1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Այսօր՝ 11 դեկտեմբերի 2018թ., 00:00
Համակարգչային խաղերն ու համացանցը դանդաղեցնում են երեխայի ուղեղի զարգացումը Սովորություններ, որոնք ծերացնում են մաշկը Ամանորյա Comedy club. Գարիկ Մարտիրոսյանի կնոջ պարը «մանղալի» մոտ Պորոշենկոն ստորագրել է Ռուսաստանի հետ բարեկամության պայմանագրի դադարեցման մասին օրենքը Կարգելվի բժիշկներին և ուսուցիչներին ծաղիկներից բացի այլ նվեր տալը ՀՀ 7-րդ գումարման ազգային ժողովում կլինի 132 պատգամավոր 102-ամյա կինը ցատկել է պարաշյուտով (տեսանյութ) «Մեզ փորձում են կրկնակի հարկել». ավտովաճառողների ակցիան ՊԵԿ-ի դիմաց Նախնական. Ովքե՞ր են ընտրվել «Իմ քայլը» դաշինքից պատգամավոր ռեյտինգային ընտրակարգով Կաթի նոր արտասովոր հատկություն Ճապոնիայում թույլատրել են օտարերկրացիների աշխատանքի ընդունել Սթրիփ ակումբի մենեջերն Արագածոտնում երրորդն է ԵԱՀԿ դիտորդական խմբի եզրակացությունը «Իմ քայլը» դաշինքին ձայն տված 150 հազար քաղաքացի չի քվեարկել ոչ մի ռեյտինգային թեկնածուի օգտին Մանրամասներ Կոտայքի մարզում չորս անձի դանակահարության դեպքի մասին Կանադայի ՌԾՈՒ-ն Լատինական Ամերիկայի ափերին ավելի քան 17 տոննա կոկային է առգրավել Մակրոնը հանդիպում է անցկացնում արհմիությունների ու կուսակցությունների ներկայացուցիչների հետ Համազգային թատրոնի դերասանները շարունակում են գործադուլը Եվրոպական դատարանը Մեծ Բրիտանիային թույլ է տվել միակողմանի կերպով դադարեցնել «Բրեքզիթ»-ը Դոդոնը կրկին հեռացվել է Մոլդովայի նախագահի պաշտոնից Մեծերի համար նախատեսված ֆիմի աստղ Բերկովան փախել է հինգերորդ ամուսնուց Բուզովան երկրպագուներին նոր կերպարով է ներկայացել Իրավապահների կողմից իրականացվում են կամայականություններ ԶԼՄ-ների նկատմամբ Բրիտանացին 5 դոլարով պատահաբար գնել է 4000 տարեկան թաս Ընտրությունների արդյունքների ամփոփումը տեղի կունենա քվեարկությունից հետո 7-րդ օրը․ Տիգրան Մուկուչյան Անքնությամբ տառապող մարդիկ նման են շիզոֆրենիկների Տիգրան Մուկուչյանն անձամբ է զրուցել Հունան Պողոսյանի հետ՝ ճշտելու, թե արդյոք ուղղորդել է ընտրողներին Տիգրան Մուկուչյանը հրապարակեց ընտրությունների արդյունքները Ջիհադիստները քիմիական հարձակում են ծրագրել Լոնդոնի մետրոյում Որն է ՀԱՊԿ-ի եւ ՆԱՏՕ-ի տարբերությունը Ջեյ Լոն ընտանիքի հետ զարդարում է տոնածառը Հոլիվուդի «վետերան» Քըրք Դուգլասը նշել է ծննդյան 102-րդ տարեդարձը (լուսանկարներ) Երկարատև վազքը վնաս է առողջությանը Դեմբելեն դարձյալ ուշացել է «Բարսելոնայի» մարզումից Հարսնացուն նիհար եւ գեր հյուրերի համար զգեստներ է հորինել եւ խայտառակվել Մակրոնը «կոնկրետ ու անհապաղ միջոցառումներ» կներկայացնի իրադրությունը կարգավորելու համար ԿԸՀ-ն հաստատեց ԱԺ արտահերթ ընտրությունների նախնական արդյունքների արձանագրությունը Հայաստանի խորհրդարանի արտահերթ ընտրությունները` թուրքական լրատվամիջոցներում Թրամփը համաձայնել է Պենտագոնին 750 մլրդ դոլար հատկացնել. CNN Նոր հակաբիոտիկ են ստացել իշամեղվի թույնից Հիշենք ոչ վաղ անցյալը. Փաշինյանի անեկդոտը եւ Մուկուչյանի պատասխանը Հայուհի Էրմոնիան ֆրանսիական «Մանկական Ձայն»-ի եզրափակչում կատարեց Շառլ Ազնավուրի La bohème երգը Չինացի գիտնականները ստեղծել են բազմակի օգտագործման թուղթ Առաջին անգամ ցուցադրել են Պուտինի դստերը Նախնական արդյունքներով՝ նոր ԱԺ-ն կունենա 132 պատգամավոր Մտնում ենք սեփականության վերաբաշխման փուլ 2018-ի լավագույն լուսանկարներն՝ ըստ Reuters -ի Հատուկ ծառայությունների տվյալները՝ Եվրոպայի համար իրանական հրթիռների սպառնալիքի մասին. Die Welt Թաիլանդի թագավորը գլխավորել է ձմեռային տոնավաճառի բացմանը նվիրված հեծանվավազքը Անկախության այս բոլոր տարիների ձեռքբերումները վկայում են, որ մենք հաստատակամ ենք ու վճռական ԲՀԿ քաղաքական թիմի առաջատարը Նաիրա Զոհրաբյանն է Ֆեդերիկա Մոգերինի․ Եվրամիությունը կրկին վերահաստատում է մարդու իրավունքների բազմակողմ համակարգի նկատմամբ կուռ հանձնառությունը Հանրապետության որոշ ավտոճանապարհների ձյուն և մառախուղ է Արտասահմանյան լրատվամիջոցները՝ ՀՀ ԱԺ ընտրությունների նախնական արդյունքների մասին Ամերիկյան հետախուզական արբանյակի ուղեծիր արձակումը չեղարկվել է մեկնարկից վայրկյաններ առաջ Ռիգայի փողոցներով հազարավոր Սանտա Կլաուսներ են վազել (Տեսանյութ) Ամենավտանգավոր կոշիկները համարվում են հողաթափերը Հնդիկ մեծահարուստի դստեր հարսանեկան արարողությանը կմասնակցեն Բեյոնսեն եւ Հիլարի Քլինթոնը Facebook-ն արգելել է սեքսի հետ կապված ակնարկները Թայվանցի մոդելը ցնցել է ձկան շուկան (ՏԵսանյութ) Կենտրոնական Չինաստանում արծաթի խոշոր պաշարներ են հայտնաբերվել «Հայ տղամարդկանցից ստացվում են ամենալավ ամուսինները». Պետդումայի պատգամավոր Ելենա Յամպոլսկայա (տեսանյութ) Գարիկ Մարտիրոսյանի տիկինը ամուսին Ձմեռ պապից թանկարժեք նվեր է խնդրել Ռուսաստանն աշխարհում երկրորդն է՝ ըստ զենքի վաճառքի Ճերմակաբաշ ձին համացանցի աստղ է դարձել (լուսանկարներ) «Դեղին անթև բաճկոնները» Մակրոնի կուսակցության անունով գիլյոտին են տեղադրել փողոցում (լուսանկարներ) Ուկրաինայի գլխավոր դատախազը կոչ է արել պատժամիջոցներ սահմանել ՌԴ-ի նկատմամբ Մեքսիկայում անհայտ անձինք կրակ են բացել դեպի ԱՄՆ-ի սահման շարժվող ներգաղթյալների խմբի ուղղությամբ. կա զոհ և տուժածներ Կիևի օդանավակայանում ինքնաթիռը կոշտ վայրէջք է կատարել և դուրս եկել թռիչքուղուց Չինաստանում 2.5 հազար տարվա ոսկեզօծ մարտակառք է հայտնաբերվել (տեսանյութ) Ցտեսություն, թախիծ (մաս 5-րդ ) Ձայների հաշվարկն ավարտված է․ 7-րդ գումարման Ազգային ժողովում կլինեն երեք քաղաքական ուժ Մարզերում առաջատարը «Իմ քայլը» դաշինքն է՝ 70 տոկոսով, իսկ ՀՀԿ-ն ունի 4,2 տոկոս Ըստ ԿԸՀ-ի «Իմ քայլը» ստացել է ընտրողների ձայների 70, իսկ ՀՀԿ-ն 3.8 տոկոսը Հաշվել են քվեների 6 տոկոսը եւ «Իմ քայլն» առաջին տեղում է 68,1 տոկոսով Քվեաթերթիկների 1,9 տոկոսի հաշվարկով ՀՀԿ-ն ստացել է ձայների 3,7 տոկոսը Քվեաթերթիկների 0.22-ի մշակմամբ «Իմ քայլը» առաջատարն է 61.7 տոկոսով Ընտրություններին մասնակցեց 1 մլն 260 հազար 840 ընտրող Ավարտվեց արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների քվեարկությունը Կտրված լեզու և կոտրված ատամ․ Աուգսբուրգի դարպասապահը խաղացել է ցավալի վնասվածքով
Հարցում

Վարչապետն ու պետությունը

Հոդվածաշարը տպագրվում է «Այլընտրանքային նախագծեր խմբի»՝ «Հայաստան 2018-2022» ծրագրի շրջանակներում

«Հայաստան 2018-2022» փուլի առանցքային դերակատարն ապագա վարչապետն է:
Հայաստանն ապրիլից թևակոխելու է զարգացման նոր փուլ, ու թեև փոխվելու է երկրի կառավարման ձևը, ակնհայտ է, որ առնվազն 2018-2022 ժամանակահատվածում, երկրի առանցքային դերակատարը կրկին լինելու է Սերժ Սարգսյանը՝ ապագա վարչապետի պաշտոնում։ Լայն լիազորությունների, նոր սահմանադրության և երկրում հակասական իրողությունների պարագայում ապագա վարչապետի և կառավարության գործունեության հնարավոր սցենարները շատ չեն։

Հետապրիլյան նոր իրականությունը

Նոր սահմանադրությամբ Հայաստանում ապրիլից պետական կառավարման համակարգում շատ բաներ նորություն են լինելու. չկան նախադեպեր, չկան պատրաստի դեղատոմսեր։ Հնարավոր չէ հաշվարկել բոլոր ռիսկերը։ Մինչև կառավարման բոլոր օղակները հարմարվեն նոր իրականությանը, անցնեն ադապտացիոն փուլը, պահանջվելու է որոշակի ժամանակ։ Գուցե շատ, գուցե՝ քիչ։ Բայց դա շատ կարևոր ժամանակահատված է լինելու։

Ապագա վարչապետի հիմնական խնդիրները

Հաշվի առնելով պետության տնտեսական խնդիրները, Ադրբեջանի գործոնը և այլ մարտահրավերներ՝ մեր երկրի համար կենսական խնդիր է պետական համակարգի և հանրային կյանքի բնականոն ընթացքի ապահովումը։ Այդ նոր, ադապտացիոն փուլը հնարավորինս պետք է կրճատվի։ Հայաստանն այն վիճակում չէ, որ իրեն թույլ տա նման շռայլություն։ Սա, մեծ հաշվով, ապագա վարչապետի ամենաառաջին խնդիրն է լինելու։

Մեր երկրի պետական համակարգը վտանգավորության չափ իներտ, դանդաղ և պատասխանատվությունից մշտապես խուսափող համակարգ է։ Կառավարման անցումային փուլը նրա համար ամենապարարտ հողն է՝ գլուխ պահելու և չաշխատելու կոնտեքստում։ Սա լուրջ խնդիր է և լուրջ խնդիրների առաջ կարող է կանգնեցնել երկիրը: Իսկ լուծման բանալին ակնհայտ չէ։

Խորհրդարանական կառավարումն՝ իր բոլոր դրական և բացասական կողմերով, ունի մեկ առանձնահատկություն՝ այն իր կենտրոնաձիգությամբ, կառավարելիության իր ռեսուրսով էապես զիջում է նախագահական կառավարմանը։ Զարգացած քաղաքացիական հասարակության և կայացած քաղաքական ինստիտուտների պարագայում սա լավ է։ Իսկ երբ չկա այդ ամենը, իսկ մենք գիտենք, որ այդ ամենը Հայաստանում այսօր բացակայում է, ապա այս կառավարման ձևի մեջ հնարավոր վտանգներ են պարունակվում։

Ապրիլից սկսած և այդպես շարունակ՝ Հայաստանը մտնում է որոշակի անորոշությունների և տուրբուլենտության փուլ։ Այսօր դա քչերն են հասկանում, շատերի համար ոչինչ չի փոխվում, բայց ամսեամիս այս նոր մթնոլորտն իրեն զգացնել է տալու։ Սա նշանակում է՝ կենտրոնախույս տրամադրությունների ուժեղացում, սա նշանակում է ազդեցության նոր բևեռների ձևավորում և ուժեղացում։ Առաջին հայացքից՝ այստեղ վատ բան չկա, և դա է խորհրդարանական կառավարման մոդելի էությունը։ Վտանգը հետևյալի մեջ է՝ Հայաստանում չկա կայացած միջին խավը, նրա տեսակարար կշիռը երկրում անչափ փոքր է, պետական և հասարակական ինստիտուտները ֆորմալ են գործում, երկրում գրեթե վերացած է քաղաքական դաշտը։ Այս պայմաններում՝ կենտրոնախույս տրամադրությունների հնարավոր ուժեղացման դեպքում, կարող է ուժեղանալ ոչ թե հասարակությունը՝ ի դեմս հասարակական-քաղաքական լայն շրջանակների, այլ՝ ֆինանսական մեծ ռեսուրսներ ունեցող շրջանակները, հրոսակախմբեր ունեցողները, խմբերը, որոնք ի վիճակի են «գնել» մարդ, պատգամավոր, կուսակցություն, նախարար, լրատվամիջոց՝ ինչպես համապետական, այնպես էլ ռեգիոնալ մակարդակով։ Այս ամենի վտանգավորությունը բացատրելու անհրաժեշտություն, վստահ եմ, չկա։

Ըստ այդմ՝ ապրիլից ապագա վարչապետի մյուս կարևորագույն խնդիրը երկրում կառավարելի վիճակ, քաղաքական և քաղաքացիական համակարգերով պետության կենսագործունեության ապահովումն է։ Միանգամից ասենք՝ սա չափազանց բարդ խնդիր է, և արդեն հին մեթոդներով ուղղակի անհնար է լինելու։ Սա նոր իրավիճակ է, սրա համար անհրաժեշտ է լրիվ այլ մոտեցում, այլ գործիքներ։ Կարևոր է նաև ժամանակը՝ չի կարելի պահը բաց թողնել։

Ապագա վարչապետի երրորդ խնդիրը որոշ իմաստով ածանցվում է նախորդից։ Հիմա բոլորը խոսում են անհրաժեշտ փոփոխություններից, և դա ճիշտ է, սակայն առարկայորեն ի՞նչ են հասկանում դրա տակ՝ ոչ ոք չի մանրամասնում: Իսկ ո՞վ է ասել, որ ցանկացած տիպի փոփոխությունը միշտ դեպի լավն է լինում։ Բոլո՞ր փոփոխություններն են արդյոք լավը։

Այնուամենայնիվ, ակնհայտ է նաև, որ փոփոխությունների ուշացումը կարող է ճակատագրական հետևանքներ ունենալ երկրի համար: Պետությունը կմտնի խորը լճացման փուլ։ Կշարունակվի երկրի դատարկումը։ Մյուս կողմից՝ հապճեպ և լավ չհաշվարկված փոփոխությունների գնալու պարագայում, մեծ է ավելի վատ վիճակում հայտնվելու հավանականությունը։

Ո՞րն է ելքը։

Ըստ նոր սահմանադրության՝ ՀՀ նախագահի դերն արարողակարգային և ներկայացուցչական է, առաջին փոխվարչապետն ու երկու փոխվարչապետներն օբյեկտիվորեն զբաղված են լինելու պետության ընթացիկ, ամենօրյա կառավարման խնդիրներով։

Ապագա վարչապետը ստիպված է լինելու կենտրոնանալ մեր նշած երկու հիմնական խնդիրների վրա, այն է՝ թույլ չտալ համակարգի խափանում և ապահովել պետության բնականոն կենսագործունեությունը: Եթե սրան էլ գումարենք ղարաբաղյան բանակցություններն ու անվտանգության խնդիրների լուծումը, ապա հասկանալի կդառնա, որ հեռանկարային, խորքային փոփոխություններ գեներացնելու ժամանակ և մեխանիզմ չի լինելու, և փոփոխությունների պահանջը մնալու է օդում կախված։ Սա կբերի համատարած, բոլոր կողմերից հնչող, բայց՝ անորոշ փոփոխությունների պահանջի մեծացմանը, ինչը մեծացնելու է ներհասարակական լարվածությունը, մյուս կողմից՝ իշխանության վերնախավում ձևավորվելու է մթնոլորտ, թե՝ դեռ ժամանակը չէ, էլի սպասենք։ Սա վտանգավոր կոնֆլիկտ է։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ իրական փոփոխություններն անհնար են։

Պատասխանը հետևյալ երկու հարցի մեջ է. ա/ի՞նչ է փոփոխությունը և բ/ումի՞ց ակնկալել ոլորտային փոփոխությունների մոդելների առաջարկներ, ումի՞ց ակնկալել նոր ծրագրեր, նոր գաղափարներ։

Առաջին հարցի պատասխանը հստակ է՝ ցանկացած փոփոխություն պետք է ունենա հստակ բովանդակություն, ժամանակացույց, մեխանիզմ։ Եթե սրանք չկան, ցանկացած փոփոխության պահանջ՝ դատարկախոսություն է։

Երկրորդ հարցի պատասխանը նույնպես առարկայական է։ Մեր այս շարքի նախորդ հրապարակման մեջ նշել էինք, որ պետության համար շատ լավ կլիներ, եթե սահմանադրական փոքր լիազորություններ ունեցող 4-րդ նախագահը երկրի գործադիր իշխանությանն ու հանրությանը ներկայացներ տարբեր ոլորտների խորքային բարեփոխումների տեսլականներ։ Միայն այդ կերպ նա կարող էր ձեռք բերել իրական ֆունկցիոնալ նշանակություն։ Այդ դեպքում ապագա ՀՀ նախագահն ստանում է նոր և կարևոր դերակատարում՝ նա լինում է կարևորագույն օղակ՝ փոփոխությունների ծրագրեր առաջարկող՝ առանց կիրառման լիազորությունների։ Վարչապետն այսպիսով կարող է, մշտապես համադրելով կայունություն ապահովելու և փոփոխություններ իրականացնելու խնդիրները, բալանսավորել փոփոխությունների ծավալները, որակները, հերթականությունը և հանձնարարել դրանց մեկնարկը և կառավարելի ընթացքն իր կառավարությանը։ Այստեղ, իհարկե, կա մեծ հարցական՝ 4-րդ նախագահն իր մեջ ունենալու՞ է նման ցանկություն, առաքելություն։

Փոփոխության ծրագրերի, նախագծերի հաջորդ աղբյուրն այն համակարգն է, որը կարող է ստեղծել ապագա վարչապետը։ Սա բազմաթիվ երկրներում ընդունված մեխանիզմ է. ստեղծվում են երկրի ղեկավարի հետ ուղիղ աշխատող համակարգեր, որոնք գեներացնում են գաղափարներ, որոնք հասարակության հետ խոսում են ավելի ընկալելի, ոչպաշտոնական, ոչբյուրոկրատական լեզվով, և իրական լիազորությունների տիրապետող իշխանությանն անընդհատ ներկայացնում առաջարկներ, լուծումներ։

Եվ վերջապես՝ երկրի համար անհրաժեշտ փոփոխությունների պահանջը չի կարող շրջանցել իշխող ուժին՝ ՀՀԿ-ին։ Իշխանության կուսակցության պլանավորված բարեփոխումը, այդ թվում՝ նոր դեմքերի և նոր արժեքների ներգրավմամբ, այսօր բխում է պետության շահերից։

Վահե Հովհաննիսյան

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»

website by Sargssyan