Հայաստանում մնացողների պետությունը
1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Այսօր՝ 17 օգոստոսի 2018թ., 00:00
Ռոբերտ Քոչարյան. հետագա քայլերի մասին (Տեսանյութ) Համարեք, որ վերադարձել եմ քաղաքականություն, միանշանակ. Ռոբերտ Քոչարյան «Դիլիջան ազգային պարկ»-ում անտառահատումների գործով մեղադրանք է առաջադրվել եւս 2 անտառապահի Բոլոր գործերն ավարտեցին, մնաց թափշյա հեղափոխությանը նվիրված ցուցահանդեսը Ինչո՞ւ է Փաշինյանը զանգահարել Պուտինին ՀՀ վարչապետը եւ Ռուսաստանի նախագահը հեռախոսազրույց են ունեցել Համարեք, որ վերադարձել եմ... ի՞նչ եք իրար խառնվել. Ռոբերտ Քոչարյան (Տեսանյութ) Օգոստոսի 17-ին Հանրապետության հրապարակում և հարակից փողոցներում երթևեկության սահմանափակումներ կլինեն Սարին մեղմացրել է Կոնտեի դիետան և Չելսիի ֆուտբոլիստներին թույլ է տվել խաղերից առաջ գիշերել տանը «Կրեմլ, 1 մլրդ տուր». Բելառուսը Ռուսաստանից ևս մի վարկ ստանալու հույս ունի Արևմուտքին հետաքրքրում է՝ ով է Սերգեյ Լավրովը. լիբանանյան Al Mayadeen-ն անդրադարձել է «հայկական արմատներով» դիվանագետին Ջենովայում փրկարարական աշխատանքների երկրորդ գիշերն ապարդյուն է անցել (լուսանկարներ) Երևանի հեռուստաաշտարակի լույսերը ժամանակավորապես կանջատվեն Դեն Բիլզերյանը 100 հազար դոլար աշխատավարձով աշխատանք է առաջարկում մարիխուանայի արտադրության իր ընկերությունում ՈւԵՖԱ-ի Սուպերգավաթի հաջորդ հանդիպումը կկայանա Ստամբուլում Թուրքիան հայտարարել է Եվրամիության հետ հարաբերությունները կարգավորելու մասին Ամենախոշոր բացահայտումները դեռ չեն արվել. Վանեցյան Մոտ 409 մլն դրամ ԱԳՆ-ին 72-ամյա Պետրոսյանի 29-ամյա սիրուհու միլիոնի մուշտակներն ու 350 հազար ռուբլի արժողությամբ պայուսակները ՖԻՖԱ-ի դասակարգման աղյուսակում առաջատարը փոխվել է ՀՀ ոստիկանապետը մեկնաբանել է նույնասեռականների եւ ոստիկանների մասնակցությամբ միջադեպը Իսկ Սերժ Սարգսյանն ընդամենը կարող է հարցաքննվել (Տեսանյութ) Հայհոյանքը փաստի սովից է «Հարավկովկասյան երկաթուղի»-ում գործողությունները դեռևս գաղտնիության շրջանակում են Ի՞նչ է սպասում ՀՀ քաղաքացին Փաշինյանի կառավարությունից Երեւանում ընտրությունները կկայանան սեպտեմբերի 16-26-ն ընկած ժամկետում Քանյե Ուեսթը խոստովանել է, որ ցանկանում է սեքսով զբաղվել միանգամից չորս քույրերի հետ 21-ամյա սիրիահայ աղջիկը վերականգնվող էներգիայով աշխատող սարք է ստեղծել ինքնաթիռների համար Նոր փուլ, որտեղ բարեփոխումները ֆորսաժի են ենթարկվելու Թուրքիայում դատարանը որոշում է կայացրել ազատ արձակել Amnesty International-ի տեղի ղեկավարին ԱՄՆ-ն ողջունել է Ադրբեջանի դատարանի որոշումը «Սիլաչի» հյուրանոցում ռումբի մասին ահազանգը ևս կեղծ էր Թուրքիան ու Ռուսաստանը քննարկում են վիզային ռեժիմի չեղարկման հնարավորությունը. Չավուշօղլու Թուրքական ֆուտբոլային ակումբը վաճառել է 18 խաղացողի ու ստացված գումարով 10 հատ այծ գնել Ադրբեջանցի պատգամավորը հայտնել է ՀԱՊԿ-ին անդամակցելու նպատակահարմարության մասին Հարկային վարչարարությանն առնչվող խնդիրներ զբոսաշրջության ոլորտում Ամերիկացի բասկետբոլիստի նյարդերը տեղի են տվել խաղի ժամանակ Արարատի մարզպետին դատի են տվել Նիկոլ Փաշինյանի օգնականը` դեսպան ԱՄՆ–ում Խուզարկություններ «Հարավկովկասյան երկաթուղի»-ում 21-ամյա սիրիահայ աղջիկը վերականգնվող էներգիայով աշխատող սարք է ստեղծել ինքնաթիռների համար Օլգա Բուզովան պարծեցել է ցնցող մարմնով (ֆոտո) Իտալիայի իշխանություններն ասել են՝ ով է կամրջի ողբերգական փլուզման մեղավորը Ներկայացվել է Չեմպիոնների լիգայի նոր գնդակը Ջենովայում կամուրջի փլուզման հետեւանքով ավելի քան 600 մարդ անօթեւան է մնացել Նոր մանրամասներ նույնասեռականների մասնակցությամբ տեղի ունեցած միջադեպի մասին Վերին Լարսում բեռնատարների կուտակումները շարունակվում են Ինձ հետապնդելու միակ պատճառը ազգանունս է, որով միայն հպարտանում եմ. Անահիտ Ֆարմանյան Ժիրինովսկին ցանկանում է վերականգնել ԽՍՀՄ-ը Բացահայտվել են զինծառայությունից ապօրինի ազատելու նպատակով կաշառք ստանալու դեպքեր Դոն Պիպոյի կալանքը 2 ամսով երկարաձգվեց Ադրբեջանական հեռուստաալիքով ցուցադրված Մեծ Հայքի քարտեզը զայրացրել է ադրբեջանցիներին (տեսանյութ) Կրասնոդարի երկրամասում Հայաստանի խանդոտ քաղաքացին պատվիրել է նախկին ընկերուհու սպանությունը ԶՈՒ թիկունքի պետն ազատվեց աշխատանքից Դոլարի ու եվրոյի փոխարժեքը նվազել է Հայաստանն առաջարկել է ՀԱՊԿ ԱԽ-ում լիազորությունները հանձնել երկրի վարչապետին Օլեգ Եսայանը հետ է կանչվել Բելառուսում ՀՀ դեսպանի պաշտոնից, այդ պաշտոնում նշանակվել է Արմեն Ղևոնդյանը Եղանակը Հայաստանում. օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա Կառավարության 3-րդ մասնաշենքում տեղադրված ռումբի մասին ահազանգը կեղծ է եղել Թութակը անպարկեշտ ձեւով հայհոյել է իրեն օգնության եկած փրկարարին (տեսանյութ) Քաղաքացին սպառնում է պայթեցնել ՀՀ Առողջապահության նախարարության շենքը. աշխատողներին տարհանում են Իտալիայում կամրջի փլվելու հետեւանքով զոհվածների թիվը հասել Է 38-ի (Տեսանյութեր) Թաքնված հարուստը. որքան ունեցվածք ունի թիվ մեկ բանտապետը Գյումրիում տղամարդը ջեռուցիչով և խոհանոցային դանակով հարվածներ է հասցրել այլ տղամարդու. (տեսանյութ) Պուտինի դասղեկը պատմել է՝ ինչպիսին էր ՌԴ նախագահը դպրոցական տարիներին Արտակարգ դեպք «Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ում Ճապոնիայում նախապատրաստվում են հրաբխի՝ «աղետալի» ժայթքմանը ԱՄՆ-ում 11-ամյա երեխան 10 րոպեում կոտրել է ընտրական համակարգի կայքի կրկնօրինակը Լոնդոնը չի պատրաստվում Վաշինգտոնի պահանջով պատժամիջոցներ սահմանել Իրանի դեմ Բաքվում ի պաշտպանություն Թուրքիայի դոլարներ են այրել Չեմպիոնների լիգա. Որակավորման վերջին փուլի զույգերը Ալյուրը թանկացել է. առաջիկայում կվերանայվի կա՛մ հացի գինը, կա՛մ քաշը Դասագրքերը դպրոցներում կհատկացվեն ներդրումային գումարներով Թուրքիայի ճգնաժամը շատերին է վնասելու իր սահմաններից դուրս Սուրիկ Խաչատրյանի որդիները դարձել են պետական կառույցների համար կռվախնձոր Մարտի 1–ի գործով հարցաքննվել է արդարադատության նախկին նախարար Գեւորգ Դանիելյանը Թուրքիան կտրուկ բարձրացրել է մի շարք ամերիկյան ապրանքների մաքսատուրքերը Աշնանը 15-22 դեսպան հետ է կանչվելու Հայաստան Արջը գնացել է գինու եւ օղու խանութ Ամերիկացի կոնգրեսականն Ադրբեջանում է. անվտանգությո՞ւն, թե՞ գաղտնի միաբանություն
Հարցում

Հայաստանում մնացողների պետությունը

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբը» մեկնարկում է «Հայաստան 2018-2022-2027» նախագիծը։

Ապրիլից սկսվող՝ մեկ միջանկյալ կանգառով այս ճանապարհը Հայաստանի համար վճռորոշ է։ Առաջին փուլի և հետագա տարիների հարցերն, իհարկե, տարբերվելու են, բայց դրանք պայմանավորելու են մեկը մյուսին, դրանց հաջողությունն ու տապալումն են պայմանավորելու մյուսին, ու այդպես է ձևավորվելու առաջիկա 10 տարվա օրակարգը։

Չի բացառվում, որ առաջիկա ձախողումները լինեն այնքան ինտենսիվ, որ հաջորդ փուլի տրամաբանությունը լրիվ փոխվի։ Բայց այդ բոլորը զարգացման տարբերակներ են՝ սցենարներ են, որոնցից կարելի է և՛ խուսափել, և՛ շտկել, և՛ ընտրել լավագույնը։ Մենք փորձելու ենք քննարկման առարկա դարձնել բոլոր հիմնական հարցերը, լսելի դարձնել փաստարկված խոսքը։

Կա երկու հարց, որ հանրային ցանկացած նախագծի առաջ ծագում է. ո՞րն է նպատակը, և ու՞մ համար է այն։ Այս նախագիծը բոլոր նրանց համար է, ովքեր որոշել են մնալ (կամ` դեռ մնալ) Հայաստանում։ Նպատակը՝ հասկանալ և հասկացնել, որ Հայաստանում մնալը գիտակից զանգվածի համար այսուհետ մեծ պատասխանատվություն է։

Հայրենական մեծ արտագաղթը և մնացողները

Այսօր Հայաստանն առնչվում է արտագաղթի տարբեր տեսակների՝ սոցիալական բնույթի, անհատական շարժառիթներով և պարզապես գռեհիկ արտագաղթին։ Սրանք երեք տարբեր ծագում ունեցող խնդիրներ են, և ունեն (կամ չունեն) միանգամայն տարբեր լուծումներ։

Ռուսական անձնագրի ու գրին քարտի պաշտամունքը համատարած է, ԵՄ ճամբարներ հանձնվելու պատրաստակամությունը՝ ապշեցնող։ Ես չեմ մեղադրում և չեմ արդարացնում ոչ մեկին։ Ես ուղղակի փաստում եմ տրենդը։ Երիտասարդ սերնդի մոտ երկրից հեռանալու ցանկությունը վախեցնող է։ Վստահ եմ` իշխանությունը դա գիտի։

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբն» առաջարկում է փոխել քննարկման ստանդարտ տեսանկյունը և խնդրին նայել ոչ թե արտագաղթողի, այլ՝ Հայաստանում մնացողի գերխնդրի տեսանկյունից։

Ի՞նչ է նշանակում մնալ Հայաստանում

Կա մի զանգված, որը միշտ մնալու է երկրում՝ անկախ՝ սոցիալական վիճակից, պետության թուլացման աստիճանից։ Այդպես է ամենուր։ Այնպիսիք, որոնք չեն կարող գնալ՝ տարիքի, անկարողության, բնավորության և այլնի հաշվին։ Կա նաև մի հատված՝ երիտասարդ և միջին սերնդի, որն իր կրթվածության և այլ հատկանիշների շնորհիվ ունի լավ պայմաններով երկիրը լքելու հնարավորություն, բայց որոշում է կայացրել մնալ (կամ՝ դեռ մնալ) Հայաստանում։ Սա երկիմաստ վիճակ է։ Եթե դու գիտակցական որոշում ես կայացրել մնալ Հայաստանում, բայց քեզ պահում ես դիտորդի պես, ապա վիճակն ավելի մոտ է փորձաճագարի դրությանը։ Մենք որոշում ենք կայացնում մնալ Հայաստանում նաև մեր երեխաների փոխարեն, հետևաբար, կրում ենք կրկնակի, քառակի պատասխանատվություն։

Մենք տեսնում ենք վտանգները, մենք տեսնում են իշխանություն և լծակներ ունեցողների ամենօրյա սխալները, մենք տեսնում ենք չարվող գործերի անսպառ օրակարգը, մենք տեսնում ենք ճնշող սուտն ու չորս կողմից մեր դուռը թակող վտանգները և ունենք զրոյական ազդեցության լծակներ։ Սա այն մթնոլորտն է, որը պարբերաբար ստիպելու է՝ կասկածել սեփական որոշման վրա։ Սա ավելի մեծ խնդիր է, քան՝ բնակչության մեխանիկական հաշվարկը։

Այսօրվա հայաստանյան վերնախավի պայմաններում երեխաներիդ պահել Հայաստանում՝ չափազանց բարդ որոշում է, և շատերը որոշում են հեռանալ։ Կենցաղային մտածողությամբ, սպառված վերնախավը մեզ բերելու է լուրջ ցնցումների, աղետների։

Ընտրությունը կամ-կամ է։ Կա՛մ պետք է ձգտել աստիճանաբար փոխել վերնախավը, կա՛մ պետք է մտածել երեխաներիդ այլ ապագային մասին։ Մնացածը լիրիկա է։

Այսօրվա հայաստանյան բարքերում չափազանդ բարդ որոշում է՝ երեխաներիդ պահել այստեղ, և դարձյալ շատերը որոշում են հեռանալ։ Միանգամից հարստացածների և շատ պաշտոնյաների իսլամական-արևելյան բարքերն իշխում են դպրոցում, փողոցում, պետական և մասնավոր հատվածում և այլուր։ Նրանք շատ են, նրանք ունեն շատ փող, նրանք ունենք անարգել գործելու հնարավորություններ, և ամենավտանգավորը՝ նրանք գրեթե միշտ ունենում են պետության աջակցությունը։

Այս պայմաններում իշխանությունը, 2040-ի բնակչության թվի մեխանիկական լուծումներ գտնելուն զուգահեռ, այս հարցերի լուծման շուրջ պետք է մտածի, մտահոգվի։ Մարդիկ, որոնք կարող են դա անել, պատկերացնել խնդիրը ամբողջությամբ, այնտեղ կան։ 4 մլն-ի նշաձողին հասնելու բանաձևն ունի երկու անբաժանելի մաս՝ թիվ և բարքեր։ Եթե հանկարծ անտեսվի երկրորդը, ապա կարճ ժամանակ հետո այսօրվա բնակչության թիվն է արդեն համարվելու երազանք։

Վերջին տարիներին մի հետաքրքիր միտում է նկատվում. հարստացածների, նախկին և ներկա պաշտոնյաների շրջանում մի գաղափար է իշխում, թե՝ մենք արդեն մինչև ծոռ ապահովված ենք, հիմա արդեն ուզում ենք, որ արդար լինի, և մենք զբաղվենք «ընդամենը» պետական համակարգում մեր երեխաներին տեղավորելով։ Ինչ վերաբերում է մինչև ծոռ ապահովված լինելուն, ապա դա մեծամասամբ արվել է այլոց երեխաների հաշվին, բայց նույնիսկ դա չէ էականը, այլ այն, որ իրենց սերունդն իրենց տեսակով փակեց հարյուրավոր կարող ու պարկեշտ մարդկանց ճանապարհը, հիմա էլ՝ մի սերունդ ավանսով, դա անում են իրենց երեխաների համար։ Կարծում եմ՝ այս սողացող գործընթացն արդեն ընթացքի մեջ է և դեռ ծավալվելու է։ Հիմա պատկերացրեք կիրթ ընտանիքներում՝ գրքի, երաժշտության և գիտելիքի մեջ մեծացող երեխաների հեռանկարը։ Բիզնես դաշտը փակ է, պետական համակարգն այն գլխից փակվում է, ինքնուրույն կայանալու հնարավորությունները չնչին են։ Ի՞նչ անել։ Կպահե՞նք նրանց Հայաստանում։ Շատ դժվար է լինելու։

Օրեր առաջ կարդում էի Գարրի Կասպարովի հարցազրույցը, որտեղ նա ասում է. «երբ ինչ-որ «հայրենասեր» իր վրա պատռում է Аrmani վերնաշապիկը և գոռում՝ չենք ծախի հայրենիքը, հիշում եմ Ստանիսլավսկուն և եզրահանգում՝ չեմ հավատում»։

Երբ այս աղքատ երկրում, բոլորի աչքի առաջ կառուցված դղյակների տերերը բժշկին, ուսուցչին, զինվորականին, երաժիշտին, տաքսու վարորդին՝ սեփական քրտինքով ապրող քաղաքացուն, ասում են «հայրենիք, արդարություն և ազատ մրցակցություն», նրանց չեն հավատում։ Եթե նույնիսկ շախմատի աշխարհի չեմպիոն չեն, միևնույն է, ունեն այնքան կենսափորձ, որ չհավատան։

Հայաստանում մնալն արդեն ոչ միայն որոշման, այլև պատասխանատվության խնդիր է։ Եթե դու չես փորձելու փոխել կամ եթե չես կարողանալու փոխել, ապա Հայաստանում մնալով ի՞նչ ես անելու։

Հայաստանում մնացող գիտակից զանգվածը հասկանում է, որ ունենք Ղարաբաղի խնդիր, ուժեղացող թշնամու խնդիր, ունենք սահմանը պահելու խնդիր։ Չլուծեցինք խնդիրը՝ ունենալու ենք ողբերգություն։

Հայաստանում մնացող գիտակից զանգվածը հասկանում է, որ ունենք ծանր արտաքին պարտքի խնդիր և Հայաստանում շահավետ բիզնեսի անհնարինության խնդիր։

Մենք հասկանում ենք, որ ունենք բարքերի խնդիր, և որ իշխանության կոշտ, բայց գրագետ միջամտության բացակայության դեպքում ձևավորվելու է կլանային ցեղախմբային հասարակություն։ Իսկ այստեղ մենք ոչ մի անելիք չենք ունենա։

Մենք հասկանում ենք, որ հիմա տեխնոլոգիական առաջընթացի, նոր հնարավորությունների և նոր մտածողության դարաշրջանն է, որից Հայաստանը պետք է օգտվի շատ ավելի, քան հարևանները, բայց մեր առջև կա ֆեոդալական պատ, որը գրագետ մարդն անկարող է հաղթահարել առանց իշխանության օգնության։ Բայց արդյո՞ք սա հասկանում է իշխանությունը։ Կցանկանայի, որ լիներ այդպես, բայց չի բացառվում, որ բոլորովին հակառակն է։

Մենք հասկանում ենք, որ հիմա անսպասելի իրավիճակների ու գուցե վտանգների փուլն է։ Տոնական օրերին հարևան Իրանի իրադարձությունները՝ մեզ օրինակ։ Մինչ հայկական վերնախավը վայելում էր անվերջ տոները, տարածաշրջանի իրականությունը կարող էր գլխիվայր փոխվել, և մենք մեր սահմաններին կարող էինք ունենալ աննախադեպ զարգացումներով պետություն։ Առատ սեղանների շուրջ եթե հայաստանյան վերնախավը պատկերացներ, թե ինչ է նշանակում անկայուն Իրանը, ապա սնունդը կուլ չէր գնա, իսկ եթե հասարակ ժողովուրդը մի պահ պատկերացներ, որ իր վերնախավը դա չի հասկանում, հաստատ կմտածեր ավելի անվտանգ «հայրենիք» տեղափոխվելու մասին։

Ժամանակն է նաև, որ մենք հասկանանք ընդհանուր հայրենիքի և ընդհանուր պետության միֆերը։ Ընդհանուր հայրենիքը շատ հարաբերական հասկացություն է, ասենք՝ խորհրդային Միության սերունդներից 250 մլն մարդ կարող է համարել, որ ընդհանուր հայրենիք ենք ունեցել, թեև պետությունը վաղուց արդեն չկա։ Գուցե ինչ-որ հարաբերական իմաստով մենք ունենք ընդհանուր հայրենիք՝ Հայաստանում ապրողներս, 100-200 տարի օտարության մեջ ապրողները և անցած շաբաթ Հայաստանից գնացածները, բայց ընդհանուր պետություն մենք չունենք։ Ինչքան շուտ այս ցավոտ փաստն ընդունենք, այնքան ավելի սառը որոշումներ կկայացնենք։ Պետության հոգսը և պետության զարգացումը պետության քաղաքացիներինն է։ Շատ դժվար է ունենալ ոչ միայն ընդհանուր պետություն, այլև ընդհանուր հայրենիք այն մարդկանց հետ, որոնք նկարվում են իրենց ռուսական անձնագրի, ԵՄ կացության վկայականի կամ Գրին քարտի հետ՝ որպես հպարտության առարկա, ու տարածում սոցցանցերում։ Սա շատ տարածված երույթ է, գրեթե զանգվածային։ Սա գռեհիկ արտագաղթ է։

Ամփոփում

Հայաստանում մնալու գիտակցական որոշումը ենթադրում է քայլեր՝ միտված՝ փոխելու այսօրվա իրականությունը։

Հայաստանում ակնհայտորեն ձևավորվում է երկու նոր բևեռ՝ առաջադեմների և հետադիմականների։ Միտումը բևեռների անխուսափելի բյուրեղացումն է։ Մնացածն արդեն արհեստական բաժանումներ են։

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբը» «Հայաստան՝ 2018-2022-2027» նախագծով խնդիր է դնում՝ բարձրացնել ամենացավոտ և ամենախորքային հարցերը և սառը հաշվարկների վրա հիմնված զարգացման սցենարներ մշակել։ Այսօրվա պայմաններում ցանկացած փաստարկված կարծիք՝ անկախ կուսակցական պատկանելությունից, իսկապես կարևոր է։

Վահե Հովհաննիսյան

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»

website by Sargssyan