանում գտնվող մարդկային աճյունների մասին, ես գրեցի նրան՝ հարցնելով, թե արդյոք այդ փաստաթղթերը պարունակո՞ւմ են մանրամասներ Հայոց ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերի վերաբերյալ: Նա ինձ տեղեկացրեց, որ դրանք կանանց գանգեր էին, որոնք ֆրանսիացի նախապատմության մասնագետ Էմանուել Պասեմարը հավաքել էր Սիրիայում իր հետազոտությունների ժամանակ 1925-1926 թվականներին: Ֆրանսիական նախապատմության ընկերության տեղեկագիրը հաղորդում է, որ Պասեմարը դասախոսություն է կարդացել Փարիզի Սորբոնի համալսարանում 1927 թվականի փետրվարի 16-ին, որի ընթացքում նա նկարագրել է իր ճանապարհորդությունը դեպի Եփրատ գետի ափերը Սիրիայում:
Մեհյոն իր հոդվածում գրել է, որ «չնայած Ֆրանսիան առաջատար է Եվրոպայում գաղութատիրության ժամանակաշրջանի գտածոների՝ մարդու ձեռքով ստեղծված մշակութային առարկաների հավաքածուների հետաքննման և վերադարձի հարցում, սակայն աճյունների հարցում նա հետ է մնում իր հարևաններից»: Աճյունների պահանջատերը պետք է ապացուցի ժառանգական կապը։ Այնուամենայնիվ, «ցանկացած վերադարձ ֆրանսիական օրենսդրությունը դարձրել է ծանր ու ժամանակատար գործընթաց»:

Մեհյոն հավելել է. «Ինչպես 19-րդ դարի մյուս թանգարանները, Մարդու թանգարանն ի սկզբանե եղել է ամբողջ աշխարհից հավաքված իրերի պահոց: Գանգերը հավաքվել են հնագիտական պեղումների և գաղութային արշավների ժամանակ, երբեմն զինվորների կողմից, որոնք գլխատել են դիմադրության մարտիկներին։ Աճյունները, որոնք գնահատվել են այժմ վարկաբեկված ռասայական գիտության բնագավառում աշխատող հետազոտողների կողմից, այնուհետև հարաբերական մոռացության են մատնվել: 1989 թվականին Ֆիլիպ Մենեսիեն՝ [թանգարանի] վարիչը, կազմել է հավաքածուի առաջին շտեմարանը: Դա նրան հնարավորություն է տվել բացահայտել հարյուրավոր, ինչպես նա է անվանել «հնարավոր վիճարկելի» գանգեր՝ հակագաղութային մարտիկների և բնիկ մարդկանց աճյունները, որոնք հավաքվել էին որպես պատերազմի ավար կամ թալանվել էին հետախույզների կողմից, որոնք կարող էին պահանջել այն մարդիկ, որոնք ցանկանում էին հարգել իրենց նախնիների հիշատակը»:

Բնագիտական պատմության թանգարանի բարձրաստիճան պաշտոնյա Քրիստին Լեֆևրը, որը վերահսկում է Մարդու թանգարանը և Մարտին Ֆրիսը, որը պատասխանատու է թանգարանի ժամանակակից մարդաբանության հավաքածուների համար, Մեհյոյին ասել են, որ տեղեկատվությունը չի հրապարակվել գաղտնիության, վախի, հակասությունների և որոշ աճյունների ինքնության վերաբերյալ անորոշության պատճառով: «Բայց մի քանի ակադեմիկոսներ և օրենսդիրներ ասում են, որ թանգարանի դիրքորոշումը բխում է ավելի մեծ մտահոգությունից, որ թափանցիկությունը կարող է բացել փոխհատուցման պահանջները», գրել է Մեհյոն: «Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում Ֆրանսիան վերադարձրել է մոտ 50 աճյուններ, այդ թվում՝ Հարավային Աֆրիկային, Նոր Զելանդիային և Ալժիրին»։

Մեհյոն բացատրել է, որ «խնդիրներն ավելի են բարդանում, քանի որ պետական թանգարանների հավաքածուներում գտնվող իրերը պատկանում են ֆրանսիական պետությանը և չեն կարող փոխել իրենց սեփականությունը, քանի դեռ դրանց վերադարձի օրենքը չի քվեարկվել՝ մի ծանր գործընթաց, որը երբեմն ստիպել է Ֆրանսիային աճյունները փոխ տալ՝ սեփականությունը զիջելու փոխարեն: Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության ներկայացուցիչն ասել է, որ պաշտոնյաներն աշխատում են մի համապարփակ օրենքի վրա՝ կարգավորելու մարդկային աճյունների ապագա վերադարձը»: Ֆրանսիայի կառավարությունը դեռ պետք է ընդունի «Սենատի կողմից հունվարին ընդունված օրինագիծը, որը կվերացնի խորհրդարանի կողմից յուրաքանչյուր փոխհատուցում հաստատելու անհրաժեշտությունը»:

Ֆրանսիայի Սենատի հանձնաժողովի լսումների ժամանակ, անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանության զոհերի գանգերին, սենատոր Ուզուլիասը իր գործընկերներին ասաց. «Սա անհանդուրժելի է: Մենք վտանգում ենք խոշոր դիվանագիտական հակամարտություն որոշ երկրների հետ, երբ նրանք իմանան մեր հավաքածուների բովանդակության մասին: Ժամանակն է դադարեցնել սա: Մենք այլևս չենք կարող ապրել դիակներով մեր պահարաններում»։

Այժմ, երբ հայերն իմացել են Ֆրանսիայի թանգարանում պահվող Հայոց ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերի մասին, առաջարկում եմ Հայաստանի կառավարությանը Փարիզում իր դեսպանատան միջոցով անհապաղ խնդրանքով դիմել այս գանգերը Հայաստան վերադարձնելու համար, որպեսզի դրանք իրենց հանգրվանը գտնեն Երևանում Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրի մերձակայքում։ Այս զոհերն արժանի են պատշաճ հուղարկավորության՝ մեկ դար ֆրանսիական թանգարանի նկուղում արկղերի մեջ պահվելուց հետո:

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի հրատարակիչ
www.TheCaliforniaCourier.com

Հետևեք մեզ Telegram-ում
website by Sargssyan