1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Այսօր՝ 23 փետրվարի 2018թ., 00:00
Amnesty International. Թուրքիայում արտակարգ դրությունը հիմք է ստեղծում մարդու իրավունքների խախտումների համար Ծեծկռտուք НТВ-ի թոք-շոու-ի ժամանակ (տեսանյութ) Բաժանվելուց առաջ Ջենիֆեր Էնիսթոնի ամուսինը գտել է Բրեդ Փիթի ուղարկած նամակները Արքայազն Հարին ու նրա հարսնացուն սպիտակ փոշի պարունակող ծրար են ստացել Ադրբեջանի իշխանություններն ուժեղացրել են կարծիքների ազատ արտահայտման նկատմամբ ճնշումները. Amnesty International Playboy-ի մոդելի ամուսինը սպանել է նրան և ինքնասպան եղել Երվանդ Բոզոյան. ԱՄՆ-ն տնտեսական պատերազմ է անում Ռուսաստանի դեմ Հենրիխ Մխիթարյան. «Ինչու՞ ես եւ Օզիլը չենք կարող միասին խաղալ «Արսենալում» (տեսանյութ) Հայ-ադրբեջանական սահմանագոտում անցկացվել է հերթական դիտարկումը Ինգուշեթիայում պաշտոնյաները ծեծկռտուք են կազմակերպել Քաղաքապետարանը միլիոնների նվիրատվություններ է անում գաղտնի կազմակերպություններին Առաջիկա 5 օրվա եղանակի կանխատեսում Մարտի 1-ից կարգելվի մոտ 700 անուն դեղի ազատ վաճառքը. ցանկ Կառավարությունը 746.6 մլն դրամ է հատկացրել ցորենի արտադրության զարգացման ծրագրի իրականացման համար Ի՞նչ չպետք է անի կինը Թոմաս Մյուլերի պարը ձիու հետ Պուտնի գլխավոր հակառակորդ Գրուդինինի հովանավորը ադրբեջանցի օլիգարխ Արաս Ագալարո՞վն է ԱՄՆ-ում զույգը ծաղկեփնջերի փոխարեն փողոցում գտած շան ձագեր է բերել հարսանիքին (լուսանկարներ) Բեռլինը Մոսկվային և Թեհրանին հորդորում է ճնշում գործադրել Դամասկոսի վրա՝ դադարեցնելու Գուտայի սպանդը Թուրքիան պետք է սկսի ինքնակառավարվող տանկեր արտադրել. Էրդողան Ովքեր են Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամների թեկնածուները Կիևը երեք տարով արգելել է Սաակաշվիլիի մուտքը Ուկրաինա (Տեսանյութ) Գերմանիան արտաքսել է Վրաստանի տասնյակ քաղաքացիների Հայաստանցի լեռնադահուկորդը 107 մարզիկների թվում 42-րդ տեղը գրավեց Օլիմպիադայում ԱՄՆ-ում ռադիոհաղորդավարուհին ուղիղ եթերով հեռարձակել է իր ծննդաբերությունը Ռուս-ադրբեջանական սահմանին տեղադրվել է սահմանային առաջին նշանը Մոսկվայում ձերբակալել են Ալեքսեյ Նավալնիին Ռուսաստանում ցուցադրության են հանվել լեգենդար հետախույզներ Գևորգ և Գոհար Վարդանյանների «ոսկեզօծ» դիմանկարները C-400-ի հետ կապված ռուս-թուրքական գործարքը բարդ թեմա է. ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Եվրամիության դիրքորոշումն է ԼՂ հակամարտությունը լուծել բացառապես խաղաղ բանակցային ճանապարհով. ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Թուրքիայում 15 լեզու գտնվում է անհետացման վտանգի տակ, դրանց թվում է նաև Համշենի հայկական բարբառը. ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի զեկույցը Մոուրինյոն՝ լրագրողին․ Կարո՞ղ եմ գրկել ձեզ (Տեսանյութ) Պետերբուրգում «Ջիպը» մտել է մետրոյի ստորգետնյա անցումի մեջ (տեսանյութ) ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ Կատաղած ցուլը քիչ է մնացել՝ բզկտի հայտնի ցլամարտիկին (տեսանյութ) Պահպանակով սեքսը նույնն է, ինչ թղթով կոնֆետ ուտելը. Դուտերտե Անատի Սաքանյանի նոր սերը (Լուսանկար) Բանանը թանկացել է 44 տոկոսով Քանի մարդ կա Հայաստանում այս պահին Հրայր Թովմասյանն իրեն արդեն ՍԴ անդամ է երևակայում Ինչ են անում ադրբեջանցիները Վորոնեժում Հայ մարզիկներն ավարտեցին ելույթները օլիմպիական խաղերում Շոգեբաղնիքի այցելուները հրդեհի պատճառով մերկ վիճակում դուրս են ցատկել պատուհանից (լուսանկարներ, տեսանյութ) Եգիպտոսում ոստիկանը բռնել է շենքի 3-րդ հարկից ընկնող երեխային (տեսանյութ) Աշխարհը ձախողում է աջակցություն ցուցաբերել նորածիններին. ՅՈՒՆԻՍԵՖ ԱՄՆ-ում կալանավորները փրկել են սրտի կաթված տարած հսկիչին (տեսանյութ) Հայաստանն Օմսկի բնակիչների արտագաղթի երեք հիմնական ուղղություններից մեկն է Հայազգի ո՞ր օրենքով գողերն են առաջիկայում արտաքսվելու Ռուսաստանից Դատարանը մասնակի բավարարել է «ՄԱՊ» ընկերության գույքի վրա արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը 12-ամյա հնդկուհին 6 ժամում 102 տարբեր լեզուներով է երգել, այդ թվում հայերեն (տեսանյութ) Մոնտենեգրոյում հարձակում է իրականացվել ԱՄՆ դեսպանատան շենքի վրա Մարմնավաճառ Նաստյա Ռիբկան ու նրա սեքս մարզիչը՝ միլիարդատեր Օլեգ Դերիպասկայի և Սերգեյ Պրիխոդկոյի հետ սեքսի ու ռուսական վերնախավի զվարճանքների մասին Գորիսում մառախուղ է, Վարդենյաց լեռնանցքում տեղ-տեղ առկա է մերկասառույց Մելանյա Թրամփի ծնողները ԱՄՆ-ում կեցության կարգավիճակ են ստացել Եվրոպայի լիգա. Օրվա խաղերի անոնս «Տեսեք, նա զինվում է». Տարոն Մարգարյանի աներորդին՝ կին ծեծելու մասին Եվրոպայում անոմալ շոգ են կանխատեսում Կոստանյանը որոշել է ԱԺ-ում նոր կարգուկանոն սահմանել Դժգոհության նոր ալիք է հասունանում Արաբական Միացյալ Էմիրություններից Գյումրի եկած «Տարոն Ավիա»-ի սեփականատերը «կորել» է Չինաստանում մտադիր են թաղման ժամանակ ստրիպտիզն արգելել (Տեսանյութ) Տաքսիստը զբոսաշրջիկին երկար ճանապարհով տանելու համար կանգնել է դատարանի առաջ Սաակաշվիլին խոստացել է «շատ շուտով» Ուկրաինա վերադառնալ Թուրքիայում ձերբակալված ավանակները ստորագրությամբ ազատ են արձակվել Մոուրինիոն շարունակում է պաշտպանվել տասնմեկ հոգով Օլգա Բուզովան փայլուն համերգ է տվել Վորոնեժում Ֆրանսիայի կենդանաբանական այգում 3 սպիտակ վագր ու 1 ռնգեղջյուր է ծնվել (լուսանկարներ, տեսանյութ) Նիդեռլանդները բավարարել է կացության իրավունքի համար իրենց դիմած Թուրքիայի քաղաքացիների զգալի մասի հայտերը Հայ ըմբիշը դարձել է Բուլղարիայի չեմպիոն Մինսկյան գործընթացը դարձել է «Բերմունդյան եռանկյունի», որտեղ լավ մտադրություններն ու գաղափարներն անհետանում են մշուշում. Թոմաս Դե Վաալի հոդվածը Էլիզաբեթ 2-րդն առաջին անգամ ներկա է եղել Լոնդոնի Նորաձևության շաբաթին (Տեսանյութ, լուսանկարներ) Հաջողությամբ նիհարելու համար անհրաժեշտ է ընդամենը դանդաղ ուտել Իրաքը ոչ մի դեպքում թույլ չի տա, որ իր տարածքն օգտագործվի Իրանի դեմ. Իրաքի վարչապետ «Ինձ հարմարավետ եմ զգում մերկ». Էմիլի Ռատաժկովսկին՝ Vanity Fair ամսագրի շապիկին Նախատեսվում է զինծառայողի պարենային ապահովության ցանկում կարագը փոխարինող ապրանքների թվում ավելացնել սպրեդը և միքսը Amazon-ի հիմնադիրը ժամացույց է ստեղծում, որը կաշխատի 10 հազար տարի Մալդիվներում 30 օրով երկարաձգվել է արտակարգ դրության ռեժիմը Անաստասիա Վոլոչկովան բաղնիքից լուսանկարներ է հրապարակել Երևանում պատռված տաբատի վերաբերյալ նկատողությունը հարսանիքից հետո դարձել է սպանության պատճառ Ճապոնական ԶԼՄ-ները ենթադրել են, որ Քիմ Չեն Ընի կրտսեր քույրը հղի է
Հարցում

Սկիզբը

Լուսինե Հովհաննիսյան

1988-ի փետրվարի քսանին տնից դուրս եմ եկել ու վերադարձել եմ երկու տարի անց:

Փետրվարի քսանին, մոտավորապես ժամը տասներկուսին մտել եմ Օպերայի հրապարակ: Մարդիկ արդեն հավաքվում էին: Մի քանի րոպե անց մեր խմբին մոտեցավ Մյասնիկյան Շրջանի ՀԼԿԵՄ կենտկոմի քարտուղարը, որին ճանաչում էինք դեմքով, քանի որ Ն. Կ. Կրուպսկայայի անվան դպրոցը այդ շրջանի կազմում էր, և քաղաքական ու պետական վերնախավը հաճախ էր լինում մեր դպրոցում: Քարտուղարը պահանջեց իմ ուսանողական կամ կոմերիտական տոմսը: Տոմս այդ պահին չունեի, բայց, հավաքվող մարդկանց թվից ոգևորված, մանրամասն հայտնեցի բուհի, ֆակուլտետի, կուրսի տվյալներն, ու ինքը գրի առավ՝ խոստանալով, որ երկուշաբթի օրը կզբաղվի այդ հարցով:

Երկուշաբթի օրն ամբողջ Հայաստանը Օպերայի հրապարակ էր հասնում երկրի տարբեր շրջաններից, ու հին պետությունն ակնհայտ փլուզվում էր: Այլապես, գուցե չավարտեինք մեր բուհերը և զրկվեինք կոմերիտականի բարձր կոչումից, որի շարքերն անցնելու համար դժվարությամբ ու առանց հասկանալու անգիր էինք արել «դեմոկրատական ցենտրալիզմի» մասին դրույթը, քանի որ մեզ զգուշացրել էին, որ բարձր առաջադիմություն ունեցողներին հենց այդ հարցն են տալու:

Փետրվարի քսանի երեկոյան, շատ ուշ, երբ արդեն փաստացի փետրվարի քսանմեկն էր, այդ օրը տանը մնացած մորս ու տատիս փորձում էի պատմել` ինչ է կատարվում քաղաքում ու… կեսից լաց եղա. զգացածս չէր տեղավորվում տասնյոթ տարեկան ուղեղիս մեջ:

Մինչև փետրվարի քսանութը ինձ՝ տասնյոթ տարեկան ուսանողիս համար, նախքան բոլոր քաղաքական որոշումների էությունն ըմբռնելը, ամենից առաջ շշմելու, գժվելու ուրախություն էր պատճառում երկու բան. առաջին՝ մենք բոլորս միասին արդարություն ենք պահանջում, և երկրորդ՝ մենք մի օրում բոլորս իրար սկսեցինք շատ սիրել:

Առաջին օրը հայտնվել էի Օպերայի ուղիղ կենտրոնում, իրար շատ խիտ կանգնած մարդկանց մեջ: Երբ հասկացա, որ այդտեղից ուղղակի հնարավոր չէ դուրս գալ, զգացի, որ խեղդվում եմ: Կողքիս կանգնած անծանոթ մարդը սկսեց մարդկանց խնդրել, որ տեղ բացեն, մի փոքր շառավղով ազատ տարածք թողնեն: Մեր միշտ դժգոհ ու նման դեպքերում փնթփնթացող հայրենակիցները ծնողի հոգատարությամբ տեղ էին բացում ու ճշտում. «Սենց լավ ա՞»։

Մենք՝ անծանոթներս, իրար տաք շոր էինք փոխանցում եթե որևէ մեկը մրսում էր, առանց այդ շորը հետ ստանալու մասին մտածելու: Ու այդ շորերը հետ էին գալիս:

Հարակից շենքերի բնակիչները ուտելիք ու թերմոսով տաք թեյ էին բերում հրապարակ եւ բաժանում անծանոթ մարդկանց:


Գիշերը ցուրտ էր լինում ու խարույկներ էին վառում, հետո որոշեցին չանել, որովհետև Օպերայի հրապարակը կեղտոտվում էր:

Մենք անսահման նաիվ էինք՝ անկախ տարիքից: Դա հզոր, նաիվ շարժում էր, բայց մենք պատրաստ էինք ամեն ինչի: Բացի… պատերազմից:

Մենք լավ չէինք պատկերացնում, որ հողային պահանջները լուծվում են պատերազմով: Ո՛չ մենք, ո՛չ մեզ առաջնորդողները պատերազմի պատրաստ չէին:

Մենք նամակներ էինք գրում Մոսկվայի պետական մարմիններին ու մտավորականներին, Գորբաչովին, Սախարովին, Աղամբեկյանին, գրողները Մոսկվայի Գրողների միությանն էին գրում, նկարիչները՝ նկարիչների, կոմպոզիտորները՝ կոմպոզիտորների ու …սպասում էինք պատասխանի:

Մեր նաիվությունը հրաշալի էր ու հզոր: Որովհետև թեև նաիվ, բայց մենք շատ էինք ու շատ էինք ուզում պայքարել արդարության համար:

Մենք սկզբում գոռում էինք «Լենին, պարտիա, Գորբաչով»: Այդպիսով մենք «խորամանկում էինք»՝ շահում էինք Գորբաչովի սիրտը: Հետո, մենք գոռում էինք «սեսիա»՝ պահանջելով արտահերթ նիստ, ապա պահանջում էինք վերադարձնել Աշոտ Մանուչարյանի կոմկուսի անդամության տոմսը, որը խլել էին իբրև պատիժ: Հարթակից ժողովրդին ոգևորող Վաչե Սարուխանյանը ինչ-որ հեռագրեր էր կարդում Կաբարդինո-Բալկարիայից` իբր մեզ հասցեագրված ու մեզ ոգևորող, ու մենք ոգևորվում էինք: Շեփորի ձայնով էին սկսվում ու ավարտվում հանրահավաքները, ու մենք շեփորի ձայնից էլ էինք հուզվում:

Հետո այս խառնիճաղանջ կարգախոսներն ու վանկարկումները սրբագրվեցին: Մենք մի աստիճան կորցրինք մեր նաիվությունը, երբ փետրվարի քսանութին տեսանք Սումգայիթի պատկերը:

 

Մեր շարժումը ստացավ առաջին սթափեցնող հարվածը ու ուրախության արբունքն ավարտվեց:

Մենք վիրավոր էինք ու վրեժխնդիր ու էլի պատրաստ էինք ամեն ինչի: Բացի… պատերազմից:

Փետրվարից մենք քաղաքական կուռքեր էինք ստեղծել ու տարբեր տևողությամբ նրանց անվերապահորեն հավատացել ենք, քննադատելով` վստահել ենք, ընտրել ենք ու հիասթափվել ենք:

«Զվարթնոց» օդանավակայանում ռուսական զորքի հետ բախումից հետո մենք ունեցել ենք առաջին զոհը Երևանում՝ լուսանկարիչ Խաչիկ Զաքարյանը: Մենք տեսել ենք Օպերան` շրջապատված ռուսական տանկերով ու զինվորներով:

Դա մեզ ավելի համարձակ է դարձրել, վախ չկար:

Սկզբում բուհերում ի պաշտոնե խոչընդոտում էին մեր դասից դուրս գալուն ու ցույցերի մասնակցելուն, բայց իրականում բոլորը հետո մեզ հետ էին: Ցույցերին մասնակցելու համար որևէ մեկը չէր կարող հեռացվել բուհից: Շարժումը համաժողովրդական էր:

Երբ Գերագույն խորհրդում ունեցանք մեր պատգամավորները, զգացինք, որ մենք հաղթում ենք:

Մեր ցույցերը տեղափոխվեցին Մատենադարան ու մենք նորից դիրքավորվեցինք, բարձրանում էինք ոչ թե աստիճաններով, ինչպես բոլորը, այլ՝ պոլիտեխնիկի մասնաշենքերից մեկի կողքով՝ հաղթահարելով թեք սարալանջը: Սա էլ էր սկզբունքի հարց, որովհետև այդպես հայտնվում էինք էպիկենտրոնում՝ հարթակի վրա:

Հետո` 88-ի նոյեմբերի քսանչորսին, Օպերայի դահլիճում արտահերթ նիստ պիտի գումարվեր: Պատգամավորներին հատ-հատ բերում էին, որ նիստը կայանա: Բավարար թիվը հավաքվեց, նիստը գումարվեց, որոշում ընդունվեց չենթարկվել կենտրոնի որոշումներին: Մինչև Օպերայի բակից հասա տուն, քաղաքում պարետային ժամ հայտարարվեց: Գեներալ-մայոր Սամսոնովը հեռուստացույցով հայտնեց, որ ինքը Երևան քաղաքի պարետն է:

Դեկտեմբերի յոթին երկրաշարժ էր:

Հետո ձերբակալվեցին «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամները: Տևական ժամանակ ամեն ինչ լռեց: Երկիրը կիսամեռ էր: Բոլոր կարգին մարդիկ մոլորված էին:

Մեր լավ ռեժիսորներից մեկի կինը, որը մեր ընտանիքի մտերիմներից էր, զանգել էր մեր տուն ու ասել, որ լսել է, թե աղետի գոտու մեր որբերին որդեգրում–տանում են, ու ասաց, որ մայրիկիս հետ արագ հասնենք Գրողների միություն՝ երեխա վերցնենք, որ մեր որբերը աշխարհով մեկ չլինեն: Ինձ թվում է` մենք մի քիչ խախտվում էինք: Այդ ջերմ ու ուժեղ կինը ամբողջ խոսակցությունը արտասվելով էր անում, ու ես հեռախոսով հազիվ էի հասկանում` ինչ է ասում: Գնացինք Գրողների միություն, չգնացինք՝ լույսի արագությամբ հասանք: էդպիսի բան չկար: Ցրվեցինք տներով:


Մայիսի երեսունմեկին Մատենադարանի մոտ քաղաքը դիմավորում էր ազատված «Ղարաբաղ» կոմիտեին: Քաղաքը ցնծում էր:

Ութսունինը անցավ հանրահավաքներով: Իննսունի հունվարին Բաքվից ու Ադրբեջանի մյուս քաղաքներից Հայաստան հասան նրանք, ովքեր չէին սպանվել:

Քաղաքը լցվեց դժբախտ ու ամեն ինչ կորցրած մարդկանց նոր խմբերով, որոնք մեղադրում էին մեզ շարժումը սկսելու համար, ավելի ստույգ՝ իրենց մասին չմտածելը համարում էին հանցագործություն: Մենք չէինք ընդունում իրենց դիրքորոշումը:

Հունվարի տասնիննին Երասխավանում զոհվեց Մովսես Գորգիսյանը:

Ընկերներիցս մեկը ցույցերի մասին իր օրագրում գրել էր. «Մովսեսը խփվեց, իմ շարժումն ավարտվեց …»:

Ամեն մեկն ուներ շարժման ավարտի իր տարեթիվը:

Շարունակելի

Լուսանկարները` Ռուբեն Մանգասարյանի

website by Sargssyan