Իմ Հերոս նախագիծ
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ
Եվրատեսիլ 2027-ի տոմսերի վաճառքը կսկսվի հունվարին. BTA Կանանց տնտեսական հզորացում Հարավային Կովկասում Սուրեն Պապիկյանի գլխավորած պատվիրակությունը աշխատանքային այցով ժամանել է Բրյուսել Մեր նպատակն է ոչ թե դառնալ ԱՄՆ-ի կամ Չինաստանի վասալը, այլ ամրապնդել ռազմավարական ինքնավարությունը Որևէ կասկած չկա, որ կամուրջը կվերականգնվի և նախկինից էլ ավելի լավը կլինի 1890 թվականին նկարված կտավը գնահատվում է 180 միլիոն դոլար Նախարար Դավիթ Թադևոսյանի գլխավորած պատվիրակությունն այցելել է Սթենֆորդի համալսարան Թրամփը Ֆիլիպիններում մասնակցելու է ASEAN գագաթնաժողովին Ամբոխից Հռոմի պապի ուղղությամբ թևնոց են նետել Երաժշտական գործիք նվագելն ուղղակիորեն չի բարձրացնում է երեխայի ինտելեկտը Առաջիկա օրերին առանձին շրջաններում սպասվում են տեղումներ Մայրը մայր է՝ այստեղ ոչինչ անել չես կարող, ես հասկանում եմ նրա մեկնաբանությունները

Եվրատեսիլ 2027-ի տոմսերի վաճառքը կսկսվի հունվարին. BTAԿանանց տնտեսական հզորացում Հարավային ԿովկասումՍուրեն Պապիկյանի գլխավորած պատվիրակությունը աշխատանքային այցով ժամանել է ԲրյուսելՄեր նպատակն է ոչ թե դառնալ ԱՄՆ-ի կամ Չինաստանի վասալը, այլ ամրապնդել ռազմավարական ինքնավարությունըՈրևէ կասկած չկա, որ կամուրջը կվերականգնվի և նախկինից էլ ավելի լավը կլինի1890 թվականին նկարված կտավը գնահատվում է 180 միլիոն դոլար Նախարար Դավիթ Թադևոսյանի գլխավորած պատվիրակությունն այցելել է Սթենֆորդի համալսարան Թրամփը Ֆիլիպիններում մասնակցելու է ASEAN գագաթնաժողովինԱմբոխից Հռոմի պապի ուղղությամբ թևնոց են նետել Երաժշտական գործիք նվագելն ուղղակիորեն չի բարձրացնում է երեխայի ինտելեկտըԱռաջիկա օրերին առանձին շրջաններում սպասվում են տեղումներՄայրը մայր է՝ այստեղ ոչինչ անել չես կարող, ես հասկանում եմ նրա մեկնաբանություններըԱԺ նախագահը ընդդիմությանն առաջարկել է չխոչընդոտել նոր Սահմանադրության նախագծի հանրային քննարկմանըՀայաստանը՝ աշխարհի նոր AI հանգույցԽոստացիր ինձ, ԱմերիկաԷլեկտրոնային հսկողություն՝ ընտանեկան և կենցաղային բռնության կանխարգելման նպատակով (տեսանյութ)Մահացել է պատմության ամենաազդեցիկ թմրաբարոններից մեկըՀայտնաբերվել է 402 ոչ սթափ վարորդ․ պարեկների անցած շաբաթվա ծառայության արդյունքները (տեսանյութ)Հայաստանում կիրականացվի Ֆիզիկական արհեստական բանականության 7-ամյա ծրագիրԳերմանիայի ազգային հավաքականը Նիդերլանդների ընտրանուն հաղթեց 5-0 հաշվովՈւկրաինական անօդաչու թռչող սարքերը զանգվածային հարձակում են իրականացրել Ռուսաստանի Ուֆա և Սալավաթ քաղաքների ուղղությամբԻՀՊԿ հարված է հասցրել Բահրեյնի ռազմաբազայում տեղակայված ամերիկյան կայաններինԵթե քաղաքում օրեր շարունակ ունենում ենք 10-բալանոց խցանում, դա նյարդայնացնող էՍևանա լճում խստիվ արգելվում է սիգի արդյունագործական որսը (տեսանյութ)Ջերմուկ քաղաքում քաղաքացիները տեսանկարահանում մայր արջին՝ իր ձագերի հետ (տեսանյութ)Լեհաստանի ՍԴ պաշտոնանկ արված նախագահը կարող է կալանավորվելՄինչև 200 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող քաղաքացիներին առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգում ներառելու նախագիծըԵրևանի հանրային տրանսպորտում ստվեր չունենքՌոբերտ Արզումանյանը միացել է Գևորգ Ղազարյանի նախաձեռնությանըԻրանը մեղադրել է ԱՄՆ-ին հարվածների հաջորդ փուլին նախապատրաստվելու մեջԳերմանիայի արտաքին գործերի նախարարը կժամանի ՀայաստանԱԺ նախագահը չի կիսում Արմեն Գրիգորյանի եզրահանգումներըԽնդրի լուծման ճանապարհները պետք է քաղաքապետարանի մեր գործընկերները գտնեն․ Ռուբինյանը՝ Երևանի խցանումների մասինՆուբարաշեն ՔԿՀ-ում հայտնաբերվել են հոգեմետ դեղահաբերՆորայր Մեհրաբյանի հոգեհանգստի արարողությունը տեղի կունենա նոյեմբերի 18-ինԱՄՆ-ն թույլ չի տա, որ Իրանի դեմ պատերազմը ձգձգվի տարիներ. ՎենսՈղբերգական դեպք ԱրգենտինայումՏրևի շատրվանի մեջ նետած մետաղադրամների քանակը նվազել էԺոզե Մոուրինյուն հույսեր չի կապում երկու պաշտպանների հետՄոսկվան չպետք է խոչընդոտի Եվրոպայի հետ Հարավային Կովկասի երկրների մերձեցմանըԲրազիլիայում ընտանիքը ինքնաթիռում մոռացել է իր 7-ամյա որդունՍերխիո Ռամոսը կարող է վերադառնալ հայրենիք և համալրել Մալագայի շարքերըՀայաստան անձնական օգտագործման ապրանքների՝ առանց մաքսատուրքի ներմուծման չափաքանակներըՀրդեհ Արմավիր քաղաքում․կանխվել է հրդեհի տարածումը դեպի շինության մյուս հատվածներՔրեական ոստիկանները ապօրինի արդյունահանման երկու դեպք են բացահայտել Լոռու մարզի Քարինջ գյուղում (տեսանյութ)Գենդերային հավասարության և կանանց ու աղջիկների իրավունքների հարցերով Կոպենհագենի գագաթնաժողովՊետական եկամուտների կոմիտեն տեղեկացնում էՈւԵՖԱ-ն ՖԻՖԱ-ի նախագահի պաշտոնում առաջադրել է Ֆիլիպ Դիալոյի թեկնածությունըԳորիսի տարածաշրջանի ավտոճանապարհներին տեղ-տեղ մերկասառույց էՆԳՆ նախկին պաշտոնյա, «Ոսկե գնդապետ» Զախարչենկոն, ով կրում է 16 տարվա ազատազրկման պատիժ, ամուսնացել է իր փաստաբանի հետ

Ազատվել «Մարտի 1»-երի գերությունից

2008 թվականի մարտի 1-ին տեղի ունեցածի հետ կապված կան բազմաթիվ հարցեր, բայց, մյուս կողմից էլ, գրեթե ամեն ինչ պարզ է:

Հարցերը կապված են իրավական գործընթացի հետ՝ ի՞նչ հանգամանքներում տեղի ունեցան սպանությունները, ովքե՞ր էին կրակողները, ինչո՞ւ մինչև հիմա որևէ քայլ չի արվել սպանության գործերը բացահայտելու ուղղությամբ:

Քաղաքական առումով ճիշտ հակառակ պատկերն է: Ամեն ինչ գրեթե պարզ է: Կար ընտրական գործընթաց, կար հանրության մի հատված, որը դժգոհ էր ընտրությունների արդյունքներից, կար ընդդիմություն, որը ցնցումների էր տանում հետընտրական զարգացումները, կար իշխանական բուրգ, որը, հակառակ ընդդիմության ջանքերին, չէր փլուզվում …

Ո՞վ էր մեղավոր, և ո՞ւմ էր դա ձեռնտու

«Մարտի 1»-ի հետ կապված դասական դարձած «ո՞վ էր մեղավոր, և ո՞ւմ էր դա ձեռնտու» հարցադրումը բազմաթիվ պատասխաններ ունի: Մեզ, սակայն, պետք է բուն պատճառները հետաքրքրեն:

Պատճառներն այդ խորքային են ու կապված լեգիտիմության ճգնաժամի հետ: Խոսքս սեփականության (լայն իմաստով) լեգիտիմության ճգնաժամի մասին է:

Սեփականության լեգիտիմության ճգնաժամն է քաղաքական լեգիտիմության ճգնաժամը ծնող գլխավոր պատճառը: Սեփականության լեգիտիմության դեֆիցիտը բերեց ընտրական համակարգի այլասերման: Այլասերված ընտրական համակարգն էլ պարտության տարավ ՀՀ քաղաքացուն:

Ամեն ինչ սկսվեց 1995-ից ու շարունակվում է մինչև օրս: 2008-ի մարտի 1-ը, հետևաբար, չի կարելի առանձնացնել հետանկախական շրջանի նախագահական ու ԱԺ ընտրությունների շղթայից, չի կարելի նշանակել մեղավորներ և համարել, որ հարցը լուծված է:

Չլիներ 1995-ը և հատկապես 1996-ը, չէին լինի 1998-ի իշխանափոխությունը, 1999-ի հոկտեմբերի 27-ը, 2003-ի համապետական ընտրությունների արդյունքները, 2007-ի խորհրդարանական մենաշնորհը, 2008-ի մարտի 1-ը, 2012-ի ԱԺ պատկերը, 2013-ի նախագահական «աղոթքը», 2017-ի դրժումը և 2018-ի մերժումը:

Հանցավորության կանխավարկածը և նշանակովի մեղավորները

Հայաստանի նորագույն պատմությունը դարձել է «Մարտի 1»-երի շղթա, որի արանքում է հայտնվել Հայաստանը: Այդ շղթայի տարբեր հատվածներում հերոսներն ու հակահերոսները պարբերաբար փոխվում են տեղերով: Գործում է «Ես իշխանություն եմ, ուրեմն հակառակ կողմն է մեղավոր» բանաձևը:

1996-ի նախագահական ընտրությունների ժամանակ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը չարիք էր հռչակված ընդդիմության ու հանրության մի մեծ մասի կողմից, և 1998-ին նա հեռացվեց: Վազգեն Սարգսյանն ընդամենը հանրային պահանջն էր բավարարում իրեն հասանելի մեթոդներով:

2008-ին Տեր-Պետրոսյանը տականք էր համարում նրանց, ովքեր չեն միանում հրապարակին:

Մարտի 1-ի ողբերգական դեպքերից հետո սկսվեց մեղավորների նշանակման գործընթացը: Սկզբում քավության նոխազ նշանակվեց Նիկոլ Փաշինյանը, իսկ մեղավոր՝ Սերժ Սարգսյանը: Հետո քարոզչագործիքներով մեղավոր նշանակվեց Ռոբերտ Քոչարյանը:

Հիմա ՀՀ 2–րդ նախագահին արդեն ոչ թե վիրտուալ, այլ իրական մեղավոր են նշանակել՝ զանգովի արդարադատության օգնությամբ:

Կարելի է չկասկածել, որ վաղը կարող է ամեն ինչ շրջվել 180 աստիճանով, ու Նիկոլ Փաշինյանը կարող է հայտնվել ազատության հակառակ կողմում:

Այս արատավոր շրջանն, այդպիսով, չի ավարտվի, իսկ Հայաստանը կշարունակի մնալ «Մարտի 1»-երի գերության մեջ:

Ինչո՞ւ «Մարտի 1»-եր և ոչ «Մարտի 1»

Հանրության մեջ կա տեսակետ, որ 2008-ի մարտի 1-ը պետք է տարանջատել ընտրական մյուս լարված շրջաններից, քանզի եղել է 10 զոհ:

Զոհերի հարցը, ի դեպ, դարձել է շահարկման առարկա, բայց ուզում եմ բոլորին զգուշացնել, որ դա կարող է բումերանգի էֆեկտով հարվածել շահարկողներին, քանզի շահարկումների ֆոնին կյանքի իրավունք է ստանում նաև «Եթե ընտրությունները կեղծվել են 1995-ից սկսած, ապա ինչո՞ւ միայն 2008-ին զոհեր եղան» հարցադրումը: Դրանից հետո կառաջանա մյուս հարցադրումը, ըստ որի՝ միգուցե պատճառն այն էր, որ 2008-ին փողոցը ցնցումների տանողը միտումնավո՞ր էր անցնում սահմանագիծը, քանզի լինելով նախկին իշխանություն՝ շատ լավ հասկանում էր, որ առանց ֆորսմաժորային զարգացումների՝ հնարավոր չէ արդյունքի հասնել:

Եթե զոհեր չեն եղել մյուս ընտրությունների ժամանակ, ապա դա չի նշանակում, որ դրանք չէին կարող լինել: Դա, ի վերջո, կախված էր ոչ միայն օրվա իշխանության, այլ նաև օրվա ընդդիմության վարքագծից:

Օրվա իշխանություններին երբևէ ձեռնտու չեն զոհերը: Նրանք ուզում են պահել իշխանությունը, բայց ոչ զոհերի գնով: Նախագահական ընտրություններից հետո հանրային ընդվզումներ եղել են 4 անգամ՝ 1996-ին, 2003-ին, 2008-ին և 2013-ին: Հանրային ընդվզում եղավ նաև 2018–ին՝ Սերժ Սարգսյանի վարչապետության հետ կապված։ Իշխանություններին, բոլոր դեպքերում էլ, զոհեր պետք չէին, բայց միայն 2008-ին զոհեր եղան:

Վազգեն Մանուկյանը, Ստեփան Դեմիրճյանը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, Նիկոլ Փաշինյանը (2018–ին) իշխանության հարցն արյան գնով չէին ուզում լուծել։ Իսկ 2008–ի նախագահական ընտրությունների ժամանակ մթնոլորտն այնպես էր միտումնավոր շիկացվել ու այնպիսի բաժանարար գծեր էին անցկացվել հանրության տարբեր հատվածների միջև, որ բախումն ու արյունն անխուսափելի էր դարձել։ Մտածելու բան է:

Այնպես որ, խնդրին պետք է տարբեր պրիզմաներով նայել, բայց նայել ոչ թե վենդետտաներ իրականացնելու, այլ քաղաքական ճիշտ գնահատական տալու համար:

Ի՞նչ անել

Ինչպե՞ս դուրս գալ «Մարտի 1»-երի անեծքից ու գերությունից: Սա այն կարևոր հարցն է, որի պատասխանը մեր պետությունը և ՀՀ քաղաքացիները պետք է գտնեն, ու տան շատ ցավոտ, բայց կարևորագույն պատասխաններ:

Մենք պետք է կարողանանք գիծ քաշել: Պատմական գիծ:

Պետք է հրաժարվենք ընտրովիությունից, քաղաքական վենդետտաներից, կոնյունկտուրայից, պատմության հատվածական մեկնաբանությունից ու ժամանակակից պետություն կառուցենք:

Հետանկախական թերմիդորը պետք է վերջապես գա Հայաստան ու փակի հնի հետ հաշիվները՝ առաջ նայելով, այլ ոչ թե անցյալի գերին դառնալով:

«Մարտի 1»-երը ծանր բեռ են մեզ վրա, և այդ բեռը թոթափելու համար պետք են խելք, կամք, վճռականություն, ապագայի տեսլական և խորաթափանցություն:

Մեր երկիրը չի կարելի տեղավորել «Մարտի 1»-երի արանքում և խրախճանք կազմակերպել զոհերի նկարների ու պատմական պարտված էջերի շուրջ:

Հայաստանը դատապարտված է հաղթանակի, ու այդ հաղթանակը չի կարող կառուցվել պարտությունների ալգորիթմի վրա: Մեզ իրապես Նոր Հայաստան է պետք։

Անդրանիկ Թևանյան

«Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն

Աղբյուրը՝ politeconomy.org