1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Այսօր՝ 19 ապրիլի 2018թ., 00:00
Երևանի հիվանդանոցներում բուժումը շարունակում է հանրահավաքի ընթացքում տուժած 3 քաղաքացի. ԱՆ Բելգիայի թագավորին տեղափոխել են հիվանդանոց Ռուսաստան-ՆԱՏՕ հանդիպում Բաքվում Ատոմ Էգոյան. Մենք Հայաստանում կլինեինք, եթե ցույցերը մեկ տարի առաջ լինեին Բերման ենթարկվածների թիվը հասել է 100-ի Արքայազն Հարիի ու Մեգան Մարքլի հարսանիքի համար կծախսվի 46 մլն դոլար Հենրիխ Մխիթարյանը վերսկսել է մարզումները եւ կարող է վերականգնվել մինչեւ «Աթլետիկոյի» դեմ խաղը Միրիամը կրկին փայլեց կանադական «Ձայնում». մարզիչները և հանդիսատեսը հոտնկայս են վայելել նրա կատարումը Միանում ենք, ասում եք՝ PR-ի համար է, չենք գալիս՝ դավաճան ենք. մի՞թե այդքան կարևոր ենք ձեզ համար. Լուսինե Բադալյան Դանիայում «Հիտլերի սուզանավ» է հայտնաբերվել (տեսանյութ) Քեթի Փերիի տաբատը պատռվել է բեմի վրա (տեսանյութ) Արտաշատում թալանել են Մանկավարժական համալսարանի դասախոսի բնակարանը Ոստիկանությունը շարունակելու է օրենքով սահմանված կարգով բերման ենթարկել իրավախախտումներ թույլ տվող անձանց Թուրքիայում արտակարգ դրության ռեժիմը երկարաձգվել է ևս 3 ամսով ԱՄՆ-ն կպատժի Թուրքիային Ռուսաստանից զենք գնելու համար Խորվաթիայում արագիլն ամեն տարի 14.000 կմ է անցնում՝ զուգընկերուհու մոտ վերադառնալու համար (Տեսանյութ, լուսանկարներ) Հնդկաստանում նախարարին ծաղրել են «հինավուրց համացանցի» մասին խոսելու համար Թուրքիայում մոտ 3 հազար զինվորական կազատվի աշխատանքից՝ Գյուլենի հետ կապերի համար Մի՛ սպասիր, սովորի՛ր հայերեն. չինացի դերասանը կոչ է արել սովորել հայերեն (տեսանյութ) Թրամփ. «Իմ պես կոշտ Մոսկվայի նկատմամբ ոչ ոք չի եղել» Ղրղըզստանի նախագահը լուծարեց կառավարությունը Ռուսաստանը կորցնում է իր տեղն աշխարհում Իսկ երեկոյան կառավարության նիստ է Դավիթն իրեն հերոս չի համարում Ոստիկանությունը «խնդրում է» լրագրողներին «հավաքի վայրից պահպանել ողջամիտ հեռավորություն» Բերման ենթարկեցին եւ ազատ արձակեցին Չուզեց, թե՞ չկարողացավ Ծառուկյանը Դեթրոյթում վարորդը վթարից հետո մերկացել է եւ պարել փողոցում Նարեկ Սարգսյանը հարցերը լուծել է Գալուստ Սահակյանի կինը 23 միլիոն դրամ շահաբաժին է հայտարարագրել Ոստիկանները բերման են ենթարկում ցուցարարներին. Ուղիղ միացում Երեւանի կենմտրոնից Դատախազությունում ուտուշ-խմուշ կլինի. Կհանդիպեն ոխերիմ բարեկամները Հնդկաստանի վարչապետը հորդորել է չքաղաքականացնել բռնաբարությունը Ռուսաստանում նախկին ոստիկանը եւ անբարոյականը հայերի որս են իրականացրել Բելառուսը մտադիր է Ադրբեջանին վաճառել «Պոլոնեզ» համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգեր Հինգ բան, որ չպետք է անել ընտրյալի հետ վիճելիս Զերծ մնալ երեխաներին հավաքներին ու երթերին ներգրավելու ոչ իրավաչափ փորձերից. ՄԻՊ Պրահայի կենտրոնում կարգելվի հեծանվով տեղաշարժվել Իրանի Մեջլիսը հաստատեց «Արաքս գետի վրա ՀԷԿ-երի կառուցման վերաբերյալ» օրինագիծը Կարեն Կարապետյանը՝ առաջին փոխվարչապետ, Վաչե Գաբրիելյանը և Արմեն Գևորգյանը՝ փոխվարչապետեր Վիգեն Սարգսյանն ու Էդվարդ Նալբանդյանը վերանշանակվել են ՌԴ-ում բժշկական օգնության տրամադրման ժամանակ ամեն տարի մոտ 100 հազար մարդ է մահանում Դոնալդ Թրամփը հաստատեց, որ ԿՀՎ-ի տնօրենը հանդիպել է Հյուսիսային Կորեայի առաջնորդի հետ Ռոբերտ Քոչարյանը շնորհավորել է Սերժ Սարգսյանին Երևան, դու հրաշալի ես...Լապշինը Հայաստանում է Ադրբեջանը չի կարող օգտվել ՌԴ-ի կողմից Թուրքիային տրամադրվող C-400-ից. Իգոր Կորոտչենկո «Հարգելի՛ Էրդողան, ձեր մեջքի հետևում խաղեր են խաղում». Փայլան Թուրքիայում սննդային թունավորման հետևանքով 167 աշակերտ է հոսպիտալացվել Համաշխարհային լրատվամիջոցները՝ Հայաստանի իրավիճակի մասին Անկարայի սադրանքները ԵՄ անդամ երկրների նկատմամբ ազդում են Միության տարածաշրջանային անվտանգության վրա Սլովակիայի միջոցով չեխական զենքն ապօրինի տեղափոխվում է Ադրբեջան. չեխ լրագրողների բացահայտումը 15 մլն ֆունտ կիբերհարձակումների դեմ պայքարի համար Քիմ Քարդաշյանը բացահայտել է իր գեղեցկության գաղտնիքները Ալինա Կաբաևան օգնում է Արմեն Ջիգարխանյանին Կրեմլը հետեւում է Հայաստանում տեղի ունեցող զարգացումներին. Պեսկով ՄԻՊ-ի արագ արձագանքման խմբերն այցելում են Ոստիկանության բաժիններ Քիմ Քարդաշյանը ցույց է տվել Վան Նայսում գտնվող հայկական եկեղեցին Երեւանի հիվանդանոցներում հանրահավաքի ընթացքում տուժած 5 քաղաքացի շարունակում է բուժումը Եվրախորհրդարանի պատգամավորները կոչ են արել ԵՄ երկրներին բոյկոտել ՌԴ-ում Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը Դեն Բիլզերյանի ստորջրյա վայելքներն իր ընկերուհու հետ Հավաքի կազմակերպիչները շարունակում են հակաիրավական գործողությունները․ ոստիկանություն ԵԱՀԿ դիտարկում շփման գծում Amazon-ի եւ Google-ի 18 ենթացանց է փակվել Ռուսաստանում Երկրագնդի բնակչության 95 տոկոսը վտանգավոր օդ է շնչում Ապրիլի 17-ին բերման ենթարկված բոլոր 86 քաղաքացիները ազատ են արձակվել. ոստիկանություն Ռուսաստանում դպրոցականը հարձակվել է ուսուցիչների եւ դասընկերների վրա 93 տարեկանում մահացել է Բարբարա Բուշը ԱՄՆ ԿՀՎ տնօրենը հանդիպել է Հյուսիսային Կորեայի առաջնորդի հետ Օդի ջերմաստիճանը մինչև ապրիլի 20-ը կբարձրանա, ապա կնվազի Ուղիղ միացում Երեւանի փողոցներից Վարույթ են ընդունվել անօրինական հավաքների և զանգվածային անկարգությունների փաստերով հարուցված ևս երեք քրգործեր Ոստիկանները թույլ տվեցին, որ Նիկոլը շրջափակի Բաղրամյան 26-ը «Ռոսկոմնադզոր»-ը նախազգուշացրել է Facebook-ի հնարավոր արգելափակման մասին Հունաստանում ձերբակալվել են միջազգային հանցավոր խմբավորման անդամներ՝ այդ թվում հայեր ու վրացիներ Բերանը նախատեսված է ուտելիքի, այլ ոչ սեքսի համար. Ուգանդայի նախագահ Human Rights Watch-ի կոչը ՀՀ իշխանություններին (տեսանյութ) Ոստիկանությունը միջոցառումներ է ձեռնարկում՝ հայտնաբերելու հավաքների ընթացքում իրավախախտումների հեղինակներին «Իմ ուզելը շատ քիչ է». Ինչ պաշտոն է ուզում Ալիկ Սարգսյանը Արամայիս Գրիգորյանը վաճառել է բնակարանը, բայց մնալու եւս երկու տեղ ունի Ընդդիմության հավաքների պատճառով քիչ էր մնում խաղերը չկայանային
Հարցում

Հայաստանում մնացողների պետությունը

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբը» մեկնարկում է «Հայաստան 2018-2022-2027» նախագիծը։

Ապրիլից սկսվող՝ մեկ միջանկյալ կանգառով այս ճանապարհը Հայաստանի համար վճռորոշ է։ Առաջին փուլի և հետագա տարիների հարցերն, իհարկե, տարբերվելու են, բայց դրանք պայմանավորելու են մեկը մյուսին, դրանց հաջողությունն ու տապալումն են պայմանավորելու մյուսին, ու այդպես է ձևավորվելու առաջիկա 10 տարվա օրակարգը։

Չի բացառվում, որ առաջիկա ձախողումները լինեն այնքան ինտենսիվ, որ հաջորդ փուլի տրամաբանությունը լրիվ փոխվի։ Բայց այդ բոլորը զարգացման տարբերակներ են՝ սցենարներ են, որոնցից կարելի է և՛ խուսափել, և՛ շտկել, և՛ ընտրել լավագույնը։ Մենք փորձելու ենք քննարկման առարկա դարձնել բոլոր հիմնական հարցերը, լսելի դարձնել փաստարկված խոսքը։

Կա երկու հարց, որ հանրային ցանկացած նախագծի առաջ ծագում է. ո՞րն է նպատակը, և ու՞մ համար է այն։ Այս նախագիծը բոլոր նրանց համար է, ովքեր որոշել են մնալ (կամ` դեռ մնալ) Հայաստանում։ Նպատակը՝ հասկանալ և հասկացնել, որ Հայաստանում մնալը գիտակից զանգվածի համար այսուհետ մեծ պատասխանատվություն է։

Հայրենական մեծ արտագաղթը և մնացողները

Այսօր Հայաստանն առնչվում է արտագաղթի տարբեր տեսակների՝ սոցիալական բնույթի, անհատական շարժառիթներով և պարզապես գռեհիկ արտագաղթին։ Սրանք երեք տարբեր ծագում ունեցող խնդիրներ են, և ունեն (կամ չունեն) միանգամայն տարբեր լուծումներ։

Ռուսական անձնագրի ու գրին քարտի պաշտամունքը համատարած է, ԵՄ ճամբարներ հանձնվելու պատրաստակամությունը՝ ապշեցնող։ Ես չեմ մեղադրում և չեմ արդարացնում ոչ մեկին։ Ես ուղղակի փաստում եմ տրենդը։ Երիտասարդ սերնդի մոտ երկրից հեռանալու ցանկությունը վախեցնող է։ Վստահ եմ` իշխանությունը դա գիտի։

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբն» առաջարկում է փոխել քննարկման ստանդարտ տեսանկյունը և խնդրին նայել ոչ թե արտագաղթողի, այլ՝ Հայաստանում մնացողի գերխնդրի տեսանկյունից։

Ի՞նչ է նշանակում մնալ Հայաստանում

Կա մի զանգված, որը միշտ մնալու է երկրում՝ անկախ՝ սոցիալական վիճակից, պետության թուլացման աստիճանից։ Այդպես է ամենուր։ Այնպիսիք, որոնք չեն կարող գնալ՝ տարիքի, անկարողության, բնավորության և այլնի հաշվին։ Կա նաև մի հատված՝ երիտասարդ և միջին սերնդի, որն իր կրթվածության և այլ հատկանիշների շնորհիվ ունի լավ պայմաններով երկիրը լքելու հնարավորություն, բայց որոշում է կայացրել մնալ (կամ՝ դեռ մնալ) Հայաստանում։ Սա երկիմաստ վիճակ է։ Եթե դու գիտակցական որոշում ես կայացրել մնալ Հայաստանում, բայց քեզ պահում ես դիտորդի պես, ապա վիճակն ավելի մոտ է փորձաճագարի դրությանը։ Մենք որոշում ենք կայացնում մնալ Հայաստանում նաև մեր երեխաների փոխարեն, հետևաբար, կրում ենք կրկնակի, քառակի պատասխանատվություն։

Մենք տեսնում ենք վտանգները, մենք տեսնում են իշխանություն և լծակներ ունեցողների ամենօրյա սխալները, մենք տեսնում ենք չարվող գործերի անսպառ օրակարգը, մենք տեսնում ենք ճնշող սուտն ու չորս կողմից մեր դուռը թակող վտանգները և ունենք զրոյական ազդեցության լծակներ։ Սա այն մթնոլորտն է, որը պարբերաբար ստիպելու է՝ կասկածել սեփական որոշման վրա։ Սա ավելի մեծ խնդիր է, քան՝ բնակչության մեխանիկական հաշվարկը։

Այսօրվա հայաստանյան վերնախավի պայմաններում երեխաներիդ պահել Հայաստանում՝ չափազանց բարդ որոշում է, և շատերը որոշում են հեռանալ։ Կենցաղային մտածողությամբ, սպառված վերնախավը մեզ բերելու է լուրջ ցնցումների, աղետների։

Ընտրությունը կամ-կամ է։ Կա՛մ պետք է ձգտել աստիճանաբար փոխել վերնախավը, կա՛մ պետք է մտածել երեխաներիդ այլ ապագային մասին։ Մնացածը լիրիկա է։

Այսօրվա հայաստանյան բարքերում չափազանդ բարդ որոշում է՝ երեխաներիդ պահել այստեղ, և դարձյալ շատերը որոշում են հեռանալ։ Միանգամից հարստացածների և շատ պաշտոնյաների իսլամական-արևելյան բարքերն իշխում են դպրոցում, փողոցում, պետական և մասնավոր հատվածում և այլուր։ Նրանք շատ են, նրանք ունեն շատ փող, նրանք ունենք անարգել գործելու հնարավորություններ, և ամենավտանգավորը՝ նրանք գրեթե միշտ ունենում են պետության աջակցությունը։

Այս պայմաններում իշխանությունը, 2040-ի բնակչության թվի մեխանիկական լուծումներ գտնելուն զուգահեռ, այս հարցերի լուծման շուրջ պետք է մտածի, մտահոգվի։ Մարդիկ, որոնք կարող են դա անել, պատկերացնել խնդիրը ամբողջությամբ, այնտեղ կան։ 4 մլն-ի նշաձողին հասնելու բանաձևն ունի երկու անբաժանելի մաս՝ թիվ և բարքեր։ Եթե հանկարծ անտեսվի երկրորդը, ապա կարճ ժամանակ հետո այսօրվա բնակչության թիվն է արդեն համարվելու երազանք։

Վերջին տարիներին մի հետաքրքիր միտում է նկատվում. հարստացածների, նախկին և ներկա պաշտոնյաների շրջանում մի գաղափար է իշխում, թե՝ մենք արդեն մինչև ծոռ ապահովված ենք, հիմա արդեն ուզում ենք, որ արդար լինի, և մենք զբաղվենք «ընդամենը» պետական համակարգում մեր երեխաներին տեղավորելով։ Ինչ վերաբերում է մինչև ծոռ ապահովված լինելուն, ապա դա մեծամասամբ արվել է այլոց երեխաների հաշվին, բայց նույնիսկ դա չէ էականը, այլ այն, որ իրենց սերունդն իրենց տեսակով փակեց հարյուրավոր կարող ու պարկեշտ մարդկանց ճանապարհը, հիմա էլ՝ մի սերունդ ավանսով, դա անում են իրենց երեխաների համար։ Կարծում եմ՝ այս սողացող գործընթացն արդեն ընթացքի մեջ է և դեռ ծավալվելու է։ Հիմա պատկերացրեք կիրթ ընտանիքներում՝ գրքի, երաժշտության և գիտելիքի մեջ մեծացող երեխաների հեռանկարը։ Բիզնես դաշտը փակ է, պետական համակարգն այն գլխից փակվում է, ինքնուրույն կայանալու հնարավորությունները չնչին են։ Ի՞նչ անել։ Կպահե՞նք նրանց Հայաստանում։ Շատ դժվար է լինելու։

Օրեր առաջ կարդում էի Գարրի Կասպարովի հարցազրույցը, որտեղ նա ասում է. «երբ ինչ-որ «հայրենասեր» իր վրա պատռում է Аrmani վերնաշապիկը և գոռում՝ չենք ծախի հայրենիքը, հիշում եմ Ստանիսլավսկուն և եզրահանգում՝ չեմ հավատում»։

Երբ այս աղքատ երկրում, բոլորի աչքի առաջ կառուցված դղյակների տերերը բժշկին, ուսուցչին, զինվորականին, երաժիշտին, տաքսու վարորդին՝ սեփական քրտինքով ապրող քաղաքացուն, ասում են «հայրենիք, արդարություն և ազատ մրցակցություն», նրանց չեն հավատում։ Եթե նույնիսկ շախմատի աշխարհի չեմպիոն չեն, միևնույն է, ունեն այնքան կենսափորձ, որ չհավատան։

Հայաստանում մնալն արդեն ոչ միայն որոշման, այլև պատասխանատվության խնդիր է։ Եթե դու չես փորձելու փոխել կամ եթե չես կարողանալու փոխել, ապա Հայաստանում մնալով ի՞նչ ես անելու։

Հայաստանում մնացող գիտակից զանգվածը հասկանում է, որ ունենք Ղարաբաղի խնդիր, ուժեղացող թշնամու խնդիր, ունենք սահմանը պահելու խնդիր։ Չլուծեցինք խնդիրը՝ ունենալու ենք ողբերգություն։

Հայաստանում մնացող գիտակից զանգվածը հասկանում է, որ ունենք ծանր արտաքին պարտքի խնդիր և Հայաստանում շահավետ բիզնեսի անհնարինության խնդիր։

Մենք հասկանում ենք, որ ունենք բարքերի խնդիր, և որ իշխանության կոշտ, բայց գրագետ միջամտության բացակայության դեպքում ձևավորվելու է կլանային ցեղախմբային հասարակություն։ Իսկ այստեղ մենք ոչ մի անելիք չենք ունենա։

Մենք հասկանում ենք, որ հիմա տեխնոլոգիական առաջընթացի, նոր հնարավորությունների և նոր մտածողության դարաշրջանն է, որից Հայաստանը պետք է օգտվի շատ ավելի, քան հարևանները, բայց մեր առջև կա ֆեոդալական պատ, որը գրագետ մարդն անկարող է հաղթահարել առանց իշխանության օգնության։ Բայց արդյո՞ք սա հասկանում է իշխանությունը։ Կցանկանայի, որ լիներ այդպես, բայց չի բացառվում, որ բոլորովին հակառակն է։

Մենք հասկանում ենք, որ հիմա անսպասելի իրավիճակների ու գուցե վտանգների փուլն է։ Տոնական օրերին հարևան Իրանի իրադարձությունները՝ մեզ օրինակ։ Մինչ հայկական վերնախավը վայելում էր անվերջ տոները, տարածաշրջանի իրականությունը կարող էր գլխիվայր փոխվել, և մենք մեր սահմաններին կարող էինք ունենալ աննախադեպ զարգացումներով պետություն։ Առատ սեղանների շուրջ եթե հայաստանյան վերնախավը պատկերացներ, թե ինչ է նշանակում անկայուն Իրանը, ապա սնունդը կուլ չէր գնա, իսկ եթե հասարակ ժողովուրդը մի պահ պատկերացներ, որ իր վերնախավը դա չի հասկանում, հաստատ կմտածեր ավելի անվտանգ «հայրենիք» տեղափոխվելու մասին։

Ժամանակն է նաև, որ մենք հասկանանք ընդհանուր հայրենիքի և ընդհանուր պետության միֆերը։ Ընդհանուր հայրենիքը շատ հարաբերական հասկացություն է, ասենք՝ խորհրդային Միության սերունդներից 250 մլն մարդ կարող է համարել, որ ընդհանուր հայրենիք ենք ունեցել, թեև պետությունը վաղուց արդեն չկա։ Գուցե ինչ-որ հարաբերական իմաստով մենք ունենք ընդհանուր հայրենիք՝ Հայաստանում ապրողներս, 100-200 տարի օտարության մեջ ապրողները և անցած շաբաթ Հայաստանից գնացածները, բայց ընդհանուր պետություն մենք չունենք։ Ինչքան շուտ այս ցավոտ փաստն ընդունենք, այնքան ավելի սառը որոշումներ կկայացնենք։ Պետության հոգսը և պետության զարգացումը պետության քաղաքացիներինն է։ Շատ դժվար է ունենալ ոչ միայն ընդհանուր պետություն, այլև ընդհանուր հայրենիք այն մարդկանց հետ, որոնք նկարվում են իրենց ռուսական անձնագրի, ԵՄ կացության վկայականի կամ Գրին քարտի հետ՝ որպես հպարտության առարկա, ու տարածում սոցցանցերում։ Սա շատ տարածված երույթ է, գրեթե զանգվածային։ Սա գռեհիկ արտագաղթ է։

Ամփոփում

Հայաստանում մնալու գիտակցական որոշումը ենթադրում է քայլեր՝ միտված՝ փոխելու այսօրվա իրականությունը։

Հայաստանում ակնհայտորեն ձևավորվում է երկու նոր բևեռ՝ առաջադեմների և հետադիմականների։ Միտումը բևեռների անխուսափելի բյուրեղացումն է։ Մնացածն արդեն արհեստական բաժանումներ են։

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբը» «Հայաստան՝ 2018-2022-2027» նախագծով խնդիր է դնում՝ բարձրացնել ամենացավոտ և ամենախորքային հարցերը և սառը հաշվարկների վրա հիմնված զարգացման սցենարներ մշակել։ Այսօրվա պայմաններում ցանկացած փաստարկված կարծիք՝ անկախ կուսակցական պատկանելությունից, իսկապես կարևոր է։

Վահե Հովհաննիսյան

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»

website by Sargssyan