Ահա թե ինչու ենք վատ ապրում կամ ովքեր են մեղավորները

Կարելի է քաղաքագիտական շատ խորը կամ ոչ այնքան խորը վերլուծություններ անել ցույց տալու համար, թե ինչու մեր երկիրը երկիր չի դառնում կամ ինչու է ձգվում անցումային փուլը, բայց ամեն ինչ շատ ավելի պարզ է, քան կարող է թվալ շատերին: 

Իհարկե, բազմաթիվ եզրույթներով կարելի է բացատրել, թե ինչու բիզնեսը սերտաճեց պետության հետ կամ ինչու այդպես էլ չկարողացանք ժողովրդավարական ընտրություններ իրականացնել: Կարելի է մեղադրել բոլոր երեք նախագահներին, բոլոր վարչապետերին, անգամ ընդդիամադիրներին: Կարելի է քննադատել եւ անգամ պետք է, բայց մենք վերջապես պետք է խոստովանենք, թե որն է կամ ինչն է մեր թշվառության պատճառը:

Ոմանք զարգացման բացակայության, առաջընթացի համար մեղադրում են խորհրդային եւ սոցիալիստական անցյալին: Անկասկած, խորհրդային ժառանգությունն իր դերը խաղում է, բայց եթե լայն բացենք մեր աչքերը, ապա կտեսնենք զարգացող Լիտվան, Էստոնիան, Սլովակիան եւ անգամ Ռումինիան:

Անկեղծ լինենք: Մեր զարգացման խոչընդոտը հենց մենք ենք: Սլովակները, լիտվացիները, չեխերը ձգտում չունեն ճոխության: Նրանք ձգտում ունեն լավ եւ արժանապատիվ ապրելու: Իսկ մենք ձգտում ենք ճոխության:

Քանի դեռ մենք ձգտում ենք ճոխության, ձգտում ենք զուգարանակոնքերը ոսկեզօծել, դռան բռնակները ոսկուց պատվիրել, թանկարժեք ավտոմեքենա ձեռք բերել հարազատներին եւ ընկերներին ճաքացնելու համար, բայց գոնե մի օր երեխաներին զբոսայգի չենք տանում, մենք դատապարտված ենք ապրել թույլ զարգացած եւ կոռուպցիայի մեջ թաթախված երկրում, որտեղ մարդիկ իրար կծեծեն վայրկյան առաջ ընտրակաշառքը վերցնելու համար:

Միանգամից ասենք՝ ընտրակաշառքի մեղավորը իշխանություններն են, բայց մի հարց՝ ո՞ւմ պետք է բաժանեն ընտրակաշառքը, եթե այն վերցնող չլինի: Եթե մարդը ունենա արժանապատվության զգացում, լավ ապրելու ձգտում, ապա հաստատ ոչ ընտրակաշառք կբաժանի, ոչ էլ այն կվերցնի: Որեւէ մեկը որեւէ մեկին, առավել եւս հարյուր հազարներին չի կարող ստիպել, պարտադրել ընտրակաշառք վերցնել, եւ նույնիսկ բաժանել, եթե չլինի ճոխության ձգտումը:

Ճոխության ձգտումը միջնադարյան, արեւելյան հիվանդություն է: Մինչեւ սա չհասկանանք եւ չգիտակցենք, զարգացման եւ կոռուպցիայի վերացման, արդար ընտրությունների անցկացման, արդար դատական համակարգի մասին կարող ենք մոռանալ:

Բնականաբար, կարող է հարց առաջանալ, թե ինչպե՞ս պետք է հասարակությունը առողջանա: Իհարկե, եթե սպասենք, որ հասարակությունը ներքեւից կրթվելով կհասնի որոշակի մակարդակի, ապա կարող ենք սպասել հարյուրավոր տարիներ: Մեզ պետք է ընդամենն իշխանություն, որն իր առաջ խնդիր դնի վերացնել այս արատավոր երեւույթը: Դատապարտի ճոխության ձգտումը, օրենքներով, կարգադրություններով կանխի դա, սեփական օրինակով նպաստի առողջ միջավայրի հաստատմանը:

Հենց սլովակների կամ ավստրիացիների, լիտվացիների կամ չեխերի նման հասկանանք, որ մեր ընտանիքների բարեկեցության բարձրացումն ազգի մյուս հատվածի հաշվին իրականացնելը պարզապես հակապետական, հակաազգային քայլ է, հենց այդ ժամանակ էլ մենք կբռնենք զարգացման ճանապարհը:

Հատուկ ընդգծենք, որ այսօր իրենց ընտանիքները հարստացնել այլոց հաշվին ձգտում են ոչ միայն մեծ ու փոքր պաշտոնյաները, այլ հասարակության անդամների ճնշող մեծամասնությունը: «Եղունգ ունես գլուխդ քորի»,- ամոթալի ասացվածքը քանի դեռ աշխատում է, ապա զարգացման եւ բարգավաճման մասին կարող եք մոռանալ: Երբ բոլորը բարձրաձայն բողոքում են գնաճից, բայց ներքուստ ուրախանում են, մտածելով, որ ինչ-ինչ նեղ անձնական օգուտներ կքաղեն, մեծ արժեքների եւ գաղափարների մասին խոսելն ավելորդ է:

Մենք այսօր էլ հրաշալի հնարավորություն ունենք բռնել զարգացման, առաջընթացի, ժողովրդավարության ճանապարհը, բայց դրա համար ընդամենը պետք է ձգտել դրան, այլ ոչ թե երազել մի «բարի» կառավարչի մասին, որը պետք է գա եւ «լավ նայի» ժողովրդին: Իսկ կառավարիչն էլ պետք է կամք եւ ուժ ունենա իրեն արեւելյան տիպի «բարի» կամ «չար» կառավարիչ համարելուց:

Գերմանացին, չեխը, ֆինը, էստոնացին հրաշալի հասկանում են, որ բյուջետային միջոցների հափշտակումը եւ անորակ ճանապրհների, կամուրջների, դպրոցների, մանկապարտեզների կառուցումը ոչ միայն հակաօրինական, այլ ազգի եւ սեփական ընտանիքների դեմ ուղղված արարք է: Մենք դա դեռ չենք հասկացել: Մենք շատ նորմալ ենք համարում բյուջեից, հիմնարկից գողանալը եւ տուն տանելը: 

Քանի դեռ չենք հասկացել, որ գողանալով բյուջեից ոչ մեզ ենք օգուտ տալիս, ոչ մեր ընտանիքի անդամներին, առաջընթացի մասին կարող ենք մոռանալ: Ամեն ինչ շատ պարզ է եւ հասկանալի: Մենք մեր մտածողությունը պետք է փոխենք:

Մեր երկրում անգամ հարգում են բյուջեն գողացողներին, հիանում հարկային կամ այլ մարմիններում աշխատող հարստահարիչներին եւ երազում, որ իրենց երեխաները մի օր կհայտնվեն դատախազությունում, հարկայինում, մաքսայինում կամ մեկ այլ ոլորտում՝ բյուջեն գողանալու կամ այլոց հարստահարելու կամ կաշառք վերցնելու համար: Քանի դեռ գողը, ավազակը մեզ մոտ հարգված մարդիկ են, մնացած բոլոր խոսակցությունները զարգացման մասին ավելորդություն են:

Եւ երբ մենք կատենք եւ չենք ընդունի ճոխությունը եւ դրան ձգտումը, երբ կհասկանանք, որ գողանալը բյուջեից հակապետական եւ ազգի դեմ ուղղված ծանր հանցագործություն է, երբ կհասկանանք, որ չի կարելի երեխաներին տեղավորել աշխատանքի մի տեղ, որտեղ իրենք անելիք չունեն, երբ կհասկանանք, որ չի կարելի երազել, որ երեխաները գող ու ավազակ դառնան, մենք կունենանք նորմալ եւ զարգացած պետություն, առողջ հասարակարգով, որտեղ բարձրագույն արժեքը մարդն է եւ նրա ազատությունը:

Վստահ եղեք, երբ մարդը արժանապատվության բարձր զգացում ունենա, որեւէ մեկը նրան ընտրության ժամանակ չի կարող փող առաջարկել կամ պարտադրել «ձայն բերել»:

Եւ հիմա եթե բարձրագույն իշխանությունն իրոք հասկացել է, որ մեր երկրին անհրաժեշտ է դուրս գալ ճահճից, ապա պետք է արմատական քայլերով նախ միջավայրը փոխի, արժեքային համակարգը, ապա նոր մտածի ներդրումների, զարգացման, ժողովրդավարական բարեփոխումների մասին:

Գեղամ Նազարյան

Top-News.am