Այսօր՝ 29 մայիսի 2022թ., 00:00
Վաղարշապատի ավագանու ընդդիմադիր խմբակցության ղեկավար Սևակ Խաչատրյանը բերման է ենթարկվել 15:00-ին լինելու ենք Բաշ Ապարանում, հարգանքի տուրք մատուցելու զորավար Դրոյի հիշատակին ու ավտոերթով շարժվելու Երևան․ Գեղամ Մանուկյան Վահե Ղալումյանը առանձնատուն է կառուցում 20 թվականի դաժան պատերազմը չկասեցրեց Արցախի հայկական պետականության ընթացքը. Վիտալի Բալասանյան Ավելի քան հարյուր տարի անց հայտնվել ենք նույն իրավիճակում ու կրկին պետք է գլուխ բարձրացնի հայի պայքարող տեսակը․ Առուշ Առուշանյան Ընդդիմադիր երկու պատգամավորների նկատմամբ քրեական գործ է հարուցվել ՔՊ-ն չի մասնակցելու Արցախի հարցով ԱԺ արտահերթ նիստին Շվեյցարիայում գտնվող Աննա Հակոբյանը թանկարժեք ժամացույց է նվեր ստացել Հայոց ազգը վերագտնելու է իր միասնությունը, մարտական ոգին․ Սեյրան Օհանյան Իշխանությունների PR-ն ապահովող Հ1-ի նոր լրատվական ալիքի համար` 2 մլն դոլար Նախնական կալանքը դարձել է պատժամիջոց Նիկոլ Փաշինյանը խաբել է. մաս 17 Նիկոլ Փաշինյանը վերջերս աննկարագրելի սիրառատ է դարձել թիմակիցների նկատմամբ «Նիկոլ չկա…նա միայն ոստիկանական զորքերի թիկունքից է նայում իրականությանը»․ Էդուարդ Շարմազանով Ինչո՞ւ չեք թողնում նկարեմ. որ քաղաքացուն բերման ենթարկելը չերևա՞ Քաղաքացուն բերման են ենթարկում Նիկոլ դավաճան գոռալու համար Շուրջ 3 միլիարդ դրամ՝ ԱԱԾ-ին Ցավոք, այսօր մեր ժողովուրդը կրկին նույն ընտրության առջև է. Սերժ Սարգսյան Այսօր, երբ խաթարված է մեր պետականության անվտանգությունը, մեր սրտերում թող հնչեն մայիսյան հերոսամարտի զանգերը․ Գարեգին Բ Մինչև պաշտոնական պարզաբանումը արդեն իսկ ունեմ արբանյակի մասին գրեթե բոլոր տվյալները․ Նաիրի Հոխիկյան «Շուշին հայկական է, Նիկոլը՝ թուրքական». «Դիմադրություն» շարժման ավտոերթը Աբովյանում է Ինչ է սպասվում Ալեն Սիմոնյանի մեքենային ուղեկցող 3 «Տոյոտաներ» գնելու որոշմանը Ալիևները օկուպացված Արցախում են Ինչու Նիկոլը հակահանրահավաք չի կազմակերպում Ձեզ իշխում են թրաշամանուկները․ Երևան-Սևան մայրուղում իրավիճակը մի պահ լարվեց Էս չե՞ս արա Սա էլ էր սու՞տ Էս կարո՞ղ ա Նիկոլի անվտանգության պետ Սարգիս Հովհաննիսյանն ա Հայ պաշտոնյաների ռիսկային և անվերահսկելի կրիպտո ակտիվները Նիկոլն ու Ալիևը շարունակում են երկու եղբոր նման ներկայացնել բացառապես ադրբեջանական շահերը Հետախուզության համար նվազագույնը 0.5մ նկարներ են պետք (այսինքն 4 անգամ ավել քան ինչ տալու է նոր արբանյակը). իսկ Կադաստրի համար նվազագույնը՝ 0.2մ Ես, իհարկե, չգիտեմ՝ Նիկոլի ջեբի ընդդիմության քասթինգն ով է արել, բայց որ ակնհայտորեն քաղաքական անտաղանդ կերպարների է ընտրել՝ փաստ է Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը խաբում է Ինչու չեմ հավատում և ծաղրում եմ արբանյակի թեման «Փաստացի Արցախն Ադրբեջանի մաս է»․ ՔՊ-ական Գայանե Եղիազարյան «Հայաստանի գլխին սև մութ ամպեր են կուտակվում։ Ավելի ճիշտ՝ կուտակում են»․ Հրանտ Բագրատյան Վահրամ Սահակյանն ու առաքիչները (տեսանյութ) Սուտ է, թե «սահմանային իրավիճակ ենք» հսկելու, սա շատ նման է, որ ՀՀ-ն պարզապես իսպանական ընկերությունից վարձակալել է արբանյակ․ Վահագն Մխոյան Իշխանությունը պատերազմի վախ է սերմանում, նման բան չկա. Լևոն Քոչարյան Մեր գլոբալ խնդիրն է սրան պատասխանատվության ենթարկելը․ անհետ կորածի քույր Մայիսի 28-ին հրավիրում ենք համապետական հանրահավաք․ Իշխան Սաղաթելյան Սյունեցի պատգամավորները չեն հաշտվում Փաշինյանի որոշման հետ Ովքեր կհրավիրվեն քննիչ հանձնաժողով. հայտնի են անուններ Հրաժարականներ են սպասվում. խոսակցությունները ՔՊ-ականների ջանը «ցեց է գցել» Ինչ օրակարգով են ընդդիմադիրներն ԱԺ արտահերթ նիստ հրավիրում Ոստիկանները կրում են լրացուցիչ միջոցներ, որոնցից շատերի կիրառումն արգելված է Աբաջյանի պապիկից մինչեւ արբանյակ Երբվանից է Աննա Հակոբյանը քաղաքական առաջնորդ դարձել Էսօր էդ թուրքական սերիալի սցենարիստը առավոտից երեկո ընդդիմության ակցիաներն է քննադատում ու Նիկոլ գովերգում... Այ հենց դուք եք սպանել էդ տղաներին, արվեստագետներ. Վահրամ Սահակյան Ընդդիմադիր պատգամավորներից ով եւ երբ է բժշկական թուղթ ներկայացրել բացակայությունների համար Ոստիկանների գործողությունների մասով 20 քրեական գործ է հարուցվել Արգիշտի Քյարամյանի նոր ծառայությունը՝ Փաշինյանին Ջհանգիրյանն այսօր վատ խաղաց, չհամոզեց․ զոհված զինծառայողի մայր Սուտ է, թե արբանյակի շնորհիվ սահմանին իրավիճակ ենք հսկելու, Հայաստանն էլ չկա Transporter-5-ի շահառուների ցանկում․ Մխոյան Գերությունից վերադարձած Էդուարդ Մարտիրոսովն արդեն Երևանում է «Դիմադրություն» շարժման հանրահավաքը Ֆրանսիայի հրապարակում (տեսանյութ) Հայ գերիների թիվը 119 է, Հայաստանի վարչապետը չպետք է դառնա Ալիեւի խոսնակը․ Սիրանուշ Սահակյան Դավիթ Տոնոյանի հարազատներից առգրավված զենքերը հետ են վերադարձրել Մոսկվան ունի հաշվարկներ. ռուս քաղաքագետ Ավետիք Չալաբյանին ազատ արձակելու միջնորդություն են ներկայացրել 5 պատգամավոր եւ նախկին փոխվարչապետ Վաչե Գաբրիելյանը Ծնողները շատ փաստեր ունեն, որոնք ապացուցում են, որ կատարվել է պետական դավաճանություն. Կարին Տոնոյան «Դաբրոյի» սպասելիս. Ով է ղեկավարում Սամվել Բաբայանին Մենք ունենք բազմաթիվ քաղբանտարկյալներ, ապօրինի կալանավորվածներ եւ դա ԲԴԽ շենքից է որոշվում. Արամ Վարդեւանյան Զոհված զինծառայողների հարազատները մտան ԲԴԽ. լրագրողներին թույլ չտվեցին ներս մտնել Նիկոլ Փաշինյանը խաբել է. մաս 15 Այս ամենը ԱԳՆ-ն չի հերքել, բայց 30 րոպե ուշանալու փաստը հերքել է. Սուրեն Սարգսյան Ալեն Սիմոնյանը ոչ մի կերպ չի կարողանում իրականացնել իր մանկության երազանքը. Էդգար Ղազարյան Գյումրիում տարեցներին ծեծելու գործով տուժողները փոխել են ցուցմունքները, մնացել են ոստիկանների ցուցմունքները. Փաստաբան «Մե՞նք ենք մեղավոր, որ Նիկոլն Էդմոնին քցեց ու խորհրդարան չանցկացրեց». Ագնեսա Խամոյան Պարոն վարչապետ, բա եկեք մեր դեմ կանգնեք, դուխով գլխարկը կորցրե՞լ եք, չհոգնեցի՞ք «նախկիններ» ասելով. Կարին Տոնոյան Ջհանգիրյան, եթե վախկոտ չես, դուրս արի ու նայի այս ծնողների աչքերին. Արեգնազ Մանուկյան Կազմակերպչական բարձր մակարդակով կայացավ «Բարդալ Ռեյսինգ-2022» ավտո-մոտո մրցաշարը «Միանում ենք զոհված ծինծառայողների ծնողներին». «Դիմադրություն» շարժման մասնակիցները ԲԴԽ շենքի դիմաց են (տեսանյութ) Միջնակարգ կրթությամբ՝ պատգամավոր Արցախը հանուն Եվրոպայի գազի․ Հարությունյանը կդառնա ցեղապետ Աննա Գրիգորյանը Արցախի դրոշ է փակցնում ոստիկանական վահանի վրա Բրյուսելում իշխանությունները թշնամու հետ համաձայնվել են, որ Արցախը էթնիկ խումբ է. Սոս Հակոբյան Քաղաքացիները տներից, վարորդներն էլ ազդանշաններով աջակցում են երթին Փաշինյանը գիտի, որ իր «վիզը կթռցնեն»․ նրան երեք մարդ կարող է փրկել
Հարցում

Ինչո՞ւ նոյեմբերի 9-ից հետո Հայաստանում զինվորականները չհեռացրին Փաշինյանին իշխանությունից. ի՞նչ է հուշում աշխարհի փորձը

Այսօր այս հարցը շատերն են բարձրացնում՝ նշելով, որ պարտված ղեկավարին իշխանության թողնելը ոչ պակաս խայտառակություն էր, որքան պատերազմում այս տեսակ պարտվելը:

Փորձենք վերլուծել այս հարցը՝ հաշվի առնելով նաև համաշխարհային փորձը:

Ինչո՞ւ և ինչպես են իրականացվում ռազմական հեղաշրջումները այլ երկրներում

Ռազմական հեղաշրջումները բնորոշ են զարգացման անցումային փուլում գտնվող շատ երկրներին:

Երկարատեև տնտեսական, քաղաքական ճգնաժամը, այն հաղթահարելու քաղաքացիական կառավարության անկարողությունը, երկրի մասնատման վտանգը և խրոնիկական քաղաքական անկայունությունը բանակի միջամտության հիմնական աղբյուրներն են: Այս ճանապարհով են անցել Ասիայի, Աֆրիկայի, Լատինական Ամերիկայի և նույնիսկ որոշ եվրոպական երկրներ:

Թայվանը և Հարավային Կորեան, Սինգապուրը և Ֆիլիպինները, Թայլանդը և Կամբոջան, Ինդոնեզիան և Պակիստանը, Բիրման ու Բանգլադեշը, Իրաքը և Սիրիան, Ալժիրը, Եգիպտոսը և Լիբիան, Նիգերիան, Սոմալին, Եթովպիան, Գանան, Զաիրը, Սենեգալը, Չադը, Տանզանիան, Չիլին, Արգենտինան, Բոլիվիան, Պերուն, Ուրուգվայը, Պարագվայը, Հայիթին, Դոմինիկյան Հանրապետությունը, Նիկարագուան, Հոնդուրասը, Գվատեմալան, Կուբան և այլն:

Այս ճանապարհը չի շրջանցել նույնիսկ Եվրոպան: Հունաստանը, Թուրքիան, Իսպանիան, Պորտուգալիան, Լեհաստանը և նույնիսկ Ֆրանսիան 20-րդ դարի հիսունականների վերջին:

Միայն երկրորդ աշխարհամարտից հետո տեղի է ունեցել ավելի քան 500 խռովություն և հեղաշրջում:

Ռազմական հեղաշրջումները խոր հետք են թողել այդ երկրների ու ժողովուրդների կյանքում՝ թե՛ դրական, և թե՛ բացասական իմաստով:

Ե՞րբ են կատարվում ռազմական հեղաշրջումները

Բանակը շատ հաճախ կատարում է պետական հեղաշրջում այն պահին, երբ պետության ղեկավարը բացակայում է երկրից:

Հեղաշրջումները լինում են երկու ձև: Առաջինը՝ այսպես կոչված «միասնական հրամանով», երբ քաղաքացիական իշխանության դեմ դուրս է գալիս ողջ բանակը՝ իր հրամանատարության գլխավորությամբ:

Երկրորդ ձևն այն է, երբ հեղաշրջման է մասնակցում բանակի մի մասը կամ բանակի սպաները, սակայն ոչ հրամկազմը:

Առաջին ձևը կյանքի է կոչվել ավելի զարգացած երկրներում՝ Պորտուգալիայում, Իսպանիայում, Հունաստանում, Թուրքիայում, Չիլիում և այլն:

Երկրորդը կիրառվել է ավելի հետամնաց երկրներում՝ Իրաքում, Ալժիրում, Աֆրիկյան երկրների մեծ մասում և այլն:

Դրակա՞ն, թե՞ բացասական դեր են կատարում այդ հեղաշրջումները

Համաշխարհային պրակտիկան ցույց է տվել, որ եղել են և՛ դրական, և՛ բացասական ազդեցություններ:

Օրինակ, Ուրուգվայի, Արգենտինայի զինվորականները հետ գցեցին իրենց երկրների զարգացումը, իսկ ահա Չիլին կարողացավ դուրս գալ ճգնաժամից հենց գեներալ Պինոչետի հեղաշրջման արդյունքում:

Նույնը Եվրոպայում էր․ գեներալ Սալազարը դրական անցումային դեր կատարեց Պորտուգալիայի համար, իսկ ահա Հունաստանի «սև գնդապետները» միշտ վատ են հիշվելու, քանզի նրանց ժամանակ Կիպրոսն օկուպացվեց Թուրքիայի կողմից:

Նույն Թուրքիայում չորս անգամ բանակը վերցրել է իր ձեռքը իշխանությունը և դրական լիցք է տվել երկրի զարգացման համար:

Լեհաստանում, գեներալ Յարուզելսկին վերցնելով իշխանությունը, փաստացի փրկեց երկիրը խորհրդային ռազմական ներխուժումից:

Խիստ աղետալի էին ռազմական հեղաշրջման հետևանքները Զաիրում, Բիրմայում, Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետությունում: Իսկ երբեմնի ծաղկող Ուրուգվայը ռազմական հեղաշրջումից հետո հայտնվեց խոր ճգնաժամի մեջ:

Որո՞նք են ռազմական հեղաշրջումների լեգիտիմ հիմնավորումները

Ռազմական հեղաշրջումները կատարվում են երեք գործոնների արդյունքում.

Առաջին

Երբ իշխանությունը կորցնում է իր հանրային լեգիտիմությունը՝ անարդար ընտրության արդյունքում:

Երկրորդ

Երբ իշխանության են գալիս ուժեր, ովքեր սկսում են խախտել երկրի սահմանադրական և գաղափարական կարգերը: Օրինակ, Թուրքիայում և Եգիպտոսում, երբ օրինական կարգով իշխանության եկան իսլամիստները, որոնք, սակայն, փորձում էին փոփոխել երկրի աշխարհիկ կարգը:

Երրորդ

Երբ իշխանությունը անկարող է դառնում պահպանել երկրի տարածքային ամբողջականությունը: Օրինակ, ԽՍՀՄ-ի վերջին տարվա ընթացքում, երբ ԳԿՉՊ-ն փորձեց իշխանությունից հեռացնել Գորբաչովին:

Հեղաշրջումները կատարում են սովորաբար քաղաքականացված բանակները, որոնք ի վիճակի են ոչ միայն կիրառել բռնի գործողություններ, այլև լուծել ոչ ռազմական, քաղաքական բնույթի խնդիրներ:

Ռազմական հեղաշրջումներ կատարվեցին նաև մեր տարածաշրջանի երկրներում:

Օրինակ, Վրաստանում Գամսախուրդիան իշխանությունից հեռացվեց Թենգիզ Կիտովանիի և Ջաբա Իոսելիանիի զինված խմբավորումների ճնշման արդյունքում, երբ պարզ դարձավ, որ Գամսախուրդիան, փաստացի կորցնելով Հարավայի Օսիան, չկարողացավ պահպանել Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը:

Նույնը կատարվեց Ադրբեջանում Էլչիբեյի հետ: Պատերազմում պարտություն կրելուց հետո ադրբեջանի զինվորականները՝ Սուրեթ Հուսեյնովի գլխավորությամբ, սկսեցին Էլչիբեյի իշխանության հեռացման գործնթացը: Պատճառը նույնն էր: Էլչիբեյը պարտվել էր պատերազմում և ուրեմն նա պետք է հեռանար իշխանությունից:

Ի՞նչ հեղաշրջման փորձեր են կատարվել Հայաստանում և ինչո՞ւ

Թեև դասական իմաստով ռազմական հեղաշրջում Հայաստանում չի կատարվել, այնուամենայնիվ, դրա «թավշյա» տարբերակները մեր երկրի քաղաքական կյանքում արձանագրվել են:

1996-ին երկրապահը թույլ չտվեց, որ ընտրություններում փաստացի պարտված Տեր-Պետրոսյանը հեռացվի իշխանությունից:

1998-ին, երբ Տեր-Պետրոսյանը ներկայացրեց Ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման իր տարբերակը, երկրում առաջացավ նոր իրավիճակ, որտեղ երկրի ուժային կառույցները փաստացի մերժեցին Տեր-Պետրոսյանի այդ տարբերակը: Արդյունքում առաջացավ քաղաքական ճգնաժամ, որից հետո նույն երկրապահի ճնշմամբ Տեր-Պետրոսյանը ստիպված եղավ հեռանալ իշխանությունից: Կարելի է ասել, որ այդ ժամանակ երկրում իրականացավ «թավշյա» բնույթի հեղաշրջում, որն աջակցություն ստացավ հանրության ճնշող մեծամասնության կողմից:

Հայաստանում քաղաքականացված բանակի դերը կատարում էր երկրապահը:

Նույն երկրապահն էր սպառնում արդեն հեղաշրջում կատարել 1999-ին՝ հոկտեմբերի 27-ից հետո:

Վերջապես, 2008-ին նույն երկրապահը կրկին սպառնում էր պետական հեղաշրջում կատարել այն ժամանակվա իշխանության դեմ:

Հետաքրքիր է, որ 2018-ից հետո Փաշինյանի իշխանությունը դատավարական գործողություններ սկսեց թե՛ Մանվել Գրիգորյանի դեմ, ով սպառնում էր 2008-ին զինված հեղաշրջում իրականացնել, թե՛ այն գործիչների դեմ, ովքեր կանխեցին 2008-ի զինված հեղաշրջման փորձը:

Պարզ էր, որ փաշինյանական ֆեմիդան փորձում էր պատժել միաժամանակ և՛ այն մարդկանց, ովքեր կանխեցին զինված հեղաշրջումը, և՛ այն Մանվել Գրիգորյանին, ով ինչ-ինչ պատճառներով չկարողացավ կամ չցանկացավ իրականացնել այդ հեղաշրջումը 2008-ին: Իհարկե, Գրիգորյանին մեղադրում էին այլ հոդվածներով, սակայն բոլորի համար էլ պարզ էր, որ նրան պատժում էին հենց 2008-ի համար:

Հետաքրքիր է, որ 2018-ից հետո Փաշինյանն ամեն ինչ արեց, որ Երկրապահի գործոնը վերջնականապես չեզոքացվի: Քանզի հիշում էր նրա դերը թե՛ 1996-ին, թե՛ 1998-ին, և թե՛ 2008-ին:

Հավանաբար, կանխազգալով ղարաբաղյան խնդրի հանգուցալուծման այս տարբերակը, նա էն գլխից որոշեց փաստացի վերացնել երկրապահին՝ որպես ինստիտուտ: Եվ արդյունքում ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի խայտառակ պարտությունից հետո Հայաստանում չգտնվեց քաղաքականացված որևէ ուժային կառույց, ով հաշիվ կպահանջեր Փաշինյանից:

Իսկ հետագա գործընթացները ցույց տվեցին, որ Հայաստանում ուսադիր կրող դաս, ովքեր երդում էին տվել Հայաստանի Հանրապետությանը, փաստացի այլևս գոյություն չունի: Հայաստանն այլևս դադարել է կատարել Արցախի անվտանգության երաշխավորի առաքելությունը, կասկածի տակ է դրվել երկրի տարածքային ամբողջականությունը, և այս ամենը զուգորդվում է ուժային կառույցների քար լռությամբ:

Լռություն, որն էլ ավելի շատ բանի մասին է հուշում և որի արդյունքում երկրից կանխատեսվելու է մարդկանց մեծ չափերի արտահոսք: Քանզի մարդիկ հասկացել են, որ այլևս չունեն անվտանգության երաշխիքներ՝ ի դեմս ուժային կառույցների, իսկ դա նշանակում է, որ կասկածի տակ է դրվել Հայաստանի պետականությունը:

Եվ այս ամենի հետևանքները դեռ երկար իրենց զգացնել կտան, նույնիսկ անխուսափելի իշխանափոխությունից հետո:

Երվանդ Բոզոյան

Քաղաքական մեկնաբան

Աղբյուրը՝ politeconomy.org

Հետևեք մեզ Telegram-ում
website by Sargssyan