1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Այսօր՝ 24 փետրվարի 2018թ., 00:00
ԼՂ հարցը ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի ու Ռուսաստանի համար դարձել է միակը, որտեղ կա կոնսենսուս. Ս. Տարասով Ռուսական կապրիզներ. «Աէրոֆլոտ»-ը խնդրահարույց որոշում է կայացրել Աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր, ֆրանսահայ Միշել Լեգրանը նշում է 86-ամյակը (Լուսանկարներ) Եվա Ռիվասը հրապարակել է իր ամենամերկ լուսանկարը Մաքսատան պետը երկու «LEXUS» ու յոթ անշարժ գույք է հայտարարագրել Ջոբսի ուղղագրական սխալներով ռեզյումեն աճուրդում կվաճառեն Պետդեպարտամենտը հաստատել է մայիսին Երուսաղեմում ԱՄՆ դեսպանատան բացումը Արեւելյան Վրաստանում մի քանի տասնյակ տոննա ձուկ է սատկել Օրվա հանդիպումների անոնս Ո՞ւմ հետ են ամուսնանալու մեր որդիները. The Guardian-ը՝ Հայաստանում սելեկտիվ աբորտների մասին Քադիրովն անիծել է Ստալինին Ուզում էինք ԱՄՆ-ին օսմանյան ապտակ հասցնեինք, բայց գերմանական հողաթափով ծեծ կերանք․ թուրք կուսակցապետ «Հրապարակ». Կառավարելի ԲԴԽ. նոր կրքեր են բորբոքվում «Փաստ». Ավազակները սկսել են թիրախավորել զբոսաշրջիկներին «Հրապարակ». Երեւանում անհայտ օտեարերկրացին ադրբեջանական մետաղադրամ է տվել մատուցողին՝ որպես թեյավճար Զվարճալի դեպք ՀՀ ծանրամարտի առաջնությունում.ծանրորդը ծանրաձողով հասավ տրիբունա (տեսանյութ) Դոնալդ Թրամփ կրտսերի հետ ընթրիքն ու զրույցը Հնդկաստանում 39 հազար դոլար կարժենա Թուրքմենստանի նախագահը հայտնել է TAPI գազատարի աֆղանական հատվածի կառուցման մեկնարկի մասին Դիմահարդարման կանոններ, երբ կինը ղեկին է Եվրոպայի լիգա. Հենրիխ Մխիթարյանի վիճակագրությունն ու գնահատականը 50-ամյա Պամելա Անդերսոնին տեսել են Միլանում Ինչու՞ են անետացել Սթոունհենջի կառուցողները Զոհ և վիրավորներ. «Ատլետիկ»-ի և «Սպարտակ»-ի երկրպագուների դաժան բախումը Բիլբաոյում (տեսանյութ) Ուկրաինացի բլոգերը մեկնաբանել է հեռուստահաղորդավար Նորկինի հետ կռիվը (Տեսանյութ) Դեղերի դեղատոմսով բացթողումը կարող է բերել ստվերային շրջանառության մեծացման. իրավապաշտպան Արաս Օզբիլիսը ստացել է խաղային համար «Շերիֆում» Ադրբեջանցիների տգիտությունն անսահմանափակ է Սերժ Թանկյանը Նիդերլանդների խորհրդարանին շնորհակալություն է հայտնել Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու համար Թուրքիայի բնակչության քանի՞ տոկոսն է իրեն երջանիկ համարում ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ Թեհրանը պատրաստ է Բաքվի հետ կիսել իր ռազմական փորձը Էրիկ Առաքելյանն ուրախացրել է ռուսական «Մանկական Ձայնի» ժյուրիին, բայց չի անցել հաջորդ փուլ Պատասխանատվություն ստանձնելուց խուսափելը պետականախույս դիրքորոշման բացահայտ դրսևորում է Օլգա Բուզովան մերկացել է Փետրվարի 23-ի կապակցությամբ Թուրքիան Կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսում ընդգրկվել է «վիճակը վատթարացող» երկրների ցանկում Բելառուսն ու Ռուսաստանը կարող են վերսկսել գազի գնի շուրջ բանակցությունները մարտի վերջին Մակրոնը կխաղա «Պետյան եւ գայլը» ներկայացման մեջ Թրամփի խորհրդականները կարող են ազատվել աշխատանքից Թուրքիայի իշխանությունները պետք է վերջ տան իրենց «բանտային քաղաքականությանը». Օրհան Փամուք Բարձրահարկ շենքի չորրորդ հարկից 31-ամյա կին է ցած ընկել եւ ողջ մնացել Թուրք հաղորդավարը հեգնել է Էրդողանին ԼՂ-ը անկախ Ադրբեջանի կազմում անգամ մեկ օր չի եղել, ԼՂ-ը երբեք չի վերադառնա Ադրբեջանի կազմ. Զատուլին Սերժ Սարգսյանն ընդունել է ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարին Ուկրաինան միացել է Իլոն Մասկի Hyperloop նախագծին ԵՏՄ–ում բելառուսական կաթի՝ Ռուսաստան մուտքի արգելքը խախտում են համարում Վոլոչկովան եկեղեցում «հարձակվել է» պապարացիների վրա, որոնք լուսանկարում էին նրան սիրեկանի հետ -29.6. այս գիշեր Մոսկվայի մարզում գրանցվել է անցնող ձմեռվա ամենացածր ջերմաստիճանը «Արթիկ» ՔԿՀ-ում քաղաքացուն խուզարկել են եւ թմրամիջոցներ հայտնաբերել ծխախոտի տուփում ԱՄՆ-ում հարսնացուն մոտ 1 ժամ մնացել է վերելակում և ուշացրել իր իսկ հարսանիքը (լուսանկարներ, տեսանյութ) «Հին Երևան» նա­խագիծը փակում է մետրոյի զարգացման հեռանկարը Մի շարք համայնքներում ՏԻՄ ընտրություններին ընդա­ռաջ ինքնաբացարկների շքերթ է սկսվել Արգենտինայում ՌԴ դեսպանատանը պատկանող շենքերից մեկում հայտնաբերվել է մոտ 400 կգ կոկաինով մի քանի ճամպրուկ (լուսանկար) Ավստրալիայի փոխվարչապետը հրաժարական է տալիս սեքսուալ սկանդալի պատճառով Հոնքերի նոր թրենդը ցնցել է համացանցը Հայտնաբերվել է կեղծված կարագ Տաքսիների համար հին մեքենաների շահագործումը կարգելվի Տեղումներ են սպասվում. «Մեղրու սար» հատվածում մառախուղ է Եվրոպայի լիգայի 1/8 եզրափակչի բոլոր մասնակիցները հայտնի են Ինչ է իրականում գողացվել Մատենադարանից. մանրամասներ Արտակարգ դեպք Սոթքում. ինչու են ռուսները պատանդ պահել եվրոպացուն ԱԱԾ Գորիսի բաժնի պետը հրաժարական կտա Ոստիկանության եւ ԱԱԾ անունից վախեցնում են ՀԿԵ-ի հետ աշխատող գործարարներին Լևոն Ալթունյանը ցանկանում է մասնավոր հիվանդանոցները վերահսկել Ազգային ժողովը 12 միլիոն դրամի հեռախոսազրույցներ է ունեցել Թեժ պայքար 30 հոգու մեջ. դատավորները՝ նոր սկանդալի կիզակետում Ուրիշ կինո. ազատության մեջ հայտնված նախկին ոստիկանին կկալանավորե՞ն Տարոն Մարգարյանը որոշել է պարգեւատրե՞լ ավագանու նիստի ՀՀԿ-ական «հերոսներին» Փլուզում Գյումրիում. 11 բնակիչ է տարհանվել է, այդ թվում երկու երեխա Հնդկաստանում հարսնացուն հրաժարվել է ամուսնանալ փեսացուի հետ՝ վերջինիս ճաղատության պատճառով Անկարան արձագանքել է Նիդերլանդների խորհրդարանի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը Խոշոր վթար Երեւանում. Վթարված մեքենաներից մեկը հայտնի գործարարի որդունն է Հայ «օրենքով գող» Զապը ադրբեջանցի Գուլիի սպանության համար պատվե՞ր է ստացել Amnesty International. Թուրքիայում արտակարգ դրությունը հիմք է ստեղծում մարդու իրավունքների խախտումների համար Ծեծկռտուք НТВ-ի թոք-շոու-ի ժամանակ (տեսանյութ) Բաժանվելուց առաջ Ջենիֆեր Էնիսթոնի ամուսինը գտել է Բրեդ Փիթի ուղարկած նամակները Արքայազն Հարին ու նրա հարսնացուն սպիտակ փոշի պարունակող ծրար են ստացել Ադրբեջանի իշխանություններն ուժեղացրել են կարծիքների ազատ արտահայտման նկատմամբ ճնշումները. Amnesty International Playboy-ի մոդելի ամուսինը սպանել է նրան և ինքնասպան եղել Երվանդ Բոզոյան. ԱՄՆ-ն տնտեսական պատերազմ է անում Ռուսաստանի դեմ Հենրիխ Մխիթարյան. «Ինչու՞ ես եւ Օզիլը չենք կարող միասին խաղալ «Արսենալում» (տեսանյութ)
Հարցում

«Վեչեռը լավն էր՝ դիսցիպլինա չկար…»

Այս թեմայով

Լուսինե Հովհաննիսյան

Սայաթ-Նովա փողոցի վրա ապրում էր մի մարդ, որը ծնվել էր 1902 թ-ին Շուշի քաղաքում: Առաջին անգամ նրան տեսել եմ 1980թ-ին: Չորրորդ դասարանում էինք: Դպրոցում ընդունված էր՝ իրար ազգանունով էինք դիմում, չգիտեմ խորհրդային համակարգի սովորություն էր, թե՝ ինչ: Դասընկերուհիս իմ մասին պատմելիս տանը միշտ ասել էր «Հովհաննիսյանի հետ տեղ ենք գնում»: Այդ Հովհաննիսյանը ես էի: Մի անգամ երկուսով բարձրացանք իրենց տուն, որ ասենք «տեղ ենք գնում»: Տեղը սովորաբար մզկիթի բակի Երևանի պատմության թանգարանն էր: Չգիտեմ, շա՞տ էինք սիրում թանգարանը, թե տեղն էր մատչելի: Չորրորդ դասարանի երկու աշակերտ զանգում են իրենց տան մեխանիկական զանգը, իսկ այդ զանգից էլ ոչ մի տեղ չկար ու հաճախ հենց միայն զանգը տալու համար բարձրանում էինք իրենց տուն:

Դուռը բացում է ընկերուհուս յոթանասունութամյա պապը: Կլոր, բարի ժպիտով, բաց ճակատով Հովսեփ պապը, ու ընկերուհիս հերթական անգամ ասում է. «Հովհաննիսյանի հետ տեղ ենք գնում»: Տնեցիները սկսում են հարցեր տալ. «Բա ե՞րբ եք գալու, բա ո՞ւր եք գնում»: Ու ինչ-որ մեկը վերջապես հարցնում է. «Բա ո՞ւր ա հիմա Հովհաննիսյանը»՝ վստահ լինելով, որ Հովհաննիսյանը դասատուներից է: Առանց որևէ տարօրինակ բան գուշակելու` դասընկերուհիս, մատն ինձ վրա տնկելով, ասում է. «Հես ա Հովհաննիսյանը»: Հովհաննիսյանը, տվյալ պահին դպրոցական համազգեստի գոգնոցի թևը կախված, մատերը թանաքոտ, մազերը գանգուր ու շատ ինքնավստահ ներկայանում է: Հովսեփ պապի գլխավորությամբ ևս չորս հոգի մի քրքջոց են դնում, որի իմաստը ես ու դասընկերուհիս, իհարկե, հասկանալ չէինք կարող: Ընտանիքը մոտ մի տարի Հովհաննիսյան ազգանվան տակ նկատի էր ունեցել որևէ ուսուցչի: Ուրախ օր էր:

Մի քանի տարի առաջ, Հովսեփ Յուզբաշյանի դուստրը՝ ընկերուհուս մայրն ու արդեն վաղուց մեր ընկերը՝ Տատյանա Յուզբաշյանը, ինձ տվեց հոր ձեռագիր հուշերն ու առաջարկեց կարդալ, միգուցե մի հետաքրքիր բան ստացվի: Կարդացի, նորից կարդացի, մի քանի անգամ կարդացի անհարթ ձեռագրով ռուսերեն հուշերը, քանի որ Հովսեփ Յուզբաշյանը դպրոց է հաճախել արդեն Թիֆլիսում: Հուշերը ռուսերեն էին, բայց անընդհատ հիշեցնում էին Թոթովենցի «Կյանքը հին հռովմեական ճանապարհի վրա»-ն: Գիրք սարքելու միտքն այդ նմանությունից առաջացավ:

Հովսեփ Յուզբաշյանը պատմում էր Շուշիի իրենց տան մասին, քաղաքի տեսքի, մարդկանց, նրանց հագուստի, խանութների, խնջույքների, հումորների մասին: Սկզբում թվաց, թե կրկնությունը շատ է, հետո, զգացի, որ նա չի կրկնում, նա փորձում է հագեցնել իր կարոտն` անընդհատ, նորից պատմելով տան դիրքի, տան սպասքի, սենյակների մասին, թե որ սենյակը դեպի ուր է դուրս գալիս: Կարող է թվալ, թե անհետաքրքիր էր անընդհատ կարդալ նույնը, բայց ես կարդում էի մեծ հարգանքով ու նույնքան մեծ հաճույքով, որովհետև ամեն տողի մեջ զգում էի այդ տարիքն առած մարդու արցունքները, մանավանդ, որ ինքը հաճախ էր տողերում պատմում, թե ինչ է կատարվում հետը, երբ հիշում է բոլոր այդ մանրամասները:

Շատ հետաքրքիր մարդիկ տվեց այդ ընտանիքը, բոլորը կրթվեցին Շուշիի գիմնազիայից մինչև Բեռլինի ու այլ եվրոպական քաղաքների համալսարաններում, բոլորն ինչ-որ հետք թողեցին քաղաքների ու մարդկանց կյանքում:

Հովսեփ Յուզբաշյանի քրոջ՝ Սառայի ամուսինը, հայտնի Գրիգոր Սաղյանն էր՝ բժիշկ-թոքաբան, որը տեղափոխվեց Հայաստան Առաջին հանրապետության ստեղծումից անմիջապես հետո, Դիլիջանում ստեղծեց մանկական տուբերկուլյոզի դեմ պայքարի կենտրոնը: Գրիգոր Սաղյանն Աղասի Խանջյանի անձնական բժիշկն էր, որը չստորագրեց Խանջյանի ինքնասպան եղած լինելու եզրակացությունը: Գնդակահարվեց 1937թ.-ին:

Ես սիրեցի նրանց Շուշիի ընտանիքը, թեև չէի տեսել ու չէի կարող տեսնել: Այդ ընտանիքի սերունդներին շատերս գիտենք, նրանց մի մասն ապրել և ապրում է Երևանում. կոմպոզիտոր Արմեն Բուդաղյանը թոռն է Սառա Յուզբաշյանի և Գրիգոր Սաղյանի, հայտնի ծնոտաբան Գրիգոր Էմիլի Խաչատրյանը ծոռն է Սառա Յուզբաշյանի և Գրիգոր Սաղյանի, արևելագետ Կարեն Յուզբաշյանը Նիկիտա Յուզբաշյանի որդին է: 1973-1988թթ. լուսավորության նախարար Սեմյոն Հախումյանի մայրը՝ Նինան, նույնպես ծնվել ու մեծացել է Շուշիում, Շուշիում հայտնի դեղագործ Սարգիս Շաքարյանի դուստրն է և Հովսեփ Յուզբաշյանի մորեղբոր աղջիկը:

Հուշերը կարդալիս հասկացա, որ անպայման ուզում եմ մարդիկ կարդան, թե հազար ութ հարյուրականներին և ինը հարյուրականների սկզբին ինչեր ուներ Շուշին, ինչ քաղաք էր Շուշին իր «Շուշի-կրեդիտ» բանկով, Խանդամիրյանի թատրոնով, դեղատներով, արվեստանոցներով, Խուբլարովների հրուշակեղենի խանութով, խնջույքների ժամանակ պարած վալսերից փոքրիկ Հովսեփի հիշողության մեջ մնացած «vis –a-vis» «a gauch» արտահայտություններով, «Բեքեր» մակնիշի դաշնամուրով, «Շուշիի լիստոկ» և «Ղարաբաղ» թերթերով, Շուշիի հումորով, որից շռայլորեն մեջբերում է Հովսեփ Յուզբաշյանը:

Թե ինչպես Շուշիում հայտնի Թագուշ-խանումը, որն իր գեղեցկությունից բացի հայտնի էր նաև սեփական սալոնով, որտեղ հավաքվում էին դերասաններ, գրողներ, մեծահարուստներ, Մոսկվայից եկած իր քրոջ պատվին մեծ խնջույք է կազմակերպում ու անհավանական ուտեստներ մատուցում, որ մոսկվաբնակ քրոջից հետ չմնա և երբ վերջում հարցնում է քրոջը, թե ինչպես է անցնում խնջույքը, մոսկվաբնակ քույրը պատասխանում է. «Վեչեռը լավ ա, բայց դիսցիպլինա չկա»: Ինչին Թագուշ-խանումը կարծելով, թե «դիսցիպլինան» թխվածքի տեսակ է, պատասխանում է. «Քուռանամ, կանդիտեր Կրիքորը տորթերը ղարկալ ա, դիսցիպլինան ղարկալ չի»:

Հովսեփ Յուզբաշյանն ազնվորեն է պատմում. այն, ինչ իր տեսածը չէ, նշում է, որ ավագ եղբայր Նիկիտան է պատմել, չի ներկայացնում հղկված-փայլեցրած իր թանկագին մարդկանց ու քաղաքը, պատմում է զավեշտականը, նաիվը, ծիծաղելին: Նա 1902-1918թթ.-ի Շուշին հասցնում է մեզ՝ բարի, անկաշկանդ:

Կյանքի անհավանական շրջադարձները ուղղակի շշմեցնող են: 1980թ-ի այդ օրը, Սայաթ-Նովա փողոցի իրենց տանը, երբ Հովսեփ Յուզբաշյանն ու տան բոլոր մեծերը դռան մոտ հավաքված ծիծաղում էին ինձ ու ընկերուհուս վրա` հայտնագործելով, որ Հովհաննիսյանը ոչ թե ուսուցիչներից մեկն է, այլ իրենց թոռան կողքին կանգնած, գոգնոցի թևը կախ չորրորդ դասարանցին, որևէ մեկը կպատկերացնե՞ր, թե Հովսեփ Յուզբաշյանի հուշերը կորած քաղաքի մասին, իր աղջիկը ինձ պիտի վստահի ու ես, վերջապես պիտի համարձակվեմ որոշել, որ այն գիրք է դառնալու:

Իսկ որոշման և այն հնարավոր դարձնելու համար շնորհակալ եմ Արցախում ապրող, անընդհատ կրթվող ու ամեն ինչին նոր հայացքով նայող երիտասարդներին, որոնք իրենց նախաձեռնությամբ հուշերն առաջարկեցին կարդալ այն ժամանակ ԱՀ մշակույթի նախարար Նարինե Աղաբալյանին, և նրա շնորհիվ Արցախի մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարության աջակցությամբ հուշերը գիրք դարձան ու 1902թ.-ին Շուշիում ծնված Հովսեփ Յուզբաշյանի պատմությունները կարող են կարդալ շատերը:

Գրքում տպված լուսանկարները Յուզբաշյանների անձնական արխիվից է, որոնց հեղինակն Աննա Յուզբաշյանի ամուսինն է՝ Տիգրան Աղամալյանը, որը Շուշիի սեմինարիայում մաթեմատիկայի ուսուցիչ էր, դաշնակցության անդամ և լուսանկարչական տաղանդ ուներ: Հովսեփ Յուզբաշյանի պատմելով՝ ընտանեկան ալբոմում շատ նկարներ կան Շուշի քաղաքից, բայց հնարավոր եղավ գտնել առայժմ այսքանը:

Կմտածե՞ր արդյոք Շուշիում հայտնի մեծահարուստ Մովսես Յուզբաշյանը, որը ընկերության տնօրեն էր և Շուշիից Ղափան կոքս էր տեղափոխում, իսկ Ղափանից բերում պղինձ, հետո պղինձը բարձում ձիակառքերին՝ Եվլախ տեղափոխելու համար, իսկ Եվլախից տեղափոխում Մոսկվա, որ իր ամենափոքր որդին, ով ամենաքիչը հասցրեց ապրել Շուշիում՝ պիտի հուշեր գրեր, որ մարդիկ իմանային իրենց հետաքրքիր քաղաքի կյանքի մասին, որն այն օրերին առօրյա կյանք էր, իսկ հետո դարձավ կորած քաղաք: Հետո՝ շատ տարիներ անց, վերացրին նաև այրված քաղաքի ավերակները՝ թողնելով մի քանիսը միայն:

Բայց կան ընտանեկան արխիվներ, ալբոմներ, մարդիկ, ովքեր կարևորում են բոլոր հուշ պարունակող թղթերը: Թղթերից մեկի վրա Հովսեփ Յուզբաշյանը գրել է. «Մի անգամ հայրս մեր տուն էր հրավիրել հյուրախաղերի եկած դերասանների: Այսօրվա պես հիշում եմ՝ Աբելյանն էր, Ոսկան Ոսկանյանը, Ալիխանյանը, Ժասմենը, որն այնպես հրաշալի էր պարում, իսկ վերջում խոնարհվում ու տարածում էր ձեռքերը»: Իսկ օրագրի վերջում նշել է Գոլսուորթիից մի տող, որ տպվել է իր ուղեղում. «Դատարկ բան է կյանքը՝ մի քիչ սեր, մի քիչ ատելություն ու արդեն վերջն է»…

hetq.am

website by Sargssyan