1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Այսօր՝ 19 օգոստոսի 2019թ., 00:00
Հերոսական Արցախի լեգենդների հետ. Աշոտյանը նոր լուսանկար է հրապարակել Պատգամավորների և ՊԵԿ-ի Շուշանի լուսանկարը՝ Շորժայի փարթիից Երևանը համալրվում է ևս 3 աղբատար մեքենայով. Հովսեփ Կուբատյան Նման իրավիճակում Ռոբերտ Քոչարյանը պետք է ազատ արձակվի․փաստաբան․ Սպուտնիկ Արմենիա Իսլանդիայում գիտնականները «հուղարկավորել են» կլիմայական փոփոխություններին զոհ գնացած սառցադաշտը Մերձավոր Արևելքում չհարձակման մասին դաշնագիրը կնվազեցնի արտաքին խաղացողների ազդեցությունը. Իրանի ԱԳ նախարար Հրշեջ մեքենան՝ «հարսի ավտո»․ նախարար Ցոլակյանի նվերը՝ ԱԻՆ ակադեմիան ավարտած նորապսակներին Հարկ վճարողների մոտ հաշվետվությունների ներկայացման խնդիրներ են առաջացել․ ՊԵԿ-ի պարզաբանումը Գերմանիան մտադիր է արտաքսել հայրենիքում հանգստի մեկնող փախստականներին «Խաղողօրհնեքի» հանդիսավոր կարգ՝ Կաթողիկոսի հանդիսապետությամբ Սա ՀՀ եւ ՌԴ միջեւ շատ լուրջ քաղաքական ճգնաժամի հետեւանք է. քաղաքագետը` Միհրան Պողոսյանին չարտահանձնելու մասին «Տարիքիցդ ամաչի»․ 65-ամյա Լյուբով Ուսպենսկայայի լողազգեստով հրապարակումը սարսափեցրել է օգտատերերին (տեսանյութ) Ամփոփվել են sms քվեարկության առաջին արդյունքները. հայտնի են առաջատարները «Տրամադրությունն այսօր և մի՛շտ». Լեւոն Քոչարյանը տեսանյութ է հրապարակել Մոլդովայի ամենահարուստ մարդու դաշնակիցը ինքնասպանություն է գործել Օգանովսկու դեմ ցուցմունք է տվել հետախուզման մեջ գտնվող «աֆերիստ» Կամոն Վրաստանի 7 քաղաքացիներ գտնվում են Ցխինվալիի մեկուսարանում ՌԴ պաշտպանության նախարարը ԱՄՆ-ի հետ բանակցությունների դուռը «բաց է» համարում Պարոն պարտադրված քաղաքապետ, դուք անզոր եք եւ անմեղսունակ. Սոնա Աղեկյանը՝ կրկին աղբի խնդրի մասին Մոտոերթն ընդդեմ Ստամբուլյան կոնվենցիայի վավերացման հասել է Գյումրի Ռուսաստանում դեռահասը կացնահարել է ընտանիքի անդամներին Դավիթ Տոնոյանը և Սերգեյ Շոյգուն կարեւոր պայմանավորվածություններ են ձեռք բերել ռազմական ծրագրերի իրականացման շուրջ Քսենիա Սոբչակը «մերկ» լուսանկարով շփոթեցրել է հետեւորդներին Ղարաբաղի միջազգային ճանաչման հնարավորություն է ստեղծվել Յակուտիայում աղջիկը ողջ է մնացել՝ ժամադրության ժամանակ ընկնելով 50–մետրանոց ժայռից Ահա թե ինչու է նոր Հայաստանի ղեկավարությունն Ամուլսարի փորձաքննությունը վստահել «Էլարդ» լիբանանյան ընկերությանը Դպրոցներում ե՞րբ են սկսվում և ավարտվում պարապմունքները, որքա՞ն է դասաժամի տեևողությունը և ինչպիսի՞ գնահատման համակարգ կգործի Լեդի Դիի 5 կանոնները. ինչպես է արքայադուստր Դիանան դաստիարակել իր որդիներին 13-ամյա հղի աղջիկը կեսարյան հատմամբ տղա է ունեցել. երեխայից հրաժարվել են Պայքար կրծկալ հագնելու պարտադիր պայմանի դեմ. Instagram-ի նոր գայթակղիչ թրենդը (լուսանկարներ) Հյուրանոցների կեղտոտ գաղտնիքներ, որոնց մասին Ձեզ չեն պատմում 7 բան, որոնք չարժե անել հանուն սիրելի տղամարդու Անջելինա Ջոլիի 13-ամյա դուստրը փախել է տնից Ինչ է նևրոզը և ինչն է նպաստում դրա զարգացմանը Ամերիկացին հրաշքով է ողջ մնացել կայծակի հարվածից հետո Թբիլիսիում պատշգամբի փլուզումից զբոսաշրջիկներ են տուժել Հայկական զինուժն իր վերահսկողության տակ է վերցրել հայ-վրացական գազատարն ու ճանապարհը. Արծրուն Հովհաննիսյան Պատգամավոր Հայկ Սարգսյանը Շորժայի փարթիից տեսանյութ է հրապարակել Օրվա կադրը Ֆերմերը Վայոց ձորի մարզպետի կողմից հետապնդվելուց հետո թողնում է ֆերմերությունը, զբաղվելու է քաղաքականությամբ Սպասենք փակագծերի բացման․ Աղվան Վարդանյանը՝ Միքայել Մինասյանի գրառման մասին Ժողովուրդը պետք է առերեսվի իր իրական «հերոսի» հետ. Բաց նամակ Նիկոլ Փաշինյանին (Մաս երկրորդ) ԱԱ․ Շանթ Խաչատրյանի կամային հաղթանակը թուրք մրցակցի նկատմամբ Իշխանության կողմից առաջարկված քաղաքական օրակարգը Մոսկվայում զբոսաշրջային ավտոբուս է վթարվել․ կա 15 տուժած (տեսանյութ) Օգանովսկու ձերբակալությունը կարագացնի այս իշխանությունների հեռանալը. (տեսանյութ) Չինաստանում կինը մկրատով հարվածել է ընկերոջը, որն իրեն նախատել է ավելորդ քաշի համար (տեսանյութ) Հաճախորդը սպանել է մատուցողին սենդվիչի համար Օտավայի քաղաքապետը «քամինգ աութ» է արել Սերժ Թանկյանը միացել է Save Amulsar արշավին Ծերացած Ռիչարդ Գիրի երիտասարդ կինը արեւայրուք է ընդունել թոփլես Մթերքներ, որոնք ծխողների մոտ նվազեցնում են քաղցկեղի առաջացման վտանգը Նոր կանոններ Էվերեստը բարձրանալ ցանկացողների համար Իլոն Մասկը կրկին կոչ է արել ռմբակոծել Մարսը Ղազախստանում կինը դստերն ու որդուն լույս աշխարհ է բերել 2.5 ամիս տարբերությամբ (տեսանյութ) 9-ամյա աղջիկը խաղի ժամանակ պատահաբար դանակահարել է 6-ամյա եղբորը Ամուսինն ուրիշի գերեզմանը քանդել, աճյունը տեղափոխել է այլ գերեզման, կնոջն ասելով` մորդ գերեզմանը գտա, պրծա՞ քեզանից Փաշինյանը Սանասարյան Դավթին «մեկուսարանի ուղեգիր» է տալիս, բայց Դավիթը շարունակում է «նախկիններ ու Սերժ» հայհոյել Օրվա հանդիպումների անոնս Այսօր Խաղողօրհնեքի՝ Սբ. Աստվածածնի Վերափոխման տոնն է «Մի՛ հապաղիր, արաղի՛ր»․ Մկոյի զվարճալի լուսանկարը Ջրի մակարդակը Սոչիի 4 գետերում վտանգավոր մակարդակի է հասել Զիդան. Բեյլը կշարունակի հանդես գալ «Ռեալում» 28-ամյա տղամարդը ապակյա շշով 4-5 անգամ հարվածել է 25-ամյա կնոջ գլխին Հորդառատ անձրեւները հեղեղել են Ստամբուլը. մեկ մարդ է զոհվել Քաթարում փողոցները կապույտ գույնով են ներկում Գիտնականներն անհետացած հսկայական պինգվինների նախկինում անհայտ տեսակ են հայտնաբերել «Իշխանությունն ուզում էր BBC-ի փաթեթավորմամբ հանրության վրա ազդել, բայց հակառակ էֆեկտը ստացան». Ե. Բոզոյան (տեսանյութ) Sinquefield Cup․ Լեւոն Արոնյանը ոչ ոքի խաղաց Մաքսիմ Վաշյեր-Լագրավի հետ Փրկել ամբոխի սիրելիին ամբոխից Աշխարհի բոլոր հայերի համար կա մեկ մայրաքաղաք և դա Երևանն է. Փաշինյան Դեմ եմ Ամուլսարի հանքի շահագործմանը. այո, սրանով խախտել եմ էթիկան եւ պատրաստ եմ կրել հետեւանքներ. Միքայել Զոլյան ՌԴ պաշտպանության նախարարը նշել է Հայաստանի ներդրումը Սիրիայում իրավիճակի կարգավորման գործում Ժան-Կլոդ Յունկերին շտապ վիրահատության համար հոսպիտալացրել են Պորոշենկոն նախագահության ընթացքում առնվազն ութ միլիարդ դոլար է դուրս բերել Ուկրաինայից. ամերիկացի գործարար «Դժվար դրան գնան. եսի՞մ, բա որ գնացին. Արթուր Ղազինյան Դատավորների տարիքային շեմն իջեցնելու նախաձեռնությունն արվում է ինչ-որ մարդկանց աշխատանքի տեղավորելու նպատակով. Գևորգ Պետրոսյան Համահայկական խաղերի փակման արարողությունը (ուղիղ) «Ռուսթավի 2»-ի նախկին գլխավոր տնօրենը նոր հեռուստաընկերություն է հիմնել Իտալիայի ՆԳ նախարարը արգելել է անօրինական միգրանտների ափհանումը
Հարցում

Ի՞նչ է կատարվում Հայաստանում - 2

Անխուսափելի բարեփոխումներ, հետաձգվող խոսակցություն

Միակ ճանապարհը՝ երկարաժամկետ արդյունք ունենալու համար, խորքային և գրագետ բարեփոխումներն են։

Հակառակ դեպքում կառավարությունները միշտ ասելու են՝ տնտեսությունը աճում է, արտագաղթը կասեցվել է, իսկ ընդդիմախոսները պնդելու են ճիշտ հակառակը։ Սոցցանցերն ու մեդիան էլ մնալու են լավագույն գործիքները՝ մանիպուլիացիոն կարծիքներ ձևավորելու համար։ Բայց Հայաստանն այն վիճակում չէ, որ սիրողական զարգացում ունենա, որ սիրողական քաղաքականություն տարվի։ Հայաստանի իրականությունը պահանջում է շատ լուրջ մոտեցում, շատ ավելի ոչ ստանդարտ լուծումներ և շատ ավելի ուրիշ մտածողություն։

Ի՞նչ է պետք գրագետ բարեփոխումներ իրականացնելու համար.

ա/ Տեսակետ և պատկերացումներ (դրանք ոչ միշտ են նույն բաները),
բ/ Այդ աշխատանքին ունակ թիմեր-անհատներ,
գ/ Քաղաքական կամք։

Ուզում եմ կասկածի տակ դնել մոտ 30 տարի մեր երկրում իշխող տեսակետը, թե իսկական բարեփոխումների համար պետք է միայն քաղաքական կամք։ Դու կարող ես ունենալ այդ կամքը, ինչը շատ կարևոր է, բայց տեսակետ-պատկերացումներ ու դրանք գործադրելու ունակ մարդիկ չունենալու դեպքում կարող ես անել շատ կոպիտ սխալներ, ուղղակի աղետների բերել՝ ամենալավ ու ազնիվ ցանկություններով։

Հիմա հարցը. այսօր Հայաստանում նշված երեք կետերից որո՞նք և ի՞նչ աստիճանի են առկա։ Այս հարցը կարևոր է, որպեսզի մեզնից յուրաքանչյուրն ինքնուրույն ստանա երկու այլ՝ կարևորագույն հարցերի պատասխանները՝ ու՞ր է գնում Հայաստանը, և ի՞նչ պետք է անել։

Ինչպե՞ս կարող են սկսվել լուրջ բարեփոխումները, եթե երկրում մթնոլորտն աշխատանքային չէ։ Ինչպե՞ս է հնարավոր հասարակությանը ներքաշել փոփոխությունների փուլ, եթե երկրի նյուզմեյքերները ՀՔԾ-ն ու ԱԱԾ-ն են։

Խորքային բարեփոխումները լինելու են ցավոտ, լինելու են ոչ պոպուլյար, ուղեկցվելու են վարկանիշի կորստով։ Սա ցանկացած ռեֆորմիստական իշխանության հեռանկարն է։

Բայց այս դեպքում «վատագույնը» լինելու է հաջորդ, խաղաղ ընտրություններում նոր իշխանության ձևավորումը։ Ի տարբերություն՝ ռեֆորմների չգնալուն, կամ անգրագետ իրականացնելուն, որն ավարտվելու է հերթական «մերժումով», բայց՝ ավելի հուսախաբված, հետևաբար՝ ավելի ագրեսիվ։

Նոր հարցեր. ի՞նչ ենք ուզում, ինչպե՞ս ենք պատկերացնում

Օրենքները, որոշումները, մյուս կարգավորումները բարեփոխումների տեխնիկական կողմն են, և մեզ մոտ ցավոք, սրանք նույնացվում են բարեփոխումների հետ։

Բարեփոխումների հայեցակարգ կոչվածը մի խումբ պարզ, բայց ամենակարևոր հարցերի պատասխանն է, որոնցից մենք անընդհատ խուսափում ենք, անընդհատ հետաձգում ենք։

Ի վերջո մի օր մենք պետք է առանց վախենալու խոսենք, թե ինչպե՞ս ենք պատկերացնում այս կամ խնդրի լուծումը, ի՞նչ ենք ուզում ստանալ, ի՞նչ մոդել, ի՞նչ տեսակ։

Կարելի է հարյուրներով կրճատել բուհական կամ ակադեմիական համակարգը, կրճատել կամ ավելացնել ֆինանսավորումը, փոխել մեխանիզմները և ստանալ զրոյական օգուտ։

Մինչև չխոսենք, թե ինչ գիտական համակարգ ենք ուզում ստեղծել Հայաստանում, մինչև չձևակերպենք առաջնահերթությունները, չհաշվարկենք ռեսուրսները, ոչ մի բարեփոխում չի լինի։ Մինչև ինքներս մեզ համար չճշգրտենք՝ ի վերջո ինչպե՞ս ենք պատկերացնում գիտության ճանապարհը Հայաստանում։

Մինչև բաց չխոսենք, չքննարկենք, թե ի՞նչ հանրակրթական համակարգ ենք ուզում ունենալ մեր երկրում՝ հաշվի առնելով մեր իրականությունը և աշխարհի առաջընթացը, ուրեմն բոլոր ջանքերը այս ոլորտում ունենալու են կոսմետիկ իմաստ։
Ի՞նչ առողջապահական համակարգ ենք ուզում ունենալ։ Մեկն այս հարցին պատասխանե՞լ է։

Ինչպիսի՞ գյուղատնտեսություն ենք տեսնում 5-10-20 տարվա հեռանկարում։ Հետևաբար՝ ի՞նչը պետք է խրախուսենք, ինչի՞ն օգնենք և որտե՞ղ փնտրենք գործընկերներ։

Կարող ենք տասն անգամ մշակույթի նախարարությունը փակել ու բացել, լուծարել ու վերականգնել, ու բան չփոխվի։ Բայց մի օր պետք է ի վերջո հասկանալ՝ ինչ ենք ուզում մենք մշակույթից, ինչպիսին պետք է լինի մշակութային հայեցակարգը մեր երկրում՝ ինչպես և ինչ ենք ստեղծում, ինչ ենք արտահանում, ինչն ենք պահպանում, ինչից ենք հրաժարվում։

Եվ այսպես, ոլորտ առ ոլորտ հարցականների տակ դնելով, գալու ենք հայ-ադրբեջական հակամարտությանը։ Ի վերջո ինչպե՞ս ենք մենք պատկերացնում այդ հակամարտության լուծումը։ Ինչպե՞ս ենք մենք տեսնում մեր հարաբերությունները մեր հարևանների հետ։ Խոսքը կենացի մասին չէ, ցանկությունների մասին չէ։ Խոսքն իրական պատկերացումների մասին է (այս մասին կխոսենք առանձին):

Հակառակ դեպքում ստացվում է, որ մենք ուզում ենք փոփոխություններ, զարգացում, բայց այդ փոփոխությունների ցանկալի վերջնարդյունքի մասին չունենք որևէ պատկերացում։ Այդ պատկերացումները չունի ո՛չ լայն հասարակությունը, ո՛չ վերնախավը, ո՛չ իշխանությունը, ո՛չ ընդդիմությունը, որ մտավորականությունը։ Այսպես մենք կդառնանք էքսպերիմենտալ պետություն, իսկ դրա հեռանկարները հաշվարկելը բարդ չէ։

Հիմա՝ լուծումների մասին

Պետությունն իր ողջ ռեսուրսներով պետք է տրամադրվի աշխատանքի։ Պետության և հայ ժողովրդի շարժիչը պետք է միացնել։ Հիմա մենք ինքնահոսի մեջ ենք, և այդպես է արդեն մի քանի տարի։ Ահա այստեղ է, որ ժամանակը քիչ է. անգործության ևս մի փուլ, ու նկատելի հետ կընկնենք ոչ միայն աշխարհից, այլև՝ հարևաններից։

Կան նախապայմաններ՝ չխուսափել որևէ բարդ հարցից, չխաբել ինքներս մեզ որևէ հաճելի գաղափարով։

Պետք է սովորել՝ լսել առարկություններ, լսել դիտողություններ, ընդունել սխալները, արդյունքում՝ գտնել ավելի լավ լուծումներ և գնալ առաջ։

Պետք է գտնել խնդիրների արմատները և լուծել դրանք խորքից, վերջապես մոռանալ սիմպտոմատիկ լուծումների ճանապարհը։ Փոխել է պետք շատ խնդիրներին նայելու տեսանկյունը։ Օրինակ. 30 տարի է՝ մշակութային քաղաքականության առաջնահերթ խնդիր է համարվել դահլիճը լցնելը. մեծ հաշվով՝ անարդյունք։ Վերջապես փոխել է պետք այդ մոտեցումը, և խնդիր դնել՝ «լցնել բեմը», հանդիսատեսին կրթելու համար նախ՝ կրթել բեմը, ստանալ որակյալ բեմ։ Արդյունքում՝ արդեն որպես երկարաժամկետ նպատակ, ստանալ ոչ միայն լավ երաժիշտ, արտիստ, բեմադրիչ, այլև՝ լավ ունկնդիր, նաև այդ ճանապարհով կրթել ունկնդրին։ Սա՝ որպես մի ճանապարհ։ Այս մոտեցման ամենալավ ապացույցը՝ վերջին 5-7 տարիներին էապես աճել է ակտիվ ընթերցողների թիվը, որովհետև նպատակային քաղաքականության արդյունքում՝ լուծվել է ընթերցվելիքի որակը և քանակը։ Լավ գրականություն է տպվում, լավ թարգմանություններ են արվում։

Փոխենք հանրակրթության առաջ դրվող խնդիրները, դուրս գանք դաս-քննություն-թվանշան եռանկյունուց։

Առողջապահության ոլորտից մի օրինակ. Ստեփանակերտի նորակառույց բազմապրոֆիլ հիվանդանոցը խնդիրների համալիր լուծման մոդել կարող է ծառայել։ Հսկա շքեղ մի կառույց, որի ուղղությամբ չեն հոսում Գորիսի, Ղափանի և Հայաստանի այլ՝ Արցախին մոտ գտնվող համայնքների շահառուները (փոխարենը՝ նրանք գալիս են Երևան), Ստեփանակերտից էլ են գալիս Երևան։ Ստեփանակերտն այս համայնքներին շատ ավելի մոտ է, քան՝ Երևանը։ Հիվանդանոցը կարիք ունի որակյալ մասնագետների։ Սա հայտնի խնդիր է։ Ի՞նչն է մեզ խանգարում լուծել այն։ Բարձրակարգ բժիշկներ գործուղենք, նոր ծառայություններ ու ժամանակակից ստանդարտներ ապահովենք։ Շենքը շքեղ է, բուժտեխնիկան՝ ժամանակակից, սրանով մենք կլուծենք միաժամանակ մի քանի հարց։

Արցախի ներսում խաղաղ և կազմակերպված կյանքը, այդ թվում՝ ենթակառուցվածքային ժամանակակից լուծումներով, Արցախի անվտանգության ամենակարևոր երաշխիքներից է։ Արցախի ու Հայաստանի կապը հենց այսպիսի կենսական կարևորության ոլորտների միջոցով պիտի ամրանա՝ զարկերակային կապ դառնա. կոսմետիկ պաթետիկ լուծումների վրա հենվելն ապահով չէ։ Նման տարբեր համալիր լուծումներով, տարբեր ոլորտներում մենք կստանանք Արցախի և Հայաստանի իրական ինտեգրացիա։

Բարեփոխումների այլընտրանքը ոչ միայն հնարավոր սխալ քայլերն են, այլև, ինչը մինչ այժմ ավելի տեսանելի է եղել, անշարժությունն է, իներցիան։ Մի բան հստակ հասկանանք. Արամի 23-ի պատի փլուզումն իրականում որոշ գերատեսչությունների և նոր ոլորտային կառավարիչների 8-ամսյա անգործության հետևանքն էր։

Բարեփոխումների չգնալու, հստակ գործունեություն չծավալելու դեպքում փլուզվելու են պետության այլ, շատ ավելի կարևոր պատեր, հենասյուներ։

Նախաձեռնությունների հաջող ընթացքի համար պետք է կարողանալ գրագետ հաշվարկել և կիրառել երկրի սուղ ռեսուրսները, այդ թվում՝ մարդկային։ Ներկա իշխանությունը պետք է վերջապես ընդունի, որ նախկին իշխանություններում եղել են գրագետ, բարձր պրոֆեսիոնալ և ծավալուն տեղեկատվության տիրապետող մարդիկ՝ բոլոր ոլորտներում՝ տնտեսություն, ներդրումներ, արտաքին քաղաքականություն, տարածքային կառավարում, դատաիրավական համակարգ և այլն։ Նոր Հայաստանը չի կարող դառնալ «ԻՄ Հայաստանը»։

«Կառուցելու փուլը» սկսելու համար չափազանց կարևոր է տարբեր խավերի մասնակցելիության խնդիրը լուծելը՝ հետևյալ բանաձևով. տվյալ ոլորտի բարեփոխումն իրականացվում է հենց տվյալ ոլորտի ակտիվ, բովանդակային ներգրավմամբ։ Ոչ թե՝ ի հեճուկս նրանց, կամ կոտրելով դիմադրությունները։ Ողջ երկիրն իր ողջ պոտենցիալով պետք է ներգրավել աշխատանքում։ Սա է կոչվում պետության շարժիչը միացնել։

Վահե Հովհաննիսյան

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»

website by Sargssyan