1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Այսօր՝ 17 հունիսի 2019թ., 00:00
Օպտիմալացում հայկական ձեւով. Երեւանի քաղաքապետարանի եւ վարչական շրջանների հաստիքացուցակը կավելանա 102-ով Թաքստոց՝ «Վարդաշեն» ՔԿՀ–ի ճաշարանի կախիչների տակ Ադրբեջանում տղամարդը սպանել է շուկայի այցելուներին 30 մլրդ դոլար. Huawei-ը հաշվել է ամերիկյան պատժամիջոցների պատճառով կրած վնասները 7 խորհրդական ունենալը բավականին մեծ ճոխություն է ձեզ համար, պարոն քաղաքապետ. ԲՀԿ-ականը՝ «ճկռալով» աշխատող Մարությանին «Դերասանուհիների հետ դավաճանում են, ոչ թե ամուսնանում». արքայազն Հարրիի պապիկը դեմ է եղել Մեգան Մարքլի հետ նրա ամուսնությանը Ժողովրդավարությունը՝ որպես մեխանի՞զմ, թե՞ որպես բովանդակություն Ադրբեջանական բանակը զորավարժանքի ժամանակ արկ է նետել Գյանջայի բնակելի տան վրա Հայտնաբերվել եւ առգրավվել են տարիներ առաջ ՀՀ ազգային պատկերասրահից գողացված կտավներ Իջեւանի քաղաքապետին հրավիրել են ոստիկանություն Արտակարգ դեպք Արցախի Հանրապետությունում. մարտական դիրքում զինվորների վիճաբանությունն ավարտվել է կրակոցներով. կա վիրավոր Մանվել Գրիգորյանի կալանքի հարցով դատական նիստը՝ ուղիղ Հայաստանում խաղատների գործունեության հանդեպ հսկողությունը կխստացվի Երեւանում տրվել է Հայաստան-ԵԽ 2019-2022 թվականների գործողությունների ծրագրի մեկնարկը Պոլսո Հայոց պատրիարքի տեղապահը կընտրվի հունիսի 26-ին ԱՄՆ-ի եւ Մեքսիկայի սահմանին նկատվում է աֆրիկացի փախստականների ռեկորդային կուտակում Ինչպե՞ս արդյունավետ պայքարել կոլոռեկտալ քաղցկեղի դեմ ԲԴԽ–ն հաստատել է Արմեն Բեկթաշյանի և Սերգեյ Մեղրյանի հրաժարականները Իրանը այսօր կհայտարարի միջուկային համաձայնագրից ևս մեկ հետքայլի մասին Գյուղնախարարության անգործության պատճառով ծիրանի բերքը կիսով չափ քիչ կլինի Իրանը վերսկսում է ուրանի հարստացումը Հունաստանը և Կիպրոսը կոչ կանեն Եվրամիությանը պատժամիջոցներ սահմանել Թուրքիայի դեմ Թենիսի գնդակի չափերի հասնող կարկուտ՝ Ֆրանսիայում (տեսանյութ) Ստեփանավանում բացվել է նորարարական «խելացի» անասնաշենք. Այն կարելի է վերահսկել հեռավորությունից Եղանակը Հայաստանում Հարյուրավոր ցուցարարներ շարունակում են արգելափակած պահել Հոնկոնգի գլխավոր փողոցներն ու կառավարության շենքը ԵՄ-ը կարող է դադարեցնել անվիզա ռեժիմը որոշ երկրների համար Աֆրիկացի ֆուտբոլիստը չի ցանկացել մնալ ադրբեջանական ակումբում Փողոցային առեւտուր. Ո՞ր մթերքներն է ամենից վտանգավոր գնել Երեւանի փողոցներից Համաշխարհային միջուկային զինանոցը կրճատվել է․ Զեկույց Բելուչիի 14-ամյա դուստրն առաջին անգամ հանրային միջոցառման է մասնակցել ու տպավորել իր բնատուր գեղեցկությամբ (լուսանկարներ) Գոգենի առաջին կտավը Ֆրանսիայի աճուրդում վաճառվել է 80 հազար եվրոյով 850 հազար դրամ աշխատավարձ՝ Երևանի աղբահանությամբ զբաղվող կառույցի տնօրենի համար Օմանի նեղուցում լցանավերի վրա հարձակվել է Իրանը. Պոմպեոն ապացույցներ ունի Իրանի ո՞ր ծավալն է համարվում նորմալ տղամարդկանց եւ կանանց համար Մոգերինին Օմանի ծոցի իրադարձությունների կապակցությամբ զսպվածության կոչ է արել Գույքահարկի բարձրացման խնդրի մասին. Արմեն Գևորգյան Երեւանի ավագանին արտահերթ նիստ է հրավիրել. Օրակարգում է նաեւ աղբահանության հարցը (ուղիղ) «Ղազախստանին անհրաժեշտ են Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները». Տոկաև Բա ԱԱԾ-ին, քննչական մարմիններին ո՞վ է վեթինգ անելու. (տեսանյութ) Թուրքական ուսումնասիրությունների ինստիտուտը կփակվի 2020 թվականին Համահայկական 7-րդ խաղերի երկրորդ ջահը վառվեց Խոր Վիրապում (տեսանյութ, լոիսանկարներ) Մեգան Մարքլը և արքայազն Հարին ցույց են տվել իրենց առաջնեկի նոր լուսանկարը Անձամբ ես կհատուցեմ 650 000 դրամը․ Ալումյանը՝ դատական ծախսը փոխհատուցելու Փաշինյանի պահանջի մասին. (տեսանյութ) Երիտասարդ արյունն իսկապես կարող է երկարացնել կյանքը. հետազոտություն 10.000 զինծառայող, 200-ից ավելի հրետանային համակարգեր, մոտ 150 զրահատեխնիկա. Արցախում զորավարժություններ են մեկնարկել Մասիսի քաղաքապետի եւ եւս յոթ անձի վերաբերյալ գործը դատարանում է Ճի՞շտ են շրջանառվող այն լուրերը, որ Արսեն Խառատյանը ծանր թմրանյութերի խոշոր խմբաքանակներ է ներմուծել ՀՀ. (տեսանյութ) Ջհանգիրյանի ասածից ստացվում է՝ նախապես պլանավորված քննություն է կատարվում. Ալումյան Լուսահովիտի համայնքապետի ոտքն անդամահատել են. բժիշկները պայքարում են նրա կյանքը փրկելու համար Ավանակով ակցիա՝ կառավարության դիմաց Ստավրոպոլում հայկական պետհամարանիշով մեքենայի մասնակցությամբ շղթայական ավտովթար է տեղի ունեցել. կան տուժածներ Ամազոնի ցեղերի ու մի քիչ էլ մեր իշխանությունների մասին Պեսկովը խոսել է Պուտինի և Թրամփի հանդիպման արագ կազմակերպման մասին Հայաստանի հավաքականի հարձակվողը մոդել ընկերուհու հետ հանգստանում է Կիպրոսում (լուսանկար) Ինքնաթիռի ուղևորը երկու անգամ վճարել է բորբոսնած սննդի համար «Միայն թե սկեսրոջս չասեք». Մարգարիտա Սիմոնյանը թաբուլեն իր ձեւով է պատրաստել Աշոտ Մուսայանն ազատվել է անշարժ գույքի կադաստրի կոմիտեի ղեկավարի տեղակալի պաշտոնից Ոնց-որ թե թեժ է լինելու. Ստեփան Դանիելյան Ինձ համար գերխնդիր է, որ սփյուռքահայն իրեն շատ ավելի տիրող կարգավիճակում զգա Հայաստանում. Զարեհ Սինանյան Բուրգ լե Վալանսի քաղաքապետը կբողոքարկի Շուշիի հետ բարեկամության հռչակագիրը չեղարկելու մասին դատարանի որոշումը Ի՞նչն է հիշվելու՝ լայվերն ու ճառերը, թե՞ կառուցված շենքներն ու պողոտաները ՊՍԺ-ն պատրաստ է վաճառել Նեյմարին, որը ցանկանում է հեռանալ Ինչո՞ւ չի կարելի հաճախ սնվել սրճարաններում եւ ռեստորաններում Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպաններից Հայկ Ալումյանի ասուլիսը. ՈՒՂԻՂ ՀՀ ԱԳՆ բողոքներ չունի դեսպան Կոպիրկինի հանդեպ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ հանդիպման պատճառով Ֆրանսիայում 250 000 լիտր կոնյակ է այրվել Ի՞նչ է արել Էմիլի Ռոտակովսկին. իհարկե կրկին ցուցադրել է մերկ հետույքը (Լուսանկարներ) Երեւանյան այգում ԱՄՆ 3 քաղաքացիների հետապնդել են. մեկի նկատմամբ էլ կատարել են անառակաբարո գործողություններ Թբիլիսիի քաղաքապետն ու նրա կինն ամուսնացել են 4 տղա ունենալուց հետո Հաղորդում՝ ՀՀ Վարչապետի ենթադրյալ կոռուպցիոն որոշման մասին Վարդան Բալայանն ազատվել է Արցախի պաշտպանության բանակի հրամանատարի տեղակալի պաշտոնից Բարի Ալիբասովի կատուն 2 օրվա ընթացքում վաստակել է 150 հազար դոլար Մարսելոյի որդու գոլը հաղթական է եղել «Ռեալի» Մ-10 թիմի համար (Տեսանյութ) Իսրայելը Թրամփի պատվին բնակավայր է անվանել Գոլանի բարձունքներում Ինչ պայմանով է Հաբիբ Նուրմագամեդովը լուսանկարվել «Բարսելոնայի» երկրպագուի հետ (տեսանյութ) 1 ամսում աշխատատեղերը կրճատվել են 4750-ով Այսօր Հենրիխ Մխիթարյանն ամուսնանում է ԱԺ-ում քննարկում են Արցախի և Ֆրանսիայի քաղաքների հռչակագրերի չեղարկումը․ Ուղիղ Հնարավո՞ր է արդյոք ապրել Մարսի վրա
Հարցում

Մեծ անորոշության տագնապը

Մաս 1

Մեր իրականության բոլորիս հայտնի մարտահրավերներին ավելացել է նորը` անորոշությունը։ Սա առայժմ հիբրիդային մարտահրավեր է, բայց ունի բոլոր հնարավորությունները ամենասուրը դառնալու։ Այն նկատելիորեն բյուրեղանում է։ Անորոշությունը ծանր ամպի պես նստում է մեր իրականության վրա և սողոսկում է ամեն գյուղ ու քաղաք, ամեն տուն ու հիմնարկ, ամեն ոլորտ։

«Ի՞նչ է լինելու, ո՞նց է լինելու» տիպի հարցերն են հայաստանյան օրակարգը ձևավորում։ Նրանք դարձել են արդեն մեր կենցաղը։ Իսկ դա նշանակում է, որ շատ լուրջ ջանքեր են պետք է լինելու՝ երկրում մթնոլորտը փոխելու համար։ Այդ ջանքերը պահանջվելու են բոլորից՝ իշխանություններից և պետության հանդեպ պատասխանատվության զգացում ունեցող ցանկացած կառույցից կամ անհատից։

Չկարողացանք ցրել անորոշությունը, չկարողացանք կասեցնել դրա ուժեղացումը, հերթական քայլերով խորացրեցինք այն, հանրային կյանք չբերեցինք կանխատեսելիության հեռանկարը, ուրեմն մեզ սպասում են նոր անկայության փուլեր, ցնցումներ, և էլի անհասկանալի հեռանկար։

Անորոշության գործոնները

Կան թեմաներ, որոնց՝ իշխանության կողմից արծարծումը, ոչ գրագետ մատուցումը անորոշության հսկայական լիցքեր են ուղարկում հասարակությանը։ Բերեմ մի քանի օրինակ.

1. Երբ իշխանությունը խոսում է «մեղավորության կանխավարկածի», ունեցվածքի 70 տոկոսը հետ վերադարձնելու, «առանց մեղադրական եզրակացության գույքի բռնագանձման» մասին, իշխանությունը պարզապես չի պատկերացնում, թե հենց հաջորդ պահից բիզնեսը և խոշոր սեփականատերերը ինչ են զգում, ինչ են մտածում, ինչ են որոշում և ինչ են անում։ Իսկ նրանք որոշում են՝ սպասել, ներդրում չանել, կապիտալը թաքցնել, կապիտալը երկրից հանել։ Յուրաքանչյուր խոշոր կապիտալի շուրջ միշտ աշխատում են հարյուրավոր միջին ու մանր բիզնեսներ, միջին ու մանր կարողությունների տեր ընտանիքներ և անորոշության ալիքը շատ արագ փոխանցվում է նաև նրանց։ Պետք չէ թերագնահատել ո՛չ իշխանության խոսքը, ո՛չ էլ՝ կապիտալի ընկալունակությունը։ Եվ եթե իշխանությանը թվում է, թե ինքը հերթական հեղափոխական լոզունգն է հայտարարում, ապա ռեալ բիզնեսը դա ընկալում է լրիվ այլ կերպ և պատասխանում է համարժեք՝ սպասում է կամ արտահոսում։

2. Հաջորդ օրինակը. երբ իշխանությունից անընդհատ լսվում է կրճատումների և օպտիմալացումների թեման, իսկ մերձիշխանական խոսողները, իրար հերթ չտալով, եթերից եթեր տիրաժավորում են այն, իբր՝ շատ լավ բան են անում, ապա ցանկացած պետծառայողի ընտանիքում տիրում է համարժեք մթնոլորտ՝ ու՞մ կկրճատեն, ե՞րբ, բա ինչպե՞ս ենք ապրելու, բա երեխաների վարձերը, բա մյուսը... Հայաստանը փոքր երկիր է, երբ ասում ես՝ լուծարում եմ, փակում եմ, կրճատում եմ կամ կրճատելու եմ տասը հազար, 30 տոկոս և այլն, մյուս կողմից էլ ասում ես՝ հետ եմ վերցնելու, նվիրելու եք, խլելու եմ և այլն, դա արդեն առնչվում է հարյուր հազարարվոր մարդկանց, այսինքն՝ ձևավորում է անորոշության ակնհայտ մթնոլորտ։

3. Անորոշության հաջորդ խոշոր աղբյուրը շատ հարցերի շուրջ իշխանության մոտ տեսակետների բացակայությունն է։ Որքան հստակ եղավ իշխանության տեսակետը հարցերի լայն շրջանակների վերաբերյալ, այնքան կանխատեսելիության աստիճանը հասարակության կյանքում մեծ կլինի։ Սոլիդ իշխանությունը ստանում է նման մթնոլորտ երկրում։ Իսկ տեսակետների անհստակության, սոցցանցային կառավարման և ամբոխահաճության (հանրությունը մեզնից ակնկալում է, հանրությունը մեզնից պահանջում է...) պայմաններում ձևավորվում են անորոշ սպասումներ, ինչը պարալիզացնում է առաջընթացը։

4. Կա ավելի վտանգավոր օրինակ՝ պատերազմի և խաղաղության սիրողական մեկնաբանությունը։ Ոչինչ ավելի չի քայքայում պետության հիմքերը, չի խեղդում առաջընթացը, որքան կաբինետային հերոսների հռետորաբանությունը։ Ոչ մի ժողովուրդ չի ուզում պատերազմ, առավել ևս՝ պատերազմ տեսած ժողովուրդները։ Պատերազմի հավանականությունը պետք է լինի հնարավորինս նվազագույն, և դրան պետք է միտված լինի պետական միտքը։ Պատերազմը զոհեր են, ավերածություններ, արտագաղթ։ Եվ էժան ռեյտինգին ուղղված ցանկացած նման կոչ խտացնում է անորոշության ամպը։

Պատերազմին պատրաստվում են գրագետ, անաղմուկ աշխատանքով և ոչ թե՝ իրական պատերազմ չտեսածների՝ Բաքուն գրավելու դատարկ կոչերով։ Ի դեպ, նույնքան վտանգավոր է նաև խաղաղության սխալ մատուցումը։ Չգիտես ինչու խաղաղությունը ներկայացվում է որպես պարտության, միակողմանի զիջումների արդյունք, ինչն ամենևին այդպես չէ։ Սա առանձին քննարկման առարկա է, որը կանենք առաջիկայում։

Անորոշության պատճառները

Թեև իշխանության փոփոխությունից անցել է մեկ տարուց էլ քիչ ժամանակ, բայց ձևավորված անորոշությունն ունի հստակ նախապատմություն։ Թվում էր, թե նոր իշխանությանը հենց իր հաջողության համար բոլորից շատ էր պետք՝ երկրում ունենալ որոշակիություն և կանխատեսելիություն։ Թե՛ իշխանության շահը, թե՛ պետության շահը պահանջում են կայունություն և կանխատեսելիություն։ Վստահ եմ, որ նոր իշխանությունները սա շատ լավ հասկանում են և ձգտել ու ձգտում են դրան։ Բայց այդ դեպքում ինչո՞ւ ստացանք այսօրվա անորոշության վիճակը։ Շատ կարևոր է՝ հասկանալ պատճառները, որ գտնենք բանալին՝ ուղղելու, սրբագրելու և երկիրը նոր պոզիտիվ հուն վերադարձնելու համար։ Իմ խորին համոզմամբ՝ հետհեղափոխական փուլում տեղի է ունեցել երեք հիմնական սխալ, որոնք հիմքն են դրել հետագա տրամադրությունների։

Սխալ առաջին. ազատ քվեարկություն, բայց՝ անբովանդակ ընտրություններ

Խորհրդարանական արտահերթ ընտրություններն այդքան արագ անցկացնելը ամենահիմնական սխալներից մեկն էր։ Դրա արդյունքում մենք իրոք ստացանք ազատ քվեարկություն։ Բայց՝ միայն այդքանը։ Եթե սա իսկապես հեղափոխություն էր, ապա այն արժանի էր ավելի լուրջ բովանդակության։ Այն պետք է լիներ նոր գաղափարների, նոր ծրագրերի մրցակցություն։ Եվ պետությունը կլիներ լրիվ այլ տրամադրությունների մեջ։

Կլիներ փոփոխությունների, լավ ու ավելի լավ գաղափարների մրցակցության տիրույթում։ Հապշտապ ընտրությամբ մենք մեր փոփոխությունների հնարավորությունը զրկեցինք գաղափարներից։

Սխալ երկրորդ. մարտի 1-ի թեմայի նման ընթացքը

Մարտի 1-ի թեման կար, և այն շրջանցել հնարավոր չէր։ Այն ուներ տարբեր մոտեցումների և լուծումների հնարավորություն։ Հապճեպ, առանց հաշվարկելու, իշխանությունը ընտրեց ՀՔԾ հորինած իրականության մեջ պարփակվելու մոդելը։ Նշանակվեցին մեղավորներ, բավարարվեցին որոշակի շրջանակների զգացմունքային ապրումները։ Մի քանի շաբաթ իշխանության լինելուց հետո հայտարարվեց, որ գործն ամբողջությամբ բացահայտվել է։

Այդքանը։ Իսկ լայն հանրությունն ուղղակի օտարացավ այդ թեմայից։ Այնինչ խնդիրը բոլորովին այլ պետք է լիներ՝ զսպվածություն, մարտի 2-ի բանալին, համերաշխության ու համակողմանի հետևությունների։ Մենք գնացինք վստահություն չներշնչող քրեական գործերի ու անվերջ դատերի ճանապարհով, որը ոչ մի հանգրվանի չի բերելու։

Սխալ երրորդ. ընդհատվեց ղարաբաղյան խնդրի ինստիտուցիոնալ շղթան

Նոր իշխանությանը ոչինչ չպետք է խանգարեր՝ Արցախի հիմնախնդրի շուրջ հանդիպումներ և շփումներ ունենալ խնդրին տիրապետող՝ նախորդ իշխանությունների հետ։ Դա պիտի արվեր ճիշտ ժամանակին՝ իշխանություն ձևավորելուց անմիջապես հետո։ Սա էր պահանջում պետության շահը։ Ղարաբաղի խնդիրը որևէ իշխանության սեփականությունը չէ. սա ազգային անվտանգության խնդիր է, սա խաղաղության և պատերազմի խնդիր է, և խնդրի ինստիտուցիոնալ շղթայի անընդհատությունը ուղղակի պետության շահն էր պահանջում։ Դա Հայաստանը կդասեր լուրջ պետությունների մակարդակին։ Սա կբերեր, ի դեպ, նոր իշխանության հեղինակության աճին՝ ի հաշիվ լրջության։ Գոնե մի ուղղությամբ երկրում կլիներ այլ մթնոլորտ։ Փոխարենն ընտրվեց միտինգում նախորդներին մեղադրելու տարբերակը։ Եվ արդյունքում՝ մենք ստացանք պատերազմի թեմայի սրացում, ինչը կարևոր շտրիխ է՝ համընդհանուր վտանգավոր անորոշության մեջ։

Ինչու՞ է կարևոր սխալների նշումը. Որովհետև որքան էլ ցավոտ են դրանք, դեռևս պահպանվում է դրանց շտկման որոշակի ռեսուրս։ Պետք է լուրջ մտածել այս ուղղությամբ, քանի դեռ չենք մոտեցել անդառնալիության սահմանին։

Ընթացիկ սխալներ

Այս դասակարգման մեջ են մտնում մերձիշխանական շրջանակներից անընդհատ հնչող՝ լավ չմտածված (կամ՝ ուղղակի չմտածված) գաղափարները, որոնք հաճելի են հասարակ լսարանին, բայց վտանգավոր են ու խորը անորոշության են մատնում հասարակության էֆեկտիվ հատվածին (այդ թեմաներից մի քանիսը վերը նկարագրվել են)։ Հետևաբար՝ իշխանությունը շատ զգույշ պետք է լինի իր ձևակերպումների մեջ։ Կա տպավորություն, որ իշխանությունը չի գիտակցում իշխանության խոսքի գինը։ Իսկ իշխանությունից դուրս դեռևս չի ձևավորվում հեղինակավոր խոսքի բևեռը, իսկ հնչող կարծիքները, որքան էլ՝ հաճախ մտածված ու գրագետ, դեռևս չունեն հասարակությանը սթափեցնելու համար անհրաժեշտ ազդեցիկությունը։

Վահե Հովհաննիսյան

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»

(շարունակելի)

website by Sargssyan