Այսօր՝ 02 մարտի 2021թ., 00:00
«Եթե Նիկոլ Փաշինյանի մեջ մնացել է գոնե մեկ կաթիլ պատասխանատվություն պետության ճակատագրի հանդեպ, պետք է հեռանա». Պետդումայի պատգամավոր Ամբոխը միշտ ունի մեկ պահանջ, որ իրեն ուղղորդեն և նա ուղղորդվի: Անդրանիկ էֆենդի, բա ապրիլյանի հանձաժողովի զեկույցը ի՞նչ եղավ. Բաքու՞ ես ուղարկել համաձայնեցման ՀՀ նախագահը դեռ 1 օր ունի՝ ԳՇ պետին ազատելու առաջարկը ՍԴ ուղարկելու, հակառակ դեպքում Օնիկ Գասպարյանը կհամարվի ազատված Բացի ոստիկանությունից, Փաշինյանին հսկում էին նաև մի քանի շարք քաղաքացիական հագուստներով ծառայողներ. Տեսանյութ Աշխատանքային հարցով զանգ եմ կատարում, և աղջկա ձայնի փոխարեն՝ լսում եմ տղամարդու ձայն. «հա՛, պետ ջան, հա՛, պետ ջան» Արտահերթ ընտրությունները քաղաքացիական պատերազմի կհանգեցնեն. քաղաքագետը լուծում է առաջարկում Արմեն Սարգսյանը փաստացի ազատեց գեներալ-գնդապետ Օնիկ Գասպարյանին Գերագույն շտաբի պետի պաշտոնից. Վարուժան Ավետիքյան «Արցախից էլի մի մաս տալիս ենք, բրիտանացի նախագահն էլ Բանակը հանձնեց». Մհեր Մկրտչյան Իրենք չլինեն ԳՇ-ում, մեկ ուրիշը կլինի Փաշինյանի աջակիցների մտքի գոհարները. (տեսանյութեր միայն ամուր նյարդեր ունեցողների համար) 16-ամյա հայ մասնակիցը ոտքի է հանել ռուսական «Ну-ка, все вместе!» շոուի ժյուրիի բոլոր 100 անդամներին (տեսանյութ) Աննա Հակոբյանը սրտիկով կիսել է «Կոմերսանտի» ամուսնուն ծաղրի ենթարկող հոդվածը Էրդողանը հանձնարարել է Ղարաբաղում տարած «հաղթանակի» մասին սերիալ նկարել Աննա Սեդոկովան սկանդալով հեռացել է «Сегодня вечером» շոուի տաղավարից Ահազանգ. Ծնունդով Մարտակերտից հայաստանցու ծննդավայրը անձնագրում նշել են Ադրբեջան «Նիկոլ և ուսապարկեր» սահմանափակ ուղեղով ընկերությունը հայտարարում է նոր գարնանային ակցիա. Շտապեք, «նիկոլի և ուսապարկերի» ժամանակը սպառվում է Էրդողանն առողջական խնդիրների պատճառով դժվարանում է քայլել (տեսանյութ) Մարտի 1-ի գործով քննե՞լ են Հանրային խորհրդի նախագահին․ Ռուբիկ Հակոբյան Իմքայլականները սահմանադրական փոփոխություններ են նախապատրաստում, որ ԳՇ-ն ընդգրկեն ՊՆ-ի մեջ Կարծում եմ՝ նախագահը Օնիկ Գասպարյանին ազատելու միջնորդության հարցով մինչև վաղը դիմում կներկայացնի ՍԴ. Ռ. Հայրապետյան «Քեզ համար մի օր մենք ելանք մարտի…». Բաղրամյան պողոտայում վրաերթի հետեւանքով մահացել է «Արցախ» երգի խոսքերի հեղինակ Սոսի Խանիկյանը Գոհար Մելոյան. Արմեն Սարգսյանը կոպտորեն խախտեց Սահմանադրության 123-րդ հոդվածի 2-րդ մասը Կարծում եմ՝ կասկած ունեցող մարդկանց մեծ մասը համոզվել է, որ այս գործը շինծու է․ Լևոն Քոչարյան Նիկոլ Փաշինյանն ու Էդմոն Մարուքյանը կհանդիպեն Փաստորեն նախագահը տրվեց վահագնհովակիմյանների ճնշմանը ԱԺ-ն կոչ է անում միջազգային բոլոր կառույցներին՝ դատապարտել հայ ռազմագերիներին և գերեվարված քաղաքացիական անձանց չվերադարձնելու՝ Ադրբեջանի վարքագիծը «Գագիկ Սողոմոնյանի» գործով կալանավորված Արամ Սարգսյանի երեխաներին արգելել են տեսակցել հորը Արմեն Սարգսյանն ու Նիկոլ Փաշինյանը երեկ եկել են համաձայնության Օնիկ Գասպարյանին ազատելու մասին Նիկոլ Փաշինյանի առաջարկը մարտի 4-ին կարող է մտնել ուժի մեջ. Արամ Վարդևանյան Հայրենիքի փրկության շարժման ներկակացուցիչները շտապ հանդիպում են պահանջում ՀՀ Նախագահի հետ Բոլոր ուժային կառույցները պետք է անցնեն ժողովրդի կողմը. Կոչ Հայաստանի ոստիկանության և ԱԱԾ աշխատակիցներին Նիկոլը վերջնականապես կորցրեց փողոցը, այն փողոցը, որն իրեն բերել էր իշխանության. Իշխան Սաղաթելյան Սուքիասյանների՝ Արցախում որևէ ներդրման մասին տվյալներ չկան Վրեժ Գաբրիելյանն ազատվել է Փրկարար ծառայության տնօրենի պաշտոնից Արմեն Սարգսյանը որոշել է չստորագրել հրամանագրի նախագիծը. ՀՀ նախագահի նոր հայտարարությունը Եթե Փաշինյանը կինոյում խաղար, կարող էր «Օսկար»-ի հավակնել». «Կոմերսանտ»-ը` իշխանության երեկվա հանրահավաքի մասին Օրվա խաղերի անոնս «Բարսելոնայի» նախկին նախագահը գիշերն անցկացրել է ոստիկանական բաժանմունքում Ռոբերտ Քոչարյանի աջակիցների ակցիան Նախագահի 3 տարբերակը Արայիկ Հարությունյանն ու Նիկոլ Փաշինյանը ցանկանում են Մարտունու շրջանի հետ կապը թողնել թշնամու հսկողության տակ Պարտքերով ապրող քաղհալածյալ տաքսու վարորդը. Կենտրոնի թաղապետի ուշագրավ կենսագրությունը Փաստորեն Հայաստանում դեռ մնացել են մարդիկ, որ կապիտուլյանտին հավատում ու վստահում է Իշխանության չինովնիկները «խրախուսական» միջոցների էին դիմել Գերագույն գլխավոր պատահականությունը Անհասկանալի է, թե այս կինոն ինչո՞ւ պետք է շարունակվի՝ շարունակվի, որ ի՞նչ լինի Նիկո՛լ, դու բարոյական կամ այլ իրավունք չես վաստակել, որպեսզի հայտարարես. «Օնիկ դու սխալ ես և պետք է հեռանաս» «Իմ քայլում» կարծիքները կիսվել են. Նիկոլ Փաշինյանը չքմեղացել է Մի խումբ համայնքապետեր դիմել են ՍԴ. Վիճարկում են Փաշինյանի որոշումը Հայելու առաջ ձեզ հարցրեք՝ դուք պետության սիրտը պահո՞ւմ եք. Գոռ Գևորգյանը՝ պատգամավորներին. (տեսանյութ) Խ. Սուքիասյան, Ա. Աբազյան, Ս. Խաչատրյան. առանց այս եռյակի ներկայում Հայաստանում որևէ կարևոր որոշում չի կայացվում ՆԵՌԸ. Խաչիկ Մանուկյան Հայելու մեջ նայեք ինչքներդ ձեզ ու հետո նայեք ձեր թոռներին։ Կարող ե՞ք. (տեսանյութ) Եթե Փաշինյանը սիրված վարչապետ է, ապա ումից է պաշտպանվում և ինչու է պատերազմից հետո գրեթե տանկին հավասար 320 հազար դոլարով նոր զրահապատ մեքենա գնել Փաշինյանը սադրեց ԳՇ պետին. բանակը կորցնելու բան չունի. Մովսես Հակոբյան. (տեսանյութ) Ռոբերտ Քոչարյանի աջակիցների ակցիան՝ դատարանի բակում. (տեսանյութ) Երեկ բարդ օր էր. հետևությունները նիկոլ փաշինյան․ սգո թափորի զվարթ առաջնորդը Ոչ քաղաքական քայլերով իշխանություն պահելը կարճաժամկետ բնույթ կկրի Օնիկ Գասպարյանի հետ կապված մի պատմություն ասեմ, որ ինքն է պատմել ինձ Նիկոլը մենակ է փախչելու՝ իր չստերով, իսկ «Իմքայլականներին» սատկացնելու են. Արագած Ախոյան (տեսանյութ) Էսօր ժողովուրդն այստեղ է, «Նիկոլի հետ Ալիևն է, Էրդողանը․․․ իրա կնգան էլ տվել է Ադրբեջանին»․ քաղաքացի (տեսանյութ) Փաշինյանի վերջնական նպատակը՝ Հայաստանը Թուրքիայի վասալ դարձնելն է. Հայաստանին նոր Դավիթ Բեկ է պետք (տեսանյութ) Սա է նիկոլի ու իր աջակիցների իրական պատկերը Պտղնիի գյուղապետը ծեծի է ենթարկել «Իմ քայլի» պատգամավորի որդուն. պատճառը հայտնի է Հայկ Մարությանը «յան է տվել» Փաշինյանից Ինչով կավարտվի պատմությունն այս անգամ. Փաշինյանի ելույթի մեսիջները Փաշինյանից անհապաղ պահանջում ենք հրապարակել ապացույց․ Խաժակյան Բայց զգացի՞ք Նիկոլը ցույց արեց հայկական բանակի դեմ, ձեռքի հետ էլ մի երկու անգամ մարտի 1֊ը փորձեց գցել բանակի ջեբը Նիկոլ Փաշինյանը՝ ռուսական կողմի առաջ արդարանալու համար զոհաբերում է Հայաստանի զինված ուժերին Դուք որոշել եք, որ պառլամենտը «Իմ քայլի» դուքյանն ա՞. ո՞վ ա ձեզ ասել. Արման Աբովյան Որոնողական աշխատանքները վերսկսվել են ԱԱԾ-ն մի քանի ամիս առաջ ձայնագրել է Օնիկ Գասպարյանի և Սերժ Սարգսյանի հեռախոսազրույցը և հրապարակելու է. Միքայել Մինասյան Կոչ ենք անում Ռոբերտ Քոչարյանի աջակիցներին հավաքվել դատարանի մոտ Նախկինները «շատ հացուպանիր պիտի ուտեին» այս ամենին «հասնելու» համար Ռուսական «Առաջին ալիքի» լրագրողները բացահայտ ծաղրում են Ալեն Սիմոնյանին (տեսանյութ) Իշխանական պատգամավորները փորձել են իրենցով անել ռազմագերիների մասին նախագիծը «Օնիկը պիտի Նիկոլի ականջից բռնի ու մի հատ սիլլա տա, որ իմանա՝ ինչը-ոնց է»․ Իսրայել Հակոբկոխյան (տեսանյութ) Կամ ներողություն խնդրեք արհամարհելու համար, կամ հրաժարական տվեք. Մարուքյանը՝ ԱԺ նախագահին (տեսանյութ)
Հարցում

Ինչո՞ւ նոյեմբերի 9-ից հետո Հայաստանում զինվորականները չհեռացրին Փաշինյանին իշխանությունից. ի՞նչ է հուշում աշխարհի փորձը

Այսօր այս հարցը շատերն են բարձրացնում՝ նշելով, որ պարտված ղեկավարին իշխանության թողնելը ոչ պակաս խայտառակություն էր, որքան պատերազմում այս տեսակ պարտվելը:

Փորձենք վերլուծել այս հարցը՝ հաշվի առնելով նաև համաշխարհային փորձը:

Ինչո՞ւ և ինչպես են իրականացվում ռազմական հեղաշրջումները այլ երկրներում

Ռազմական հեղաշրջումները բնորոշ են զարգացման անցումային փուլում գտնվող շատ երկրներին:

Երկարատեև տնտեսական, քաղաքական ճգնաժամը, այն հաղթահարելու քաղաքացիական կառավարության անկարողությունը, երկրի մասնատման վտանգը և խրոնիկական քաղաքական անկայունությունը բանակի միջամտության հիմնական աղբյուրներն են: Այս ճանապարհով են անցել Ասիայի, Աֆրիկայի, Լատինական Ամերիկայի և նույնիսկ որոշ եվրոպական երկրներ:

Թայվանը և Հարավային Կորեան, Սինգապուրը և Ֆիլիպինները, Թայլանդը և Կամբոջան, Ինդոնեզիան և Պակիստանը, Բիրման ու Բանգլադեշը, Իրաքը և Սիրիան, Ալժիրը, Եգիպտոսը և Լիբիան, Նիգերիան, Սոմալին, Եթովպիան, Գանան, Զաիրը, Սենեգալը, Չադը, Տանզանիան, Չիլին, Արգենտինան, Բոլիվիան, Պերուն, Ուրուգվայը, Պարագվայը, Հայիթին, Դոմինիկյան Հանրապետությունը, Նիկարագուան, Հոնդուրասը, Գվատեմալան, Կուբան և այլն:

Այս ճանապարհը չի շրջանցել նույնիսկ Եվրոպան: Հունաստանը, Թուրքիան, Իսպանիան, Պորտուգալիան, Լեհաստանը և նույնիսկ Ֆրանսիան 20-րդ դարի հիսունականների վերջին:

Միայն երկրորդ աշխարհամարտից հետո տեղի է ունեցել ավելի քան 500 խռովություն և հեղաշրջում:

Ռազմական հեղաշրջումները խոր հետք են թողել այդ երկրների ու ժողովուրդների կյանքում՝ թե՛ դրական, և թե՛ բացասական իմաստով:

Ե՞րբ են կատարվում ռազմական հեղաշրջումները

Բանակը շատ հաճախ կատարում է պետական հեղաշրջում այն պահին, երբ պետության ղեկավարը բացակայում է երկրից:

Հեղաշրջումները լինում են երկու ձև: Առաջինը՝ այսպես կոչված «միասնական հրամանով», երբ քաղաքացիական իշխանության դեմ դուրս է գալիս ողջ բանակը՝ իր հրամանատարության գլխավորությամբ:

Երկրորդ ձևն այն է, երբ հեղաշրջման է մասնակցում բանակի մի մասը կամ բանակի սպաները, սակայն ոչ հրամկազմը:

Առաջին ձևը կյանքի է կոչվել ավելի զարգացած երկրներում՝ Պորտուգալիայում, Իսպանիայում, Հունաստանում, Թուրքիայում, Չիլիում և այլն:

Երկրորդը կիրառվել է ավելի հետամնաց երկրներում՝ Իրաքում, Ալժիրում, Աֆրիկյան երկրների մեծ մասում և այլն:

Դրակա՞ն, թե՞ բացասական դեր են կատարում այդ հեղաշրջումները

Համաշխարհային պրակտիկան ցույց է տվել, որ եղել են և՛ դրական, և՛ բացասական ազդեցություններ:

Օրինակ, Ուրուգվայի, Արգենտինայի զինվորականները հետ գցեցին իրենց երկրների զարգացումը, իսկ ահա Չիլին կարողացավ դուրս գալ ճգնաժամից հենց գեներալ Պինոչետի հեղաշրջման արդյունքում:

Նույնը Եվրոպայում էր․ գեներալ Սալազարը դրական անցումային դեր կատարեց Պորտուգալիայի համար, իսկ ահա Հունաստանի «սև գնդապետները» միշտ վատ են հիշվելու, քանզի նրանց ժամանակ Կիպրոսն օկուպացվեց Թուրքիայի կողմից:

Նույն Թուրքիայում չորս անգամ բանակը վերցրել է իր ձեռքը իշխանությունը և դրական լիցք է տվել երկրի զարգացման համար:

Լեհաստանում, գեներալ Յարուզելսկին վերցնելով իշխանությունը, փաստացի փրկեց երկիրը խորհրդային ռազմական ներխուժումից:

Խիստ աղետալի էին ռազմական հեղաշրջման հետևանքները Զաիրում, Բիրմայում, Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետությունում: Իսկ երբեմնի ծաղկող Ուրուգվայը ռազմական հեղաշրջումից հետո հայտնվեց խոր ճգնաժամի մեջ:

Որո՞նք են ռազմական հեղաշրջումների լեգիտիմ հիմնավորումները

Ռազմական հեղաշրջումները կատարվում են երեք գործոնների արդյունքում.

Առաջին

Երբ իշխանությունը կորցնում է իր հանրային լեգիտիմությունը՝ անարդար ընտրության արդյունքում:

Երկրորդ

Երբ իշխանության են գալիս ուժեր, ովքեր սկսում են խախտել երկրի սահմանադրական և գաղափարական կարգերը: Օրինակ, Թուրքիայում և Եգիպտոսում, երբ օրինական կարգով իշխանության եկան իսլամիստները, որոնք, սակայն, փորձում էին փոփոխել երկրի աշխարհիկ կարգը:

Երրորդ

Երբ իշխանությունը անկարող է դառնում պահպանել երկրի տարածքային ամբողջականությունը: Օրինակ, ԽՍՀՄ-ի վերջին տարվա ընթացքում, երբ ԳԿՉՊ-ն փորձեց իշխանությունից հեռացնել Գորբաչովին:

Հեղաշրջումները կատարում են սովորաբար քաղաքականացված բանակները, որոնք ի վիճակի են ոչ միայն կիրառել բռնի գործողություններ, այլև լուծել ոչ ռազմական, քաղաքական բնույթի խնդիրներ:

Ռազմական հեղաշրջումներ կատարվեցին նաև մեր տարածաշրջանի երկրներում:

Օրինակ, Վրաստանում Գամսախուրդիան իշխանությունից հեռացվեց Թենգիզ Կիտովանիի և Ջաբա Իոսելիանիի զինված խմբավորումների ճնշման արդյունքում, երբ պարզ դարձավ, որ Գամսախուրդիան, փաստացի կորցնելով Հարավայի Օսիան, չկարողացավ պահպանել Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը:

Նույնը կատարվեց Ադրբեջանում Էլչիբեյի հետ: Պատերազմում պարտություն կրելուց հետո ադրբեջանի զինվորականները՝ Սուրեթ Հուսեյնովի գլխավորությամբ, սկսեցին Էլչիբեյի իշխանության հեռացման գործնթացը: Պատճառը նույնն էր: Էլչիբեյը պարտվել էր պատերազմում և ուրեմն նա պետք է հեռանար իշխանությունից:

Ի՞նչ հեղաշրջման փորձեր են կատարվել Հայաստանում և ինչո՞ւ

Թեև դասական իմաստով ռազմական հեղաշրջում Հայաստանում չի կատարվել, այնուամենայնիվ, դրա «թավշյա» տարբերակները մեր երկրի քաղաքական կյանքում արձանագրվել են:

1996-ին երկրապահը թույլ չտվեց, որ ընտրություններում փաստացի պարտված Տեր-Պետրոսյանը հեռացվի իշխանությունից:

1998-ին, երբ Տեր-Պետրոսյանը ներկայացրեց Ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման իր տարբերակը, երկրում առաջացավ նոր իրավիճակ, որտեղ երկրի ուժային կառույցները փաստացի մերժեցին Տեր-Պետրոսյանի այդ տարբերակը: Արդյունքում առաջացավ քաղաքական ճգնաժամ, որից հետո նույն երկրապահի ճնշմամբ Տեր-Պետրոսյանը ստիպված եղավ հեռանալ իշխանությունից: Կարելի է ասել, որ այդ ժամանակ երկրում իրականացավ «թավշյա» բնույթի հեղաշրջում, որն աջակցություն ստացավ հանրության ճնշող մեծամասնության կողմից:

Հայաստանում քաղաքականացված բանակի դերը կատարում էր երկրապահը:

Նույն երկրապահն էր սպառնում արդեն հեղաշրջում կատարել 1999-ին՝ հոկտեմբերի 27-ից հետո:

Վերջապես, 2008-ին նույն երկրապահը կրկին սպառնում էր պետական հեղաշրջում կատարել այն ժամանակվա իշխանության դեմ:

Հետաքրքիր է, որ 2018-ից հետո Փաշինյանի իշխանությունը դատավարական գործողություններ սկսեց թե՛ Մանվել Գրիգորյանի դեմ, ով սպառնում էր 2008-ին զինված հեղաշրջում իրականացնել, թե՛ այն գործիչների դեմ, ովքեր կանխեցին 2008-ի զինված հեղաշրջման փորձը:

Պարզ էր, որ փաշինյանական ֆեմիդան փորձում էր պատժել միաժամանակ և՛ այն մարդկանց, ովքեր կանխեցին զինված հեղաշրջումը, և՛ այն Մանվել Գրիգորյանին, ով ինչ-ինչ պատճառներով չկարողացավ կամ չցանկացավ իրականացնել այդ հեղաշրջումը 2008-ին: Իհարկե, Գրիգորյանին մեղադրում էին այլ հոդվածներով, սակայն բոլորի համար էլ պարզ էր, որ նրան պատժում էին հենց 2008-ի համար:

Հետաքրքիր է, որ 2018-ից հետո Փաշինյանն ամեն ինչ արեց, որ Երկրապահի գործոնը վերջնականապես չեզոքացվի: Քանզի հիշում էր նրա դերը թե՛ 1996-ին, թե՛ 1998-ին, և թե՛ 2008-ին:

Հավանաբար, կանխազգալով ղարաբաղյան խնդրի հանգուցալուծման այս տարբերակը, նա էն գլխից որոշեց փաստացի վերացնել երկրապահին՝ որպես ինստիտուտ: Եվ արդյունքում ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի խայտառակ պարտությունից հետո Հայաստանում չգտնվեց քաղաքականացված որևէ ուժային կառույց, ով հաշիվ կպահանջեր Փաշինյանից:

Իսկ հետագա գործընթացները ցույց տվեցին, որ Հայաստանում ուսադիր կրող դաս, ովքեր երդում էին տվել Հայաստանի Հանրապետությանը, փաստացի այլևս գոյություն չունի: Հայաստանն այլևս դադարել է կատարել Արցախի անվտանգության երաշխավորի առաքելությունը, կասկածի տակ է դրվել երկրի տարածքային ամբողջականությունը, և այս ամենը զուգորդվում է ուժային կառույցների քար լռությամբ:

Լռություն, որն էլ ավելի շատ բանի մասին է հուշում և որի արդյունքում երկրից կանխատեսվելու է մարդկանց մեծ չափերի արտահոսք: Քանզի մարդիկ հասկացել են, որ այլևս չունեն անվտանգության երաշխիքներ՝ ի դեմս ուժային կառույցների, իսկ դա նշանակում է, որ կասկածի տակ է դրվել Հայաստանի պետականությունը:

Եվ այս ամենի հետևանքները դեռ երկար իրենց զգացնել կտան, նույնիսկ անխուսափելի իշխանափոխությունից հետո:

Երվանդ Բոզոյան

Քաղաքական մեկնաբան

Աղբյուրը՝ politeconomy.org

Հետևեք մեզ Telegram-ում
website by Sargssyan