Այսօր՝ 29 փետրվարի 2020թ., 00:00
Թուրքիան բացել է ԵՄ երկրների հետ սահմանները փախստականների համար Բախումներ Ադրբեջանում՝ կորոնավիրուսով վարակված լինելու մեջ կասկածվող անձանց և ոստիկանության միջև Մարտի 1-ից Նյու Յորքում կարգելվեն պլաստիկե փաթեթները Փարիզում անկարգությունների ժամանակ ձերբակալվածների թիվը հասել է 71-ի Ադրբեջանը լայնամասշտաբ զորավարժություններ կանցկացնի Պուտինը և Էրդողանը մարտի 5-ին կամ 6-ին կարող են հանդիպել Մոսկվայում Ասում են՝ կորոնավիրուսի դեմ պայքարի լավ միջոցներից են բազմամարդ քայլերթները, հազար հոգով իրար գլխին հավաքվելը և դմփ-դմփ-հու գոռալը Սիրիան Եվրոպային կոչ է արել թույլ չտալ Թուրքիային իրեն նոր արկածախնդրության մեջ ներքաշել «Այդ օրվա նկարագրությունը կառուցված է միֆերի վրա». Քոչարյանի պաշտպանը նկարագրեց, թե 2008-ի մարտի 1-ին ինչ է տեղի ունեցել ԱՆ աշխատակազմի ղեկավարը աշխատակիցներին սպառնացել է քրեական հետապնդմամբ. Գեւորգ Գրիգորյան «Իրանում կորոնավիրուսի հետևանքով զոհերի թիվը ոչ թե 34 է, ինչպես երկրի իշխանություններն են պնդում, այլ 210» Հետաքրքրասեր գետաձին զբոսնում էր լցակայանում (տեսանյութ) Թուրքիան հայտարարել է 56 սիրիացի զինծառայողի մահվան մասին (տեսանյութ) ՖԻՖԱ-ն քննարկում է միջազգային հանդիպումները չեղարկելու հնարավորությունը 2 924 մահ․ Կորոնավիրուսը շարունակում է տարածվել Թբիլիսին չեղարկել է դեպի Երևան 2 չվերթները Հունաստանը վետո է կիրառել Իդլիբում տեղի ունեցող իրադարձությունների ֆոնին ՆԱՏՕ-ի՝ Թուրքիային աջակցող հայտարարության վրա Չինաստանում հիվանդանոցի աշխատակիցներն իրենց հերթափոխի վերջում լիցքաթափվել են վալս պարելով (լուսանկարներ, տեսանյութ) Եղնիկ՝ Երևանի փողոցներում Դել Պիերոն կիսվել է Երեւանից ստացած տպավորություններով (տեսանյութ) «Ես պնդում եմ, որ ոչ 2008-ին, ոչ այսօր սահմանադրական կարգը տապալելը հանցագործություն չէ». Քոչարյանի պաշտպան Ինչպե՞ս են առնետները «գրավել» Նյու Յորքը Մեծ Բրիտանիայում գրանցվել է մարդուց մարդուն նոր տեսակի կորոնավիրուսի փոխանցման առաջին դեպքը Տղամարդը լուծիչ է լցրել սիրուհու վրա եւ այրել կոտրված հեռախոսի պատճառով ԱՄՆ-ի եւ Թուրքիայի գլխավոր շտաբերի ղեկավարները քննարկել են Սիրիայի իրավիճակը Պոռնոաստղը փորձել է մարդասպան վարձել իր երեխաների հորը սպանելու համար Թրամփը հումորային հարցում է կազմակերպել այն մասին, թե ում ավելի հեշտ կհաղթի սպասվող նախագահական ընտրություններում Երևանում շտապօգնության աշխատակիցներն իրանական համարանիշներով բեռնատարից իջեցրել են վարորդին և դիմակ հագցնելով՝ հավանաբար տեղափոխում հիվանդանոց «Հասկանում են՝ ինչու են մերոնք կանգնած Գյումրիում». Տարասով Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին է ժամանել Կ․ Պոլսի Հայոց նորընտիր պատրիարք Սահակ արքեպիսկոպոս Մաշալյանը «Արդեն իսկ փակվել է Մարալիկի ծննդատունը, փակման սպառնալիք է կախված մի շարք այլ բժշկական հաստատությունների վրա». բաց նամակ Արսեն Թորոսյանին «Սիրով կնվիրեմ բոլորիդ». Նիկոլ Փաշինյանը լուսանկար է հրապարակել Հրապարակվել են պաշտոնատար անձանց հայտարարագիր չներկայացնելու համար հարուցված վարույթների տվյալները Հենց սա է հիբրիդային պատերազմը. Վահե Դավթյան «Մարտի 1-ի գործը հետհեղափոխական Հայաստանում» տեղեկատվական կոնֆերանս (տեսանյութ) ՀՀ ամենակայացած ինստիտուտները փաստաբաններն են և լրագրողները Վարչական դատարանն Ամուլսարի գործով խայտառակ եւ անօրինական վճիռ կայացրեց. Արթուր Գրիգորյան Արսեն Թորոսյանը «ՁԻԱՀ-ի կենտրոնի» տնօրեն է նշանակել Հարկայինի նախկին օպերին Արցախի ՊԲ հրամանատարն աշխատանքային խորհրդակցություն է անցկացրել «Ոչ»-ի կողմնակիցները հայտնվել են ծանր դրության առջեւ Ի՞նչ եղանակ է սպասվում գարնան առաջին օրերին Օտարերկրացի զբոսաշրջիկների 2019-ի թիվն ուռճացված է առնվազն մոտ 600,000-ով. Արա Գալոյան Ճգնաժամերի ընթացքում են ինստիտուտները կայանում. Ստեփան Դանիելյանը` ՍԴ անդամների կողմից իշխանության առաջարկը չընդունելու մասին Յութայում ազատազրկվածը փախել է բանտից՝ ներկայանալով որպես իր բանտակիցը Քննարկում «Վերնատանը»՝ Սիրիայի, ՌԴ-Թուրքիա կապերի և Արցախի մասին Աշոցքում, Հրազդանում եւ Չարենցավանում ձյուն է տեղում. Վարդենյաց լեռնանցքը փակ է բեռնատարների համար Չինաստանը կուղարկի 100 000 բադ դեպի Պակիստան մորեխների դեմ պայքարելու համար ԱՄՆ-Հայաստան՝ մեկ դար միասին. Հայկական փառատոն Վաշինգտոնում Լարսի ճանապարհը բաց է բոլոր տեսակի մեքենաների համար. ռուսական կողմում կուտակված է 400 բեռնատար Օրվա հանդիպումների անոնս «Հայաստանի բարձր ռազմականացումը հասկանալի է». արտերկրյա փորձագետ Ֆլեշի Բարսեղին դատի են տվել. այս անգամ հայցվորը Երեւան համայնքն է Թող զոհվեն, մեկ է մի օր բոլորն էլ մահանալու են. թուրք գրողի ելույթը բողոքի ալիք է բարձրացրել Թուրքիայում Պաշտոնյաների պարգեւավճարների տրման նոր, գաղտնի համակարգը. Ինչպիսի՞ հետեւանքներ կլինեն 30 թիկնապահով և դիպուկարահներո՞վ է Փաշինյանն այցելում մարդկանց տներ. Համբարյան «Շուտով Դուք նորություն կստանաք». Երվանդ Խունդկարյանը Վճռաբեկ դատարանի լուծարման հարցը սխալ է համարում Նովոյի խնամին, Սերժ Սարգսյանի ընկերը. ՔՊ դրամահավաքին ով որքան է մուծվել Քննարկվում է զորակոչային տարիքի շեմը բարձրացնելու հարցը ՍԴ դատավորները մերժել են իշխանության հետ հանդիպումը Իշխանության դեգրադացիայի մեխանիկան Ինչո՞ւ են դժգոհ Վիճակագրության կոմիտեի նախագահից. «նա «փուռն է տալիս բոլորիս» Հայաստանում վերջին երեք տարիներին ավելացել է ինքնասպանությունների թիվը. որն է պատճառը «Բացառում եմ, որ այս գործը կարճվի. Հնչեղ անուններ կան». Կոստանյանը՝ իր նկատմամբ հարուցված գործի մասին «Քվեն մերն է լինելու, լարվածություն չկա». Արայիկ Հարությունյանը վստահ է իր ուժերին «Քասթինգը» սկսվել է. ՍԴ դատավորի թեկնածուների ի՞նչ անուններ են շրջանառվում Հողը մերն է, մեր գյուղացունն է, մենք այն մեր արյան գնով ենք ձեռք բերել Ասեք՝ ԱՅՈ ցանցառապետությանը Վրաստանում արգելվել են Իրանից և Իտալիայից բեռնափոխադրումները Ուկրաինայում սոխը, սալը եւ սխտորը կորոնավիրուսի դեմ պայքարի լավագույն միջոցներ են անվանել «Կրեմլն աշխատում է Ռուսաստանի և Թուրքիայի նախագահների՝ մարտի 5-ին կամ 6-ին հնարավոր հանդիպման ուղղությամբ»․Պեսկով Պատմամշակութային նշանակության շենքը վաճառվել է օֆշորային ընկերության ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը Ռուսաստանին եւ Սիրիային կոչ է արել «դադարեցնել Իդլիբում հարձակումը» Զբոսաշրջության համաշխարհային խորհուրդը կորոնավիրուսի հասցրած վնասը 22 միլիարդ դոլար է գնահատել «Ես իմ որևէ ասածի համար չեմ զղջում. Ում էլ որ դուր չի գալիս, թող ինքը ման գա դեղամիջոց, թե ոնց բուժի իր վիճակը». Գևորգ Պետրոսյան Իրանի խորհրդարանը կորոնավիրուսի պատճառով դադարեցնում է աշխատանքը Կառավարությունը Մայր տաճարում կատարվող վերանորոգման աշխատանքներն ազատել է հարկերից Պողոսների վարչապետը հարկային տեռորով եկամուտների վերաբաշխում է կատարել Իսկ մենք նստած ծառի տակ, նկարում ենք նապաստակ Մարգարիտա Սիմոնյանի որդին կատարում է «Դուխով» երգը (տեսանյութ) ՀՀ վարչապետի կողմից նման եղանակով խախտվում է «Հանրաքվեի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքը
Հարցում

Արմեն Գևորգյան. Ինչո՞ւ պետք է մեզ մտահոգի սպառողական վարկավորման աճը

 

Tert.am–ը ներկայացնում է նախկին փոխվարչապետ Արմեն Գևորգյանի հեղինակային հոդվածը, որում անդրադարձել է սպառողական վարկավորման հետ կապված հարցերին, նշում, թե որքանով է դրանց աճը վտանգավոր Հայաստանի համար։

Հոդվածն ամբողջությամբ ներկայացնում ենք ստորև․

Վերջին շրջանում սպառողական վարկավորման հետ կապված հարցը լուրջ մտահոգության առարկա է դարձել։ Ընդ որում՝ այդ հարցը արդիական է ոչ միայն մեր երկրում, այլև ԵԱՏՄ այլ երկրներում։ Իմ այս հոդվածի նպատակը Հայաստանում նույնպես պատկան մարմինների և փորձագիտական շրջանակների ուշադրությունը գրավելն է։ Ցավոք, իշխանական ամենաանարդյունավետ ավանդույթը եղել և մնում է ցանկության բացակայությունը՝ իրենց իսկ կողմից գործնական խնդիրներ բարձրացնելու և այդ թեմայով կոնստրուկտիվ երկխոսություն սկսելու։ Իշխանությունները կամ համառորեն հերքում են առկա խնդիրները կամ նույնքան համառորեն պնդում իրենց իրավացիությունը։

Իրականում պետք էր, որ իշխանությունն ինքը ձևակերպեր խնդիրները, լսեր հանրային և փորձագիտական այլընտրանքային տեսակետները և դրա արդյունքում գնահատեր բոլոր ռիսկերը։ Այս թեմայով նույն Ռուսաստանում լուրջ հանրային բանավեճ է նախաձեռնել էկոնոմիկայի նախարարը, իսկ նրա հիմնական ընդդիմախոսը դարձել է կենտրոնական բանկը։ Նրանց միացել են փորձագիտական շրջանակները և գործարար հանրությունը։ Նման քննարկումային մշակույթից պետությունը միայն շահում է։ Ինչևէ։

Որպես այդպիսին՝ սպառողական վարկավորման աճը տնտեսության տեսանկյունից դրական երևույթ է։ Սակայն դա այդպես է, քանի դեռ դրա չափերն ու աճի հետ կապված ռիսկերը կառավարելի են։ Ինչո՞ւ մեզ պետք է մտահոգի Հայաստանում սպառողական վարկավորման աճը։ Պատասխանը շատ պարզ է. մեզ մոտ առկա հին ռիսկերի կողքին ձևավորվում են նորերը, իսկ դրանց չեզոքացման միջոցները դեռ տեսանելի չեն։

Որտե՞ղ է հիմնական խնդիրը։ Խնդիրը սպառողական վարկերի պորտֆելի և բնակչության իրական եկամուտների աճի էական տարբերության մեջ է։ Այս տարբերությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ մի պահ բազմաթիվ պարտապաններ այլևս ի վիճակի չեն լինի մարել բանկերում ունեցած իրենց վարկերը։ Ինչո՞ւ է աճում այս տարբերությունը։ Որովհետև տնտեսության մեջ տեղի չեն ունենում այնպիսի գործընթացներ, որոնք բնակչության մոտ կգեներացնեին նոր եկամուտներ կամ կավելացնեն եղած եկամուտները։

Ի՞նչ խնդիրների մասին է խոսքը.

1. Իրական նոր արտաքին ներդրումների՝ նոր ծրագրերի ու նոր աշխատատեղերի, նոր ֆինանսական հոսքերի բացակայությունը։ Երկրի ներսում առկա խնդիրները խոշոր ներդրողների հետ. Լիդիան Արմենիա, Սանիտեկ, Սպայկա և այլն։

2. Պետությունն ինքը վերջին 1,5 տարվա ընթացքում կրճատել է ծախսերը տարբեր շարժառիթներով՝ սկսած կոռուպցիայի դեմ պայքարից, մինչև ֆինանսավորման համար արժանի գաղափարների կամ ծրագրերի բացակայությունը, ինչը չի հանգեցնում ֆինանսական հոսքերի աճի։

3. Շինարարություն. աճը այստեղ տեղի է ունենում ոչ թե արտաքին աղբյուրների՝ անշարժ գույքի գնորդների հաշվին, այլ շնորհիվ ներքին աղբյուրների՝ հիփոթեքի: Արտաքին ներդրողները առայժմ երկրի ներքին իրավիճակի հետ կապված սպասողական վիճակում են։

4. Պետական հատվածում չկա պետական ծառայողների եկամուտների մակարդակի էական աճ՝ աշխատավարձեր և այլն։ Սկսել են կրճատվել պարգևավճարներն ու այլ լրացուցիչ վճարներ։

5. Բնակչության մեծ մասի մոտ չի ձևավորվում սպառողական վարկավորման նոր մշակույթ։ Սպառողների երիտասարդ սերունդը դեռ նոր է սկսել ադապտացվել վարկավորման մշակույթին, սեփական եկամուտների ու ծախսերի ռացիոնալացմանը, դրանց երկարաժամկետ պլանավորմանը։ Մինչ այդ մշակույթը կդառնա համընդհանուր, մենք պետք է հնարավորինս օպտիմալ ձևով խուսափենք բանկային ոլորտում խնդիրներից։

6. Պատկերացրեք նաև մի իրավիճակ, երբ մենք կմեծացնենք գույքահարկը և այդ բեռը կընկնի նաև այն համաքաղաքացիների ուսերին, որոնք միաժամանակ ունեն նաև վարկեր։

7. Այս ռիսկերը պետք է մտահոգեն նաև բանկերին, որոք այս փուլում կարող են որոշակի օգուտներ ստանալ՝ սպառողական վարկավորումից ստացվող բարձր եկամուտների հաշվին, սակայն շուտով կարող են հայտվել մի իրավիճակում, երբ կաճեն չմարված վարկերի ծավալներն ու կմեծանան վարկային պարտավորությունները։ Չէ որ բանկերի հիմնական գործառույթը տնտեսության վարկավորումն է նախ և առաջ արդյունաբերության, ծառայությունների, էներգետիկայի և իրական տնտեսության այլ ոլորտներում։ Սակայն բանկերը, հասկանալով, որ իրական հատվածում վարկավորումը խնդրահարույց է, սկսել են մշակել և առաջարկել սպառողական վարկավորման բազմաթիվ նոր պրոդուկտներ, որպեսզի կարողանան ապահովել իրենց աշխատանքի ընթացիկ եկամտաբերությունը։

8.Էական բացասական հետևանք կարող է ունենալ վարկային պարտավորությունների չեղարկման պրակտիկան։ Ինձ հայտնի չէ, թե ինչ սոցիալական կամ տնտեսական արդյունք է ունեցել այդ քայլը 2018թ-ին, սակայն բնակչության մոտ կարող են ձևավորվել ոչ ճիշտ սպասելիքներ, ինչը իր հերթին կարող է բացասաբար ազդել բանկային ոլորտի աշխատանքի վրա։

9. Կառավարության համար մեծ խնդիր կդառնա բնակչության զանգվածային մասնակցությունը էլեկտրոնային մոլախաղերին։ Այս երևույթը դառնում է խաղային բրոքերներից մեծ թվով մարդկանց ֆինանսական կախվածության ևս մեկ ձև։ Սկսում են ակտիվորեն աշխատել պարտքերը տոտալիզատորներին (կոլեկտորական ծառայություններ) վերադարձնելու ստվերային սխեմաներ, շատերի համար այս պարտքերի վերադարձը ավելի առաջնահերթ է դառնում, քան բանկերում ունեցած պարտավորությունների մարումը։

10.Փոխվել է այն իրավիճակը, երբ նախկինում առկա էին եկամուտների էական ստվերային աղբյուրներ. հիմա կամ չկան այդպիսիք, կամ դրանց թիվն իրոք նվազել է։ Նախկինում վարկերը հնարավոր էր փակել աշխատավարձի միջոցով, իսկ ընթացիկ ծախսերը «կողմնակի եկամուտների» հաշվին։ Հիմա հարկավոր է կամ պահպանել բարեկեցության նախկին մակարդակը, կամ կրճատել ծախսերն ու ամբիցիաները։ Հաշվի առնելով հայկական բնավորության առանձնահատկությունները, ավելի շուտ կխրվենք նոր պարտքերի մեջ, քան կսկսենք ապրել նախկինից ավելի վատ։

«Կողմնակի եկամուտների» երևույթի հոգեբանությունը մեր ավագ և միջին սերունդի ներկայացուցիչների համար նոր չէ՝ հիշեք խորհրդային «Երջանկության մեխանիկա» ֆիլմի (1982թ.) դրվագը։ Հետխորհդային փուլում, անկախության տարիներին, կարծում եմ՝ նաև այսօր, Հայաստանի բնակչության որոշ մասը «կողմնակի եկամուտները» ստանում է

· Ստվերային եկամուտների

· Տրանսֆերտների

· «Ծրարով» աշխատավարձերի տեսքով։

Ի՞նչն է մեզ առայժմ օգնում խուսափել լուրջ խնդիրներից։

Մեծ չափի տրանսֆերտերը Ռուսաստանից, այդ թվում՝ ԵԱՏՄ-ի մաքսային կարգավորման առանձնահատկությունների հաշվին կանխիկ դրամական հոսքերը Ռուսաստանից՝ Հայաստան։
Գնաճի համեմատաբար ցածր մակարդակը, սպառման սեզոնայնությունը, հատկապես՝ սննդի ոլորտում։
Նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը հաճախ է արդարացիորեն խոսում այսպես կոչված տոքսիկ եկամուտների մասին, որոնք կրում են ժամանակավոր բնույթ։ Գոյություն ունեն նաև այլ ժամանակավոր երևույթներ, ինչպես ասենք տուրիստական ոլորտի ակտիվացումը, որը բերում է ծառայությունների ոլորտում լրացուցիչ եկամուտների։
Ջրի, գազի, տրանսպորտի և վառելիքի գների էական աճը առայժմ զսպելու հնարավորությունը։
Բնակչության որոշ հատվածի կողմից ավելի լավ ժամանակների հույսը։

Ի՞նչ կարող է անել կառավարությունը:

· Ուսումնասիրել սպառողական վարկավորման կառուցվածքը, հասկանալ, թե դրանում որքան են կազմում պետական ծառայողների ու հատկապես ուժայինների կողմից վերցված սպառողական վարկերը։ Զինվորականը, կամ ուժային մարմնի ներկայացուցիչը, ում մտքում մշտապես այն հարցն է, թե ինչպես վերադարձնել պարտքերը, մեծ խնդիր է արդյունավետ պետական ծառայության համար։

· Իրականացնել որակյալ վերլուծություն, թե ինչ նպատակներով են օգտագործվել այդ միջոցները՝ դրանք երկրում սպառողական ապրանքների ծավալի վրա համապատասխան էական ազդեցություն ունեցե՞լ են, ստեղծե՞լ են հավելյալ արժեք, թե՞ ուղակի էլեմենտար ձևով «մսխվել» են։

· Ինչպիսի՞ն է սպառողական վարկավորման և բնակչության իրական եկամուտների աճի հարաբերակցությունը։

· Հասկանալ, թե որքանով դրական ազդեցություն կարող է ունենալ եկամտահարկի նոր համակարգը սպառողական վարկավորման վրա և այդ հաշվարկները ներկայացնել հանրությանը։

· Ձեռնարկել ադեկվատ միջոցներ, որոնց կիրառումը թույլ կտա, որպեսզի բնակչության իրական եկամուտները զգալիորեն աճեն, և միջին ընտանիքի ընդհանուր եկամուտը հնարավորություն կտա սպասարկել վերցված վարկերը։

· Սկսել սպառողական վարկավորման նորմատիվների՝ թեկուզ ժամանակավոր փոփոխության անհրաժեշտության վերաբերյալ քննակումներ՝ խստացնելով վարկերի տրամադրման պայմաններն ու ծավալները։

· Սկսել ուսումնասիրել պետական ծառայողների և տարբեր պաշտոնյաների վարկային պատմությունները, այդ թվում կոռուպցիոն ռիսկերից և երևույթներից խուսափելու՝ պրոֆիլակտիկայի համար. մեծ վարկային պորտֆելն ու դրա մարման օրինական ֆինանսական՝ անհամարժեքորեն փոքր բազան խնդիրների պոտենցյալ աղբյուր է։

· Միջոցներ ձեռնարկել էլեկտրոնային մոլախաղերին բնակչության զանգվածային մասնակցությունը սահմանափակելու ուղղությամբ և ուժեղացնել պայքարը պարտքերի հավաքագրման ստվերային սխեմաների դեմ:

Ընդհանուր առմամբ հարկավոր է շատ զգույշ և ուշադիր մոտենալ Հայաստանի համար տնտեսության երկու առանցքային ոլորտների՝ բանկային հատվածի և էներգետիկ համակարգի կայունության պահպանման և ռազմավարական զարգացման հարցերին։ Այս երկու հատվածներում ցանկացած էական համակարգային ձախողում նշանակում է երկրի մրցունակության և ներդրումային գրավչության կորուստ։ Արդեն իսկ կա երկու նախանշան՝ բանկային գաղտնիքի պահպանման անլիարժեքության դրվագները և հուլիսի 9-ի՝ այսպես կոչված «բլեքաութը»։

 

 

website by Sargssyan